Қыз баланың қоғамдағы мәртебесі туралы мақала

Қазақ қоғамындағы қыз балаға көзқарас: дәстүр мен қазіргі заман арасындағы қайшылық

Қазақ халқының мәдениеті мен тәрбиесінде қыз балаға ерекше көңіл бөлініп, оны «қонақ», «шаңырақтың шырағы», «ар-намыстың айнасы» деп дәріптеген. Дәстүрлі тәрбиенің негізі – қыз баланы әдепті, ибалы, ұяң, тәртіпті болуға үйрету. Алайда, осы игі ниеттен басталған тәрбие кейде тым шектен шығып, қыз баланы қоғамнан алшақтатып, оның жеке еркіндігі мен дамуына кедергі бола бастайды.

Қазіргі таңда заман өзгеріп, әйелдердің рөлі ғылымда, саясатта, бизнесте, шығармашылықта айтарлықтай артып келеді. Дегенмен, ауылдық жерлер мен кейбір дәстүрге тым байланған ортада қыз балаға қойылатын талаптар әлі де тым шектеулі. Киім киісі, жүріс-тұрысы, сөйлеуі мен өмірлік таңдауына қатысты шектеулер отбасы тәрбиесінен басталып, оқу орнында, тіпті жұмыс орнында да байқалып жатады.

Қыз балаға қатысты «ұят болады», «болмайды», «жараспайды» деген ұғымдар арқылы оның тұлғалық дамуы тежеліп, өз ойы мен арманына еркін жетуіне кедергі келтіріледі. Бұл жағдай көбіне оның өз-өзіне сенімсіз, тәуелді, қорғансыз болуына себеп болады. Отбасы құру кезеңінде де қыз баланың құқығы жиі ескерілмейді: оның таңдауы, пікірі мен қалауы екінші орынға ысырылады. Көп жағдайда тұрмыстық зорлық-зомбылық, психологиялық қысым осы тәрбие жүйесінің жалғасы ретінде қалыптасады.

Қоғамдағы бұл көзқарастар заман талабына сай өзгермесе, қыз балалардың тең құқылы азамат ретінде дамуына кедергі болып қала береді. Дәстүрді сақтай отырып, қыз баланы еркін, білімді, өз пікірін ашық айта алатын тұлға етіп тәрбиелеу – қазіргі қоғам алдындағы басты міндет. Әйелдің ер адаммен тең құқықты екенін түсіну – ұлттың өркендеуі мен дамуының алғышарты.