Семей, Торғай, Жетісу кітапханалары бойынша 6 сынып сабағы

Қысқа мерзімді жоспар

САБАҚ: 9-бөлім: (№1)

Әлемдегі ірі кітапханалар

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Кабденова С. К.

Сынып: 6

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Кітапханалар. Морфология.

Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары

О5. Оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін (компрессия) жазу

Сабақтың мақсаттары

Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ойды білдіретін сөйлемдерді іріктей отырып, жинақы мәтін жазу.

Бағалау критерийлері

Оқылым материалдарын түсінеді;

Жинақы мәтін жасайды;

Шолу жасайды.

Тілдік мақсаттар

Пән лексикасы және терминология: авторлық құқық, қажетті материалдар, баспа өнімдері, діни уағыздар, қисса, жүз мың дана т.б.

Диалог және жазылым үшін қажетті сөз тіркестер;

Мені таң қалдырды, айтар болсам, өз ойымды ... сабақтар едім, қызықтырар жайттар т. б.

Құндылықтар

Кітап оқуға деген қызығушылық, бір-бірімен жақсы қарым-қатынас.

Пәнаралық байланыс

Тарих

Осыған дейін меңгерілген білім

Кітап оқу туралы қызықты мәліметтер. Кітапхана.

Жоспар

Жоспарланатын уақыт

Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер (төменде келтірілген жазбаларды жоспарланған әрекеттермен алмастырыңыз)

Дереккөздер

Сабақтың басы

Қызығушылықты ояту

5 минут

«Жасырынған сөз»

Төменде берілген сөздерден туынды сын есім жасап, шақпақты толтырып жазыңдар. Егер тиісті жұрнақтарын дұрыс қолданып жазып шықсаңдар, сарымен сызылған жолды тігінен оқығанда грамматикалық бір терминнің аты шығады.

Берілген сөздер:

1. Ағаш.2. Айт.3. Жаса.4. Сөз.5. Бәкі.6. Кең.7. Бүр.

Жасырынған сөз

1. Ағашсыз.2. Айтқыш.3. Жасанды.4. Сөзшең.5. Бәкісіз.6. Кеңірек.7. Бүрмелі.

Сабақтың мақсаты мен күтілетін нәтижелер хабарланады.

Оқушылар түрлі фигуралар арқылы үш топқа бөлінеді.

Сабақтың ортасы

10 минут

15 минут

5 минут

Морфология, сөзжасам туралы түсінік беріледі.

Оқылымалды тапсырма

Оқушыларға оқылым мәтіндері таратылады. Ол мәтіндердегі сөз таптарын мына кестеге толтыру керек.

Зат есім

Сын есім

Сан есім

Есімдік

Етістік

Үстеу

Оқылым тапсырмасы

Әр топқа үш мәтіннен беріледі. Сол мәтіндерден жинақы мәтін құрастыруы керек.

1-ТОПҚА:

1-мәтін:

Кітап – адам баласы ақыл-ойынан туған рухани байлықты сақтап, оны ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отыратын құрал, білім мен тәрбие көзі. Ол – адамзат жасаған ең ұлы кереметтердің бірі. 23 сәуір – Халықаралық кітап және авторлық құқық күні.

Арабтың «кітап» деген сөзі қазақша «жазу», «жазба» деген мағынаны білдіреді. Кітаптың шығу мен дамуы сол жазу өнерінің пайда болуымен тығыз байланысты. Ол қажетті материалдардың ойлап табысуына және техниканың дамуына сәйкес жетілдіріле берді. Ежелгі заманда Мысыр мен Шығыс елдерінде, Греция мен Римде кітап қыш тақталарға жазылды. Кітап тас бетіне де қашалып жазылды.Түркі халықтарының көне жазба мұрасы болып табылатын «Орхан – Енисей жазба ескерткіштерін» (7-9 ғ.) ашық аспан астында тұрған тас кітаптар деп айтуға болады.

