Сабақты зерттеу туралы түсінік және негізгі мағлұматтар

Lesson Study туралы түсінік

Бірге жиналу –бұл бастама,

Бірге қалу –бұл алға жылжу,

Ал бірге жұмыстану –бұл жетістік.

Генри Форд

Lesson Study - мұғалімдер тәжірибесі саласындағы білімді жетілдіруге бағытталған ынтымақтастық педагогикалық тәсіл. Бұл тәсіл ХІХ ғасырдың 70-ші жылдарында Жапонияда негізі қаланған. Мұғалімдер жаңа оқыту әдістемесін талқылап, оны нақты сабақтарға бекіте бастады. Соңында бұл үдерістерді Lesson Study деп атады.

1999 жылға дейін Жапондықтардан басқа Lesson Study-ды аздаған адамдар ғана білетін. Тек Жапониядағы мұғалімдер ұзақ уақыт бойы Lesson Study-ды тәжірибеде қолданған. Жапониядағы Lesson Study-дың маңызы бүкіл әлемге танымал болды. Оның қуатты импульсын 1999 жылы жарыққа шығарылған «Оқытудағы олқылықтар кітабынан» (Teaching gap) байқауға болады. «Teaching gap» - Lesson Study -ды бүкіл әлемге танымал еткен алғашқы кітап. Teaching gap 1995 жылы Жапонияда, Германияда және АҚШ-та тоғызыншы сыныпта математика сабағының бейнежазбасына негізделген зерттеулер талдамасының есебі болып табылады. Талдау көрсеткендей, Жапониядағы сабақтар оқушыларға және олардың ойлауға уақыт беруіне көзделген. Жапониядағы сабақтардың аса жоғарғы деңгейіне Lesson Study -ды ендіру көмегімен қол жеткізген.

Бүгінгі мектеп партасындағы әрбір бала – ертеңгі болашақтың қоғам иесі. Сондықтан болашақтың иесі – алдымызда отырған оқушыларға алғашқы күннен бастап-ақ сапалы білім, саналы тәрбие беріп, білімнің нәрлі қайнарымен сусындату үшін ұстаздар қауымы педагогикалық шеберліктің, тәжірибенің негіздерін дұрыс қолдана білуі тиіс. Сондықтан оқушыларды шығармашылық бағытт, жан-жақты дамыту – бүгінгі күннің басты талабы.Lesson Study орта мектептерде негізгі пәндер бойынша келесі мақсаттарды қамтиды:

- оқушылардың білім деңгейін көтеру.- оқыту әдістемесін жетілдіру.- оқыту үшін бағалау сияқты тәжірибелік әдістерді әзірлеу

Уақыт өте келе Lesson Study үдерісінде бірқатар қадамдарқалыптасты:

Lesson Study тобы оның жұмысының нәтижелілігін қамтамасыз ететін ережелержүйесін өзара келіседі, үдеріс барысында барлық мүшелер бір-бірімен сыйластық қарым-қатынаста болады

Топ зерттеудің сұрақ түрінде рәсімделген түйінді идеяларын келіседі жәненені, кімді оқытуды анықтайды

Топ мүшелері зерттеудің түйінді идеяларына қатысты жауап табу үшін әдебиеттердізерделейді және жоспарлау кезінде оларды пайдалану үшін нәтижелерін қорытады.

Топ зерттеу сабағының ортасында қандай сыныптың және қандай үш «зерттелетіноқушының» болатынын шешеді және оқу үлгерімі жоғары, орта және төменгі деңгейдегі сынып топтарын ұсынады.

Топ зерттеу сабағын «зерттелетін оқушылардың» меңгеруіне ерекше назар аудараотырып, оны жоспарлайды.

Бір мұғалім зерттеу сабағын жүргізеді, осы уақытта басқалары – «зерттелетін үшоқушыға» ерекше көңіл бөлу арқылы қадағалайды және ескертпелерді жазып отырады.

Мұғалімдер осы зерттеу сабағы туралы олардың пікірін түсіну үшін бірнешеоқушылармен сұхбат жүргізеді.

Топ зерттеу сабағы аяқталсымен бірден талқылау жүргізеді.

