Радиотолқындардың таралуы және радиолокация, 11 сынып

11 сынып №20 сабақ ____________________

Сабақтың тақырыбы: Радиотолқындардың таралуы. Радиолакация.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік мақсаты: Оқушы білімін, іскерлігін, дағды деңгейін бақылау, бағалау. Радиотолқындардың таралуымен таныстырып солар жайлы түсінік қалыптастыру.

Дамытушылық мақсаты: Оқушылардың білім деңгейін және білім мазмұнының тұрақтылығы мен оны игерудегі іскерлік пен дағдыны бақылау.

Тәрбиелік мақсаты: Адамгершілікке, ұқыптылыққа, алғырлыққа, отансүйгіштікке, табиғатты аялауға, сыйластық пен әдептілікке баулу.

Сабақтың түрі:жаңа білімді қалыптастыру, жалпылау

Сабақтың әдіс-тәсілдері: Әңгіме, лекция, дискуссия, кітаппен жұмыс.

Сабақтың көрнекіліктері: плакаттар, суреттер,

Сабақтың барысы:

І. ДК. Ұйымдастыру кезеңі:

1. Сәлемдесу;

2. Оқушыларды түгендеу;

3. Сынып болмесінің тазалығын тексеру;

4. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру (жұмыс орны, отырыстары, сыртқы түрлері);

5. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

ІІ. ДК. Үй тапсырмасын тексеру, қайталау.

А) теориялық білімдерін тексеру.

Ә) практикалық тапсырмаларын тексеру.

Б) есептерін тексеру.

ІІІ.ДК Білімді жан-жақты тексеру./ ІV. ДК. Жаңа материалды қабылдауға әзірлік, мақсат қою.

Бүгінгі негізгі мақсатымыз оқулық бойынша Радиотолқындардың таралуымен танысамыз.

Радиобайланыстың негізгі принциптері қандай?

Когорердің жұмыс істеуі қандай физикалық принципіне негізделген?

Поповтың қабылдағышында электр қоңырауы қандай рөл атқарады?

Радиотелеграфтық байланыс деп қандай байланыс түрін айтамыз?

Модуляция дегеніміз не?

Амплитудалық модуляция дегеніміз не?

Модулятор қалай жұмыс істейді?

Детекторды қандай мақсат үшін қолданылады?

Радиоқабылдағыштағы антенна не үшін керек?

V. ДК.Жаңа материалды меңгерту: Радиотолқындардың таралуы.

Радиобайланыс үшін радиотолқындарды пайдаланғанда радиотолқындардың көзі де, қабылдағыш та көбінесе Жер бетіне жақын орналасады. Жер бетінің пішіні және физикалық қасиеттері, сондай-ақ атмосфераның күйі радиотолқындардың таралуына күшті әсер етеді.

Радиотолқындардың таралуына әсіресе елеулі ықпалын тигізетін - Жер бетінен 100-300 км биіктіктегі атмосфераның жоғарғы бөліктеріндегі иондалған газ қабаты. Осы қабаттарды ионосфера деп атайды. Атмосфераның жоғарғы қабаттарындағы ауаның ионизациясын туғызатын - Күннің электромагнитгік толқындар шығаруы және Күннен шығатын, зарядталған бөлшектер ағыны.

1-сурет

Ионосфера электр тоғын өткізеді де, кәдімгі металл пластина тәрізді толқын ұзындығы >10 м радиотолқындарды шағылдырады. Бірақ ионосфераның радиотолқындарды шағылдыру және жұту қабілеті жыл мезгілдеріне және тәулік мезгілдеріне қарай күшті өзгереді.Толқындардың ионосферадан шағылуы арқасында және радиотолқындардың Жердің дөңес бетін орағыта алатын қабілеті арқасында Жер бетіндегі шалғай, тікелей көрінбейтін, орындардың арасында тиянақты радиобайланыс мүмкін болады. Неғұрлым толқын ұзындығы үлкен болса, соғұрлым бұл орағыту күштірек білінеді. Тек 100 м-ден едәуір артық толқын ұзындықтарында ғана толқындар (орташа және ұзын толқындар) Жерді орағыту есебінен шалғай аралықтармен радиобайланыс жасауға болады.

Қысқа толқындар (толқын ұзындығының диапазоны 10-нан 100 м-ге дейін) үлкен қашықтыктарға тарай алатыны ионосферадан және Жер бетінен көп қайтара шағылу есебінен болады (1-сурет). Қысқа толқындардың көмегімен Жер бетінде қалаған шалғай аралықтардағы радиостанциялар арасында радиобайланыс жасауға болады. Ұзын радиотолқындар Жердің беткі қабаттарында және ионосферада әжептәуір жұтылатын болғандықтан, бұл мақсат үшін жарамсыздау. Алайда шектеулі қашықтықтарда хабарлаушы радиостанцияның қуаты едәуір болғанда бәрінен де сенімді радиобайланыс ұзын толқындармен қамтамасыз етіледі.

Улътрақысқа толқындар (>10 м) ионосферадан әрі өтіп кетеді де, Жер бетін орағытпайды дерлік. Сондықтан олар тікелей көріну шегінде жатқан орындар арасында радиобайланыс жасау үшін, сондай-ақ ғарыш кемелерімен байланыс жасау үшін пайдаланылады.

Радиотолқындардың таралуы олардың толқын ұзындықтарына тікелей тәуелді болады. Қысқа толқындар ( ~ 10-100 м) ионосферадан және Жер бетінен көп қайтара шағылады. Ұзын толқындар ( >100 м) Жер бетін бойлай "сырғанайды". Ультрақысқа толқындар (>10м) ионосфераны тесіп өтеді.

Радиолокация. Осы кездегі техникада түрлі бөгеттерден радиотолқындардың шағылу құбылысы кең түрде қолданылады. Толқын шағылған нәрсені тауып, оның қай жерде екені туралы информация алу үшін ете сезгіш қабылдағыштар шағылған сигналды тұтады және күшейтеді.

Радиотолқындар арқылы объектіні тауып, оның тұрған орнын дәл анықтау радиолокация деп аталады. Радиолокациялық қондырғы - радиолокатор (немесе радар) - хабарлаушы және қабылдаушы…