2-мәтін:

Ең алғашқы кітап көпшілікке арналған алғашқы баспа өнімдері (діни уағыздар, қолжазба кітаптар) ағаш қабығына, теріге, кейіннен қағазға қолмен көшіріліп жазылған. Ірі қалаларда қолжазба кітапты мәнерлеу өнерімен шұғылданатын арнайы мамандар- көшірмешілер, түптеушілер, миниатюрші суретшілерді топтастырған орталықтар жұмыс істеген (қысқаша Қолжазба кітаптар). Біртекті мәтінді көп данамен тарататын Баспа тарихы Қытайда кітап көбейтудің жаңа әдісі – ксилографияның (ағаштан ойылған қалыппен басу) пайда болуынан басталады (8-9 ғасырлар).

1040-1048 жылдары Би Шен жылжымалы қаріптерді, құйма әріптермен теру процесін ойлап тапты (Еуропаға бұл жаңалық 4 ғасырдан кейін келді). 14 ғасырда Қытайда түрлі-түсті баспа пайда болды. 1340 жылы «Сутраның түсініктемелері» деген кітап 2 түрлі бояумен басылып шықты. Еуропада 1445 жылы неміс өнертапқышы Иоганн Гутенберг кітап басуға алғаш рет жылжымалы құйма әріптерді пайдаланды. Ал, Ресейде 1564 жылы Иван Федоров пен Петр Мстиславец орыс тіліндегі тұңғыш кітап «Апостолды» басып шығарды. 16-17 ғасырларда баспаханаларды ірілендіру, шығаратын өнім көлемін ұлғайту және оны сатуды жүйелі жолға қоюдың қажеттілігіне қарай жекелеген баспагерлер көптеп шықты. Бұлардың қатарында Мануция Альда (Венеция), К.Плантена (Антверпен), Элзевировтар отбасы (Нидерландия), Этьенков және Дидо (Франция) секілді баспагерлерді ерекше атауға болады.

3-мәтін:

18-19 ғасырларда Баспа саны әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінде шапшаң өсті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Баспалар акционерлік қоғам түрінде құрылып, өз ішінен кітап, газет-журнал баспаларына жіктеле бастады. Бұл кезеңде баспа мен баспахана екеуі біртұтас болды. Кітаптар баспахананың өзінде дайындалып, басылып шықты.

Қазақ тіліндегі ең алғашқы кітап Қазақ тілінде кітап шығару ісінің тарихы 1800 жылы Қазан қаласында ашылған бірінші Азиялық баспаханадан басталады. Қазақ тiлiндегi ең алғашқы кiтап – 1807 жылы Қазан қаласында басылып шыққан «Сейфүл – Мәлiк» қиссасы. Жалпы, 1917 жылға дейін қазақ тілінде жеті жүзге жуық кітап басылып шыққан екен. Кеңес үкіметі кезінде баспа ісі мемлекет қамқорлығында болып, елде танымал ақын-жазушылардың шығармаларының таралымы жүз мыңдаған данаға жеткен. Бүгінгі таңда Ұлттық мемлекеттік Кітап палатасының мәліметтері бойынша, елімізде 315 баспа мен кітап шығару ісімен айналысатын мекеме тіркеліпті. Олардың 208-і Алматыда шоғырланған. Алайда баспалар шығарып жатқан кітаптардың таралымы тым төмен. Көркем әдебиеттің жүз мыңдаған данамен баспа бетін көруі өткен заманда қалғандай. Өйткені жарық көрген бір кітаптың таралымы 2 000-5 000 дананың аралығында ғана. Кезінде «ең оқымысты» елдердің қатарынан табылатын Қазақстанда бүгінгі күні жан басына шаққандағы көрсеткіш 1 кітаптан аз – 0,98-ге тең болып тұр.

2-ТОПҚА:

4-мәтін:

Әйгілі Отырар кітапханасы «Отырар» кітапханасы әлемде «Александрия» кітапханасынан кейінгі екінші орынды алған. Әлемнің екінші үлкен білім бұлағы – Отырар кітапханасы Шыңғысхан шапқыншылығы кезінде жоғалып кетті. Бұрын Фараб аталған бұл қаладан тек ислам әлеміне емес, күллі дүние жүзіне аты мәшһүр, әлемдік ғылымға сүбелі үлес қосқан оқымыстылар шыққан-ды.

«Әлемнің екінші ұстазы» атанған бабамыз Әбу Насыр әл-Фараби ол әлемнің екінші ірі кітапханасында білім