Талқылау белгіленген құрылым бойынша жүреді:

Жоспарлау үдерісінде жасалған алдын ала болжамдармен салыстыра отырып,«зерттелетін оқушылардың» оқуын қадағалау және болған айырмашылықтардың себебін анықтау

Тұтас сыныпты оқыту

Зерттеу сабағының барысы және оқыту үдерісі

Белгіленген және зерделенгендердің негізінде және соларға сәйкес келесі зерттеусабағының мақсатын қою.

Келесі Lesson Study-ді топпен бірлесе жоспарлау.

Жалпы зерттеуді жүргізу барысын келесі кезеңдерде қарастыруға болады.

Ұйымдастырушылық

Жоспарлау

Сабақты зерттеу

Қорытындылау, тәжірибемен бөлісу

Ұйымдастырушылық кезең. Ұйымдастырушылық кезеңде алдымен зерттеу өткізілетін сынып таңдалып алынады. Зерттелетін сыныпты таңдауда белгілі бір мақсат көзделеді. Мысалы, сыныптың білім сапасын көтеру, сыныптың сабаққа қызығушылығын арттыру немесе сабақтың тиімділігін арттыру, оқытуды жақсартуға бағытталған тиімді әдіс-тәсілдерді таңдап алу. Сыныпты таңдау ұжыммен немесе фокус топ мүшелерімен кеңесу, талқылау барысында шешіледі. Білім сапасын көтеруді қажет ететін немесе қандай да бір проблеманы бірігіп шешуді қажет ететін сынып таңдалады. Одан соң сол сыныпқа мектеп психологының көмегімен оқу үдерісінің сапасын арттыру мақсатында енгізілуге тиісті өзгерістерді анықтау үшін сауалнама өткізіледі. Lesson Study -ды жүргізу үшін кем дегенде 3 пән мұғалімінен, ұйымдастырушы модератордан, мектеп психологы, сынып жетекшісінен тұратын Lesson Study тобын құралады. Зерттеуді жүргізу үшін бір бағыттағы (гуманитарлық немесе жаратылыстану) пән иелері, сондай-ақ бір сыныпта сабақ беретін әр түрлі бағыттағы негізгі пән иелері бірлесіп жұмыстана алады. Зерттеуге қатысушы мұғалімдер өзара пікірлесіп, сауалнама қорытындыларын талдай келіп, Lesson Study тақырыбын анықтайды.

Жоспарлау кезеңі. Тақырып анықталған соң, жоспарлау кезеңі басталады. Зерттеуге қатысушы мұғалімдер тобы бірлесе отырып зерттеуді жүргізу жоспарын құрады. Жоспар үш кезеңді қамтиды: ұйымдастыру, зерттеу сабақтарын өткізу, қорытындылау. Ұйымдастыру кезеңі бойынша сауалнаманы өткізу, қорытындылау, тақырыпты анықтау, жоспар құру, оқу үлгерімі әр түрлі деңгейдегі (А,В,С) оқушыларды белгілеу (№1 қосымша) , күтілетін нәтижелерді анықтау, бірлесе отырып сабақты жоспарлау, арнайы бақылау кестесін жасау, талдау, талап критерийлерін белгілеу, жұмыс картасын жасақтау сияқты жұмыстар белгіленіп, өткізілетін уақыты, жауапты адамдар белгіленеді.

Екінші зерттеуді өткізу үшін пән мұғалімі мен бақылаушы мұғалімдердің іс-әрекеттері жоспарланады, сабақты өткізу мерзімі мен жауапты тұлғалар белгіленеді.

Соңғы бөлімінде зерттеуді қорытындылау мен тарату, бөлісу шаралары, жауаптылар мен өткізу мерзімі белгіленеді.

Осылайша зерттеуді жүргізу жоспары құрылыпы, мектеп басшысымен бекітуге ұсынылады.

Сабақты зерттеу кезеңі. Зерттеу кезеңі Lesson Study –ға қатысушы мұғалімдердің санына қарай үш немесе одан да көп циклдан тұрады. (төмендегі 1-суреттен қараңыз)

1-сурет

Алғашқы сабақтың жоспарын бірінші циклды өткізуші мұғалім жоспарлайды, өткізеді. (№2 қосымшаны қараңыз) Өзге қатысушы мұғалімдер, яғни топ мүшелері сабақты бақылайды, үш деңгейдегі оқушыларды, олардың сабақтағы жетістік деңгейлерін бақылап, жазып алып отырады. Арнайы бақылау парағы жасақталады (№3 қосымшаны қараңыз). Әрбір цикл аяқталған соң, түрлі деңгейдегі оқушылардан сабақ бойынша сұхбат алынады (№4 қосымшаны қараңыз). Сабақты бірлесе талқылап, артықшылықтары мен кемшіліктерін талдап, келесі сабақты жоспарлауға қажетті ұсыныстар береді, келесі сабақты бірлесе жоспарлайды. (№5 қосымшаны қараңыз) . Осылайша бірнеше цикл қайталанып отырады.

