Руханият әлеміндегі Әуезов шығармаларының маңызы

«Кемел ойдың кеніші, кенен сөздің өрісі» атты қалалық

ғылыми-практикалық конференция

Секциясы: «Ұлтымыздың кемеңгер ұлы»

Тақырыбы:

«Бүгінгі «руханият әлеміндегі» Мұхтар Әуезовтің мұрасы»

Конференцияға қатысушы:

Шығыс Қазақстан облысы білім басқармасы

Өскемен қаласы бойынша білім бөлімінің «№35 орта мектебі» КММ

қазақ тілі мен қазақ әдебиеті пәндерінің мұғалімі

Дюсюпова Толкын Каныбековна

2022-2023 оқу жылы

Бүгінгі «руханият әлеміндегі» Мұхтар Әуезовтің мұрасы

«Мұхтар - жаңа дәуірде қайта түлеп, жаңа мәдениет жасаған өскелең ұрпақтың ұстазы еді. Жазушылық өнегесіне қоса, ғылымда да, мектепте де шәкірт тәрбиеледі»

Академик С.Қирабаев

Тақырыптың өзектілігі: М.Әуезов шығармашылығын «руханият әлемінде» пайдаланудың маңызы мен тиімділігін жас ұрпақ бойына сіңіру, шығарма кейіпкерлерінің іс-әрекеті арқылы рухани байлықты меңгерудің жолын табу.

Мақсаты: Руханият әлеміндегі М.Әуезов шығармаларындағы мысалдар арқылы жақсылыққа, ұлылыққа, адамгершілікке жол нұсқау.

Міндеттері:

«Руханият әлемі» төңірегінің мазмұнын ашу;

М.Әуезов шығармаларындағы адами қасиеттерді атап көрсету;

Руханилыққа жеткізудегі М.Әуезов шығармашылығының негізгі тетіктерін насихаттау.

Руханият - адамның дүниетанымының кеңдігінен, жанының нәзіктігінен, санасының жоғарлығынан, әділеттілік үшін белсенділігінен, өзгелерге қайырымдылығы мен ізгі ниеттілігінен көрініс беретін оның ішкі әлемі. Адамның руханилығы жалпы адамзаттық құндылықтарды құрметтеуінен, игілікті құндылықтарды көздеуінен де көрінеді. Адамгершілік қасиеттерді қастерлейтін адам белгілі бір рухани мұраттар мен құндылықтарды ұстанады. Олардың әрекеттерінен мейірімділік, ар сақтау, ұятқа қалмауға тырысу сезіліп тұрады. Руханият адамға әдебиет, өнер, халық даналығы, салт, мәдени дәстүрлер, ғылым, білім арқылы келеді. Мәдениет әр түрлі құндылықтардың бірлігі ретінде адамды рухани бостандыққа жетектейді. Рухани құндылықтар өмірге мағына береді, болашаққа жол ашады. Руханиятты қадірлейтін қоғамның ғана болашағы бар. Рухани мәдениет адамның айналасындағы адамдармен қарым-қатынасты, қадірі, адамшылығы, ұяттылығы, тәрбиелігі, зиялылығы, қарапайымдылығы арқылы көрінеді. Адамның адамгершілік қасиеттерінің жоғарлығы- руханилықтың негізі. Ал өнер, әдебиет, ғылым мен білім адамға тәрбиелеу мен еңбектену арқасында келеді. Осындай аталып өткен «руханият әлемінің» негізін салушылардың бірі де бірегейі қазақ әдебиетін ә

Кез келген адамзат атаулының руханият әлемінен алатын орны ерекше. Бір ғана Абайды таныту арқылы барша қазақтың болмысын, ішкі қазақылық әлемді, салты мен дәстүрін, әдебиеті мен мәдениетін ғаламға таныту – ерлік іс, асыл мұра, рухани қазына. Осындай ұлы істің артында дәл бүгінгі күні 125 жылдығы аталып өтіп жатқан ұлы тұлға, қайталанбас тарихи тұлға Мұхтар Әуезов екендігін жас ұрпаққа, келер ұрпаққа насихаттау- біздердің басты міндетіміз.

Мен айтып отырған «руханият әлемі» - адамзат атаулының соның ішінде өз елінің әдебиеті мен мәдениетін, салт-дәстүрін, ұлттық құндылықтарын бойына сіңіріп, өскелең ұрпаққа соны дарытып жүрген, насихаттап сіңіріп жүрген ұлы жандардың арнасы. Осы бір арнада тоғысқан мәселелердің шешімін Мұхтар Әуезов шығармаларынан алуға болатындығын тілге тиек еткім келіп тұр. Бүгін бала, ертең дана боларлық жас ұрпақ осы тұлғаның шығармаларымен сусындалып, мазмұнынан ой түйсе өмірден аяғы шалыс басылмасы анық.

Мұхтар шығармалары – ізденіс пен зерттеу жұмыстарының нәтижесі. Қоғамның өзекті мәселесі Мұхтардың сыншыл, шыншыл шығармаларын өмірге әкелді. Соны дәлелдеу, оған жауап беру, шешу, рухани әлемде пайдалану-басты мақсат.

Тұла бойында ақындық дарын мен ғұламалық ойшылдық қатар біткен суреткерді, қайталанбас талант иесінің әдеби шығармашылық жолын танып, сырына қамығу – «руханият әлеміндегі» басты міндет. Осы орайда айтулы қаламгердің жүріп өткенәдеби соқпағына үңіле түскен сайын тың деректер көзіне мәлім болып жатамыз.

М.Әуезовті тыңдаушыларға, әсіресе, шет елдің жазушылары сол шешен тілінің астындағы ғажайып терең біліміне, ұлағатты ойына қызыққан, мойындаған. Ол сөйлегенде халық сілтідей тынып, жан дүниесімен беріліп отырған. М.Әуезов жазушы ғана емес, ұлы ғалым. Ғажайып білімін, терең де жан-жақты биік ғалымдығын ойлы да тыңдаушыларын таң қалдырған. Оның: «Қазір әдебиет әлемінде толмаған Толстойлар мен шала Шекспирлер қаптап кетті», -деген сөзі қанатты сөзге айналып, ұрпақтан-ұрпаққа тарап кетті. М. Әуезов – әлемді сөз өнерімен, ала бөтен өрнек сырымен тәнті етіп, табындырған киелі есім. Адамгершілік пен арды тұғыр еткен тұлға, жан дүние жұмбақтығы тереңде жатқан өзгеше феномен... Оның қаламынан туған үлкенді-кішілі құнды дүниелер адамзаттың мәңгілік мәселелері хақында ой-толғаныстарға жетелейді. Сондықтан да алыстаған сайын биіктей беретін асқар алып таулар іспетті бүгінде Әуезов әлемі де сырлы сұлулығымен, ерекше сән-салтанатымен өзіне тарта түседі. Осы қасиеті қаламгер шығармашылығын зерделеуді мақсат тұтқан қатарының уақыт өткен сайын молайып, әуезовтану арналарының көбейіп, кеңейіп отыруына кілтипан болып келеді.

Мұхтар мұрасы – адам танудың, адам тағдырының бүгіні мен болашағын адамзаттың әдебиет әлеміндегі рухани қазынасының алтын қоры, сыр сандығы, таптырмас ақылшысы.

Қосымша ақпарат үшін

М.Әуезов шығармаларындағы рухани әлемге кейіпкерлер арқылы жол көрсететін мысалдар:

«Абай жолы» эпопеясында /10-сынып/ қазақтың ұлттық ерекшелігі айқын танылады. Кейіпкерлердің қайталанбас тұлғасы, олардың ішкі жан-дүниесін ашудағы сезімталдық, бір-біріне, отбасына деген , табиғатқа, қоғамға деген көзқарастарын ашу арқылы бүкіл бір ұлттың тұтас бейнесін қимыл-қозғалыс үстінде көрсетеді. Абайды тани отырып, Әуезов халық жүрегіне бойлап,халықтың тума талантын, адамгершілігі мен әдемілікке ғашық жанының нәзік иірімдерін , ән-жырының сырын ұғынады.

М. Әуезовтің «Қорғансыздың күні», «Жетім» /6-сынып/ т.б. шығармаларында даланың қысқы қатал аязы мен ақ боранының шеңгеліне түскен, азын-аулақ малынан да, жақынынан да айырылған қорғансыз жандар мен жетімдердің аянышты тағдыры бейнеленеді. М. Әуезовтің «Қорғансыздың күні» әңгімесі кеңес әдебиеттануында сыншыл реализм үлгісінде жазылған шығарма ретінде бағаланып келді. Әңгіменің көркемдік шешімін де кедейлердің мехнатты тұрмысы, болыстардың елге зорлығы, таптар тартысының қайшылығы суреттелген дегенге тіреді. Шындығында,…