Рамазан Елебаев туралы 8 сынып ғылыми жобасы

Ақмола облысы

Көкшетау қаласы

Мемлекеттік мекеме№ 15 жалпы білім беретін негізгі мектеп

Мәди Жангелді

8-сынып

Рамазан Елебаевтың нақты туған жылын және туған жерін анықтау

Бағыты: Өнер туралы ғылым

Секция: Әдебиет

Жетекшісі: Рахимжанова Маржангүл Бекетайқызы, қазақ тілі мұғалімі , бірінші санатты

Көкшетау-2012ж.

Мазмұны:

Абстракт

Кіріспе

1. Негізгі бөлім

1.1. «Киелі жер – иелі жер» Өмірдерек

2.2. Ұлы Отан соғысының басталуы және әйгілі

сегізінші гвардиялық дивизиясына түсуі

1.3. «Жас қабір» әнінің шығу тарихы

1.4.Әннің «Жас қазақ» болып өзгерілуі

2.Рамазан Елебаевтың нақты туған жылын және туған жерін анықтау

3. Қорытынды бөлім

Қосымша(деректер, үзінділер, фильм, ән)

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Абстракт

Зерттеу мақсаты: Рамазан Елебаевтың нақты туған жылын және туған жерін

анықтау.

Ғылыми жоба үш бөлімнен тұрады.

Зерттеу міндеттері:

Р.Елебаев туралы кітапханалардан,мұражайлардан,газет материалдарынан дерек іздеу

Интернет желісі арқылы Р.Елебаев туралы мағлұматтар жинау

Құдықағаш ауылындағы Р.Елебаев мұражайына барып,нақты ақпарат және тікелей сұхбат алу.

Зерттеу болжамы: Егер нақты деректерге сүйенбесек,онда қай жылы туғаны

белгісіз болар еді.

Зерттеу пәні:тарих,әдебиет

Зерттеу обьектісі: Р.Елебаев

Зерттеу әдісі:ақпарат іздеу және жинау

Зерттеу жаңашылдығы:2010 жылыҚұдықағаш ауылында туғанын нақты деректермен дәлелдеу

Кіріспе

Тәуелсіз Қазақстанның соңғы жиырма жылында қазақ халқының жәдігерлері қайта қалпына келтіріліп жатыр. Бүгін біз жастар мен жасөспірімдердің отансүйгіштік пен азаматтық тәрбиесін қалыптастыру үшін әртүрлі кезеңде мемлекеттің дамуына едәуір үлес қосқан, оның егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз етіп, халықтың мәдениеті мен тілін сақтауға үлес қосқан, ұмыт қалдыруға болмайтын, кезінде әртүрлі себептермен жоққа шығарылған көптеген тарихи тұлғалардың есімдерін қайтарып,Қазақстан тарихының беттерін тарақтап, қайта бағалаудамыз.

Әрбір адамның, ауылдың тағдыры - елдің тарихы. Елдің саяси- экономикалық даму кезеңдері өмірге лайық өз тұлғаларын туғызады. Ондай тұлғалар қай заманда да болған және олар өскелең ұрпақтың жадында жаңғыруы керек. Өткенсіз болашақ жоқ. Кеңес үкіметі орнағаннан егемендік алғанға дейінгі 75 жылдың ішіндегі болған азамат соғысы, коллективтендіру, ашаршылық, саяси қуғын – сүргін жылдары елім деп еңіреп, халқының болашағы үшін күрескен алаштың ардақты азаматтары Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Т. Рысқұлов, С.Сейфуллин, т.б. азаматтар репрессияға ұшырады. Ел тарихында бұрынғы Отанымыз Совет Одағы кеңістігінде болған екінші дүниежүзілік соғыс аға ұрпақтың, әр отбасының есінде. Сұрапыл соғыстың жеңіспен аяқталғанына да 67 жыл болды. Бүгінгі және келешек ұрпақ үшін Жеңіс күнінің танымдық маңызы өте зор.

Бұрынғы Көкшетау облысынан 41 мыңнан астам азамат қолына қару алып майданға аттанды... Отанды қорғауға қаршадай баладан, еңкейген қарияға дейін ұмтылса , тылда аналар мен жас балалар «Бәрі майдан үшін!» деген ұранмен күні – түні тынбай еңбек етті. Колхоздар мен совхоздар, өнеркәсіп орындары майданға азық –түлік жөнелтсе, әрбір ауданда жауынгерлерге жылы киім –кешек дайындайтын қабылдау пунктері жұмыс істеді. Соғыста Көкшетау облысы бойынша 23 мыңнан астам адам майдан даласында қалды. 18 мың адам мүгедек болып оралды. Еңбекшілдер ауданы бойынша 1371 адам соғыста қаза болды .

Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 67 жылдығы - сол сұрапыл соғыста қаза болғандарды еске алып, олардың рухына тағзым ету ғана емес, «қырық жыл қырғын болса да ажалды өледі» дегендей, жаны - тәні жаралы баһадурлардың Алла нәсіп етіп, туған топырағын басып, ата- аналарымен, сүйген жарларымен қауышып, ертеңі үшін еңбек еткендерді де мақтан тұту, қадірлеу, қасиеттеу.

Егемен ел болғалы соңғы жылдары, ұрпақ ауысуға байланысты болар 9- шы Мамыр - мейрам күндері де жай күндегідей жауына жолбарыстай атылып, кеудесін оққа тосып қаза болған Кеңес Одағының Батыры Төлеген Тоқтаровқа арнап шығарылған «Жас қазақ» әні айтылмай жүр. «Ауылда болса қарттарын, жазып қойған хатпен тең» дейтін қарттарымыз келместің кемесіне мініп күннен күнге азайып бара жатыр. Сол сұрапыл соғыс кезінде «ат ауыздықпен су ішіп, азамат етігімен су кешкен» ауыр күндерді аңыз қылып айтып, бүгінгі қырау шалған ардагер аталарымыз бен ақ шашты әжелеріміз жас кездерінде осы әнді көздеріне жас алып, жылап отырып тыңдайтын.

Әннің :

Қар жамылған кең дала , қанға бөгіп,

Гүрілдейді сұр аспан өлім төгіп.

Жас қазақ,

Мұрттай ұшты уралап,- деген жолдарды сол соғыста уралап жауға ұмтылған ұл - қыздарына қойылған мәңгілік ескерткіштей терең сезіммен қабылдайтын. Бұл ән ел есімін шығарып , бүкіл Кеңес Одағына паш еткен ерлері, қазақтың жұлдызы, ұлттың атын әлем аспанына шығарған батыр ұл- қыздары Бауыржан Момышұлы, Мәлік Ғабдуллин, Талғат Бигельдинов, Әлия Молдағұлова Мәншүк Маметова сияқты қырандарының аттары алтын әріппен жазылған ескерткіш. Бұл ескерткішті тарих шаңының астында қалдырмай, жарқыратып ұрпақтан ұрпаққа аманат етіп тапсыру- бүгінгі аға ұрпақтың міндеті.

Ал осы Отан соғысының боздақтарының бейнесін музыка өрнегімен мүсіндеген әнші –сазгер Рамазан Елебаевтың атын бүкіл Қазақстандағы аға буын білсе, бүгінгі жас ұрпақтың бәрі біле бермейді. Осы әнмен Рамазан Елебаевтың аты қазақ Кеңес Энцоклопедиясына енді. Елге танымал композитор Ахмет Жұбановтың пен Латиф Хамидидің «Жас қазақ операсына», Сыдық Мұхамеджановтың «Ғасырлар үні » ораториясына

Р. Елебаевтың «Жас қазақ» әнінің музыкасы арқау болды. М. Төлебаевтың «Біржан Сара» операсына негіз болған да Рамазан Елебаевтың осы атты пьесалары болатын. Бұл жерлесіміздің қысқа өмірінде қалдырған еңбектері қазақ - театр өнерінің алтын қорында мәңгі өшпес естелік болып қалды делінген онда.

Біздің жобамыз Рамазан Елебаев туралы болмақ. Өйткені бұл тақырып әлі тарихта нақты зерттелмеген. Бұл жобада Рамазан Елебаевтың өмірі мен шығармашылығы бар ақпарат салыстырыла нақты беріледі.

1.1. «Киелі жер – иелі жер» Өмірдерек

Хабарсыз кетті дей көрме,

Жатыр ол Пушкин тауында.

Атақсыз кетті дей көрме,

Кеткен жоқ кегі жауында!

Рамазан Елебаев 1910 жылы қазіргі Ақмола облысы,Еңбекшілдер ауданы, Құдықағаш ауылында дүниеге келген.

Рамазанның әкесі Елебайдың Ержаны осы ауылдан, Руы – Керей. Ержан ерте есейген, іскер, пысық, шаруасын диірменнің тасындай дөңгелеткен жігіт еді. Бірде башқұрт еліне кірешілерге еріп сапар шегеді. Сол елде қалып, біраз уақыт аялап тұрып қалады. Башқұрт қызы (бір деректе татар) Сәбираға үйленіп, содан Рамазан туған ғой. Ержан ұлы мен әйелін елге ертіп келеді. Әйтсе де жат-жұрттық келіншек жерсінбей кері қайтып кетеді. Сонда Ержан тұрып “балам, анаңмен қайтасың бар, қаласың ба?” дейді. Сонда Рамазан: “Ол жақта атымды атамай “әй, қазақ!” дейтін апа бар, мен осында қаламын” депті. Ержан көп ұзамай Зейнепке үйленген, одан Шамшия, Қанипа деген қыздарды көрген.

Рамазан бала кезінен сызылтып ән салады, түрлі аспаптарда ойнайды, әсіресе сырнай, гармонь ойнауға ықыласты болады. Есейе келе Алматыға білім іздеп кетеді. Алматыға кетерде Рамазан қарындасы Қанипаны өзімен бірге ала кетеді. Оқу, білімнен кенже қалмасын дегені ғой аяулы ағасының. Содан оны музыка мектебіне түсіреді. Қанипа ұзақ жылдар шәкірттерге музыка пәнінен дәріс береді.Шәмшия дүние салғанда анасы жиені Амантайды жүдетпеймін деп Кәмелдің үйіне барып тұрған. Сол кездегі бауырмалдық осылай еді ғой.

Осы арада музыкалық сауап алып, сазгерлік білім алады. Алматыда жүріп “Жолдастар” деген әнін шығарады.

Ержан қайтыс болып Зейнеп пен Қанипа қалып, Шәмшия Әлтайдың ұлы Кәмелге тұрмысқа шығады. Рамазанды білетіндер оның 1929 жылы елге келгендігін ауылдастарына өмірдің мәні оқу мен білімде екендігін айтушы еді деп еске алады. Рамазан тамаша музыкант, он саусағынан өнері саулаған суретші де еді. Рамазан Орынбордағы оқуын тәмамдап, Алматыға оралды. Атты әскер қатарына алынып, екі жылын өткізеді. Баукең-Бауыржан батыр ыңылдап айтатын, дауылпаз ақын Сәкен Сейфуллиннің от жалынды сөзіне сайма-сай "Жолдастар" маршы осы әскери өмірдің қуатты әсерінен туған еді.

1931 жылы туған елге оралған Рамазан театр табалдырығын аттайды. Әміре Қашаубаев, Қалибек Куанышбаев, Иса Байзақов, Жұмат Шанин, Серке Қожамқұлов, Қапан Бадыров сынды қазақ театр өнерінің қара шаңырағын көтерген тарланбоздардың тәлімін алып, талай-талай рольдердің нәрін де, сәнін де келістіреді. 1936 жылы Қазақстан өнер саңлақтарының Мәскеуде өткен онкүндігіне де қатысты.

Әртіс боламын деген арманы орындалуын орындалды-ау, бірақ та бойдағы бұла талант буырқана бұлқынып театр шаңырағы астына сыйғызады деген не!.. Жоқ, оның өмірдегі орны, маңдайына жазылған сыбағасы әртістік емес, композиторлық!.. Иә, композиторлык!.. Әйтпесе ол несіне сал Біржанмен тектес туған екен!.. Әттең, музыкалық арнайы білімі жоқ, қинайтыны осы жағы. Рамазанның кең дүниеге сыймай жүргендей күйін ұққан Ахмет Жұбановтың ақыл айтып, жөн сілтеуімен Мәскеу тартты. Мақсаты-Луначарский атындағы театр-өнер институтының композиторлар даярлайтын бөліміне түсу. Ол үшін музыкалық шығарма жазуға тиіс. Жазды. "Біржан-Сара" атты екі актылы пьеса. Қабылдау комиссиясы жоғары бағалады.

1.2 Ұлы Отан соғысының басталуы және әйгілі 8 гвардиялық дивизиясына түсуі

Міне, Ұлы Отан соғысы басталды. Кезінде Ұлы Отан соғысы деп тарихқа енген екінші дүниежүзілік майдан өзінің бұрын-соңды болмаған тағылық қаталдығымен, жабайылық жауыздығымен, буып жіберер озбырлығымен, қанды қасап қырғын-сүргіндігімен, сұрапыл сұмдық алапат апатымен адамзат есінде.

Соғыстың қай-қайсысы да адамзат үшін орны толмас апат, ала қайғы-қасірет, жазылмас жара екендігі мәлім. Қасым Аманжолов жырлаған “қып-қызыл өртке” айналған майдан қазақ жұртына солақай соққы болып тиді.

Рамазан да көппен бірге майданға аттанды. Ол даңқты батырлар Мәлік Ғабдуллин, Төлеген Тоқтаровтармен бір сапта ұрыстарға қатысты.

Қолы қалт еткенде сырнайға қосылып халық әндерін шырқатып салатын, қаруластардың бойына қуат құйып, жігерге жетелейтін.

Музыка әліпбиіне қомағай құштарлықпен, қауырт құлшыныспен кіріскен өрен жүйріктің алдынан тағы да "әттең" шықты. Алапат соғыс дауылы соқты... басқа музыка аспаптарын алып жүруге мүмкіндігі жоқ Рамазан ең қолайлы он екі тілді сырнайын иығына іліп, майдан даласына аттанды. Қаратаудың мұзбалағы Бауыржан Момышұлының полкіне, Көкшетаудың тас түлегі Мәлік Ғабдуллиннің ротасына ол, мінекей, осылайша тап болған да, полк комиссары Ахметжан Мұхамедияровтың хатшысына айналған еді...

Өмір мен өлімнің бітіспес айқасы ортасында жан алып, жан беріп жүргенінде де өнер құдіретінің әсерлі өміріне бағынбай, бас имей қала алмайсың. Рамазанды қайда барса да жауынгерлер қоршап ала қойып отырғандары. Рамазан олардың жүрегін әсем әнмен де әлдилейді, қызықты әңгімемен де баурайды. Сондай бір көңілді жиында Рамазанның жанына автоматын арқалаған Төлеген Тоқтаров келіп отырады. Алтайдың ақ иығының атақ-даңқы дүрілдеп тұрған кезі еді. Ерлігі басқаларға үлгі ретінде әдемі жырдай әңгімеленетін. Рамазанмен етене танысып, достасып та алған. Бір бақыраштан ас ішіп, бір үзім нанды бөліп жейтін.

Осы оқиға сәтін Мәлік Ғабдуллиннің "Менің майдандас достарым" деп атаған кітабында жазғанын сөзбе-сөз қайталамай өз тарапымыздан сипаттасақ, былайынша көз алдына елестетер едік.

-Менің бір сұрағым: әдемі ән ерліктен туа ма, әлде әдемі әннен ерлік туа ма?-деді Төлеген.

-Өзің қалай ойлайсың?- қарсы сауал салды Рамазан.