Радиациялық қауіпсіздік және радиациядан қорғану

Радиациялық қауіпсіздік. Радиациядан қорғану

Ә л-фараби атындағы қазақ ұлттық университеті

Мазмұны

1. Жоспар

2. Кіріспе

3. Негізгі бөлім

I. Радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз етуд i ң нег i зг i принциптер i

II. Мемлекетт i к органдардың радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету жөн i ндег i құзыреті

III. Радиациялық қау i пс i зд i кт i ң жай-күй i н бағалауға қойылатын талаптар

IV. Авариялық даярлықты қамтамасыз ету

4. Қорытынды

5. Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Радиациялық қау i пс i зд i к – белг i ленген нормаларға сәйкес қызметш i лерге , халыққа және қоршаған ортаға радиациялық әсер i шектелет i н , атом энергиясы пайдаланылатын объектінің ерекшеліктері мен сипаттамаларының жай-күйі .

Радиациялық авария — атом энергиясын қолдану объект i с i н қау i пс i з пайдалану шег i н i ң бұзылып, бұл орайда адамдардың немесе қоршаған ортаның белг i ленген нормалардан жоғары радиоактивт i ластануына әкеп соғуы мүмк i н немесе әкеп соққан радиоактивт i өн i мдерд i ң және ( немесе ) иондаушы сәулеленд i руд i ң қалыпты пайдалану жобасында көзделген шектен асып кету i .

Радиациялық қорғаныш — радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз етуге бағытталған радиациялық-гигиеналық, жобалау-конструкторлық, техникалық және ұйымдық шаралар жиынтығы.

Радиациялық мониторинг — иондаушы сәулеленд i ру көздер i н пайдаланатын объект i лерде де, қоршаған ортада да радиациялық жағдайдың жай-күй i н жүйел i түрде байқап отыру .

Табиғи радиациялық — ғарыш сәулес i және жерде , суда, ауада , биосфераның басқа элементтер i нде , тамақ өн i мдер i мен адам организм i нде өзд i г i нен бөл i нген табиғи радионуклидтерд i ң сәулес i шығаратын сәулеленд i ру мөлшер i . Техногенд i к өзгерт i лген радиациялық орта — адам қызмет i н i ң нәтижес i нде өзгерген табиғи радиациялық орта. Техногенд i к радиациялық фон — сол жерд i ң табиғи радиациялық фонын сипаттайтын осындай көрсетк i штерд i ң деңгейлер i н шегер i п тастағандағы радиациялық жағдайды сипаттайтын көрсетк i штер деңгей i . Араласу деңгей i — жол бер i лмейт i н мөлшерд i ң шамасы , оған жеткен кезде , созылмалы немесе авариялық сәуле алу жағдайы туындаған реттерде қорғау немесе авариядан кей i нг i шаралар қолданылады. Әсерл i мөлшер — адам организм i мен оның жекелеген органдарының радиациялық сез i мталдығын ескере отырып , олардың сәуле алуының кей i ндег i зардаптарының пайда болу қатер i н i ң шамасы рет i нде пайдаланылатын иондаушы сәулеленд i руд i ң с i ң i р i лген энергиясының шамасы .

Бақыланатын аймақ — радиациялық бақылау, адамдарды ж i беру және олардың тұруы жөн i нде арнаулы ережелер қолданылатын аумақ.

Иондаушы сәулеленд i ру — ортамен өзара әрекет кез i нде түрл i белг i лердег i иондар түзет i н , зарядталған, зарядталмаған бөлшектер мен фотондардан тұратын сәулеленд i ру .

Қызметш i лер — т i келей иондаушы сәулеленд i ру көздер i мен тұрақты немесе уақытша жұмыс i стейт i н жеке тұлғалар;

Радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз етуд i ң нег i зг i принциптер

Радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз етуд i ң нег i зг i принциптер i мыналар болып табылады : Нормалау принцип i - иондаушы сәулеленд i руд i ң барлық көздер i нен азаматтардың сәуле алуының жеке мөлшер i н i ң жол бер i лет i н шег i нен асырмау ; Нег i здеу принцип i - иондаушы сәулеленд i ру көздер i н пайдалану жөн i ндег i қызметт i ң барлық түр i не тыйым салу, бұл орайда алынған пайда адам мен қоғам үш i н табиғи радиациялық ортаға қосымша сәуле алу келт i рет i н ықтимал зиян қатер i нен аспайды ; Оңтайлыландыру принцип i - иондаушы сәулеленд i руд i ң кез келген көз i н пайдалану кез i нде сәуле алудың жеке мөлшер i мен сәуле алатын адамдар санының экономикалық және әлеуметт i к факторларын ескере отырып , мүмк i нд i г i нше төмен және қол жетерл i к деңгейде ұстау ; Авариялық оңтайлыландыру принцип i - төтенше (авариялық ) жағдайларда қолданылатын шаралардың нысаны , ауқымы мен ұзақтығы адам денсаулығына зиянды азайтудың нақты пайдасы араласуды жүзеге асырудан болатын залалға байланысты залалдан барынша көп болатындай ет i п оңтайлыландырылуға ти i с.

Мемлекетт i к органдардың радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету жөн i ндег i құзыреті

Атом энергиясын пайдалану саласындағы уәк i летт i мемлекетт i к органның құзыретіне мыналар жатады : 1) радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету саласындағы мемлекетт i к саясатты i ске асыру ; 2) радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету саласындағы нормалар мен ережелерд i әз i рлеу , олардың сақталуын бақылау; 3) радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету саласындағы бағдарламаларды әз i рлеу және i ске асыру ; 4) иондаушы сәулеленд i ру көздер i мен жұмыс i стеу саласындағы лицензиялануға жататын қызмет түрлер i н белг i леу ; 5) радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету , соның i ш i нде халықтың сәуле алу дозаларын бақылау мен есепке алу саласындағы мемлекетт i к басқарудың б i рыңғай жүйес i н құру және оның жұмыс i стеу i н қамтамасыз ету ; 6) ядролық материалдардың және басқа да иондаушы сәулеленд i ру көздер i н i ң экспортын , импортын , орын ауыстыруын , транзитін және орналастырылуын жүзеге асыруды бақылау; 7) радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету саласындағы халықаралық ынтымақтастықты және халықаралық шарттар бойынша м i ндеттемелерд i орындауды жүзеге асыру ; 8) радиациялық қау i пс i зд i к саласындағы техникалық регламенттерд i ә

Радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету жөн i ндег i мемлекетт i к нормалау

1. Радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету жөн i ндег i мемлекетт i к нормалау радиациялық қау i пс i зд i к нормаларын , санитарлық ережелерд i , гигиеналық нормативтерд i , құрылыс нормалары мен ережелер i н , еңбек қорғау ережелер i н , радиациялық қау i пс i зд i к жөн i ндег i әд i стемел i к, нұсқаулық және өзге де құжаттарды белг i леу арқылы жүзеге асырылады . Бұл акт i лер радиациялық қау i пс i зд i к жөн i ндег i халықаралық стандарттарды ескеруге ти i с және осы Заңның ережелер i не қайшы келмеуге ти i с. 2. Радиациялық қау i пс i зд i к саласындағы санитарлық-эпидемиологиялық ережелер мен нормалар , техникалық регламенттер Қазақстан Республикасының заңнамасында белг i ленген тәрт i ппен бек i т i лед i . 3. Радиациялық қау i пс i зд i к мәселелер i жөн i ндег i өк i мд i к, нұсқаулық, әд i стемел i к және өзге де құжаттарды уәк i летт i мемлекетт i к органдар және пайдаланушы ұйымдар өз құзыреттер i шег i нде радиациялық қау i пс i зд i к саласындағы техникалық регламенттер нег i з i нде бек i тед i және қабылдайды.

Радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз етуге өнд i р i ст i к бақылау

1. Иондаушы сәулеленд i ру көздер i н пайдалануға байланысты қызметт i жүзеге асыратын ұйымдар радиациялық қорғау сапасының қамтамасыз ет i лу i не өнд i р i ст i к бақылау жасайды . 2. Радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету саласындағы өнд i р i ст i к бақылауды орындау тәрт i б i әрб i р ұйым үш i н ол орындайтын жұмыстардың ерекшел i ктер i мен жағдайлары ескер i ле отырып белг i ленед i , халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы уәк i летт i мемлекетт i к органмен кел i с i лед i және оны атом энергиясын пайдалану саласындағы уәк i летт i мемлекетт i к орган бек i тед i . 3. Радиациялық қорғаудың қамтамасыз ет i лу i не өнд i р i ст i к бақылауды жүзеге асыратын ұйымдардың лауазымды адамдары ти i ст i ұйымдарда радиациялық қау i пс i зд i к талаптарын , нормаларды , ережелер мен гигиеналық нормативтерд i , радиациялық қау i пс i зд i к ережелер i н , құрылыс нормалары мен ережелер i н , еңбек қорғау ережелер i н , радиациялық қау i пс i зд i кт i қамтамасыз ету саласындағы өк i мд i к, нұсқаулық, әд i стемел i к және өзге де құжаттарды бұзу анықталған жағдайда Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген ықпал ету шараларын қолдануға құқылы .

Радиациялық қау i пс i зд i кт i ң жай-күй i н бағалауға қойылатын талаптар