Қорытындылау, тәжірибемен бөлісу кезеңі. Бұл кезеңде Lesson Study зерттеуіне қатысушы мұғалімдер тобы қорытынды отырысын өткізеді. Сабақ өткізген мұғалімдер өздерінің сабақтары , ондағы қолданылған әдіс-тәсілдердің тиімділігі, А,В,С деңгейлі оқушылардың жетістік деңгейі туралы рефлексивтік есеп дайындап, оқуды жақсартуға бағытталған нақты ұсыныстарын жеткізеді. Модератор пән иелерінің рефлексивтік есептері негізінде қорытынды есеп дайындайды, күтілетін нәтижелерге қаншалықты қол жеткізуге болатынын саралап, нақты ұсыныстар белгілейді. Зерттеу кезеңдері толық аяқталып, қорытындыланған соң зерттеу нәтижелері мектептегі әдістемелік кеңес , әдістемелік бірлестік немесе педагогикалық кеңес отырыстарында қаралады, сабақты жақсарту бағытындағы ұсыныстар жалпы ұжым мүшелерінің назарына ұсынылады.

Lesson Study өткізу тәжірибесінен

Ұйымдастыру , жоспарлау кезеңі

Қазіргі заман балалардың функционалды сауатты болуын талап етсе, соның бірі -оқу сауаттылығы.

Оқу сауаттылығы:

Ақпаратты табу;

Мәтінді интерпретациялау;

Рефлексия және бағалаудан тұрады.

Оқу сауаттылығы дегеніміз – қарапайым тілмен айтқанда бала өзі оқып отырған ақпаратты толықтай қабылдай біліп, ішінен негізгісін ала білуі .

Оқушылардың оқу сауаттылығын қалыптастыруға, соның ішінде мәтінмен сауатты жұмыс жүргізе білуге үйрететін бірден-бір құрал –түрлі жаңа технологиялар, әдістер мен тәсілдер.

Оқушылардың оқу сауаттылығын қалыптастырудағы тиімді белсенді оқыту әдістерін анықтау бағытында 8 «б» сыныбында қазақ, орыс, ағылшын тілі пәні мұғалімдерінің бірлескен түрде Lesson Study зерттеуін жүргіздік.

Бұл зерттеуді өткізудегі басты мақсат - оқушылардың оқу сауаттылығын арттырудағы оқытудың интербелсенді әдіс-тәсілдерінің тиімділігін анықтау, өзге әріптестерге ұсыныстар беру болатын. Интербелсенді әдістеме – өзара әрекеттесу мен әрекет арқылы үйрету, яғни:

ақпараттың ішінен өзіне қажеттісін таңдап, оны пайдалану;

проблемаларды шешу және шешім қабылдау;

өзіндік пікір, идеялар, тұжырым, түсінік келтіру. Оларды дәлелдей және қорғай білу;

әлеуметтік ортада ауызша және жазбаша түрде қарым-қатынас құра білу, бірлесе жұмыс жасай білу, жанжалдарды болдырмау;

өмірге деген көзқарасын, ұстанатын сенімдерін, қажеттіліктерін, құндылықтарын жалпы адами құндылықтармен байланыстыру;

өздігімен үйрене білу, өз білімін әрқашан да дамытып отыру.

8-сыныптар арасында қазақ әдебиеті, орыс тілі мен ағылшын тілінен 48% білім сапасын көрсетіп отырған 8 «б» сыныбындағы оқушылардың оқу сауаттылығын бақылау, жетілдіру, білім сапасын арттыру мақсатында Lesson Study өткізу жоспарланды. Осы мақсатта алдымен зерттеу тобы құрылды:

Кусанова Ж.А –модератор

Жангирова Б.Ж. –ағылшын тілі пәні мұғалімі, сынып жетекшісі

Алипова Г.Т. –қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Нургалиева Н.А - орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Тлеушов Т.Х -психолог

Зерттеу тобының алғашқы отырысы оздырылып, Lesson Study өткізу жоспары құрылып, бекітуге ұсынылды. (жоспар үлгісі берілді)

«Бекітілді»

№1 ЖОББМ директоры:

8 «б» сыныбында жүргізілетін Lesson Studyдің жоспары

Уақыты: желтоқсан 2014 ж.

Тақырыбы:

« Білім беру мен білім алудағы интербелсенді оқыту әдістері арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру »

Жауапты ұстаздар: Жангирова Б.Ж. –ағылшын тілі пәні мұғалімі, сынып жетекшісі

Алипова Г.Т. –қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Нургалиева Н.А - орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Кусанова Ж.А –модератор

Тлеушов Т.Х -психолог

Психолог

Жауапты мұғалімдер

Сауалнаманы қорытындылау;

Тақырыпты анықтау, жоспар құру;

Оқу үлгерім деңгейі әр түрлі (А,В,С) үш оқушыны белгілеу;

Күтілетін нәтижені айқындау

Психолог

Жауапты мұғалімдер

Модератор

Интербелсенді оқыту әдістерін қолданып, зерттеу сабақтарын жоспарлау

Арнайы бақылау кестесін жасау, талдау,талап критерийлерін белгілеу, жұмыс картасын жасау

Жангирова Б.Ж.

Алипова Г.Т. Нургалиева Н.А

ІІ Зерттеу сабақтарын өткізу кезеңі

Бірінші зерттеу сабағы. Ағылшын тілі. Education

Топ мүшелері сабақты, үш оқушыны бақылап, жазбалар жасау.

Сабақ өткен сынып оқушыларымен сұхбат жүргізу.

Топ мүшелері: зерттеу сабағын талдау, келесі зерттеу сабағының мақсатын айқындау, жоспарын құру

Жангирова Б.Ж.

Барлық қатысушы

ұстаздар

Екінші зерттеу сабағы. Қазақ әдебиеті . Абай. Он жетінші қара сөзі

Топ мүшелері бірлесіп сабақ жоспарын құру;

Сабақ барысын, үш оқушыны бақылау, жазбалар жасау.

Сабақ өткен сынып оқушыларымен сұхбат жүргізу.

Топ мүшелері: зерттеу сабағын талдау, келесі зерттеу сабағының мақсатын айқындау, жоспарын құру

Алипова Г.Т.

Барлық қатысушы

ұстаздар

Үшінші зерттеу сабағы. Орыс тілі. Определенно-личное предложение.

Топ мүшелері сабақты, үш оқушыны бақылап, жазбалар жасау.

Сабақ өткен сынып оқушыларымен сұхбат жүргізу.

Топ мүшелері: зерттеу сабағын талдау.

Нургалиева Н.А Барлық қатысушы

ұстаздар

ІІІ Қорытындылау кезеңі

LS қорытындылау, ұсыныстарды анықтау

Қатысушы ұстаздар

Өткізілген LS-дің қорытындысы бойынша іс-тәжірибе бөлісу

қаңтар

Қатысушы ұстаздар

Модератор: ____________ Кусанова Ж.А.

Зерттеу тобы мүшелерімен кеңесе отырып, психолог көмегімен 8 «б» сыныбында сауалнама өткізілді.

Сауалнама нәтижесінде қатысқан 24 оқушының 15-і (62,5%) мәтін бойынша күрделі сұрақтар құрастыруда, 12-і (50%) мәтінге қатысты өз ойын (тұжырымын) білдіруде қиналатынын айтқан. Сауалнама қорытындысы бойынша «Білім беру мен білім алудағы интербелсенді оқыту әдістері арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру» зерттеу тақырыбы анықталды. А,В,С деңгейлі оқушылар анықталып, күтілетін нәтижелер белгіленді.

С деңгейі – мәтін мазмұнын меңгереді, жеңіл сұрақтар құрап ,жауап бере алады.

В деңгейі – мәтін мазмұнын меңгереді, жеңіл және күрделі сұрақтар құрастырып, жауап бере алады, мәтіннен алған жаңа ақпаратты сұрыптай алады, түрлі тапсырмаларды орындауда қолдана алады, рефлексия жасай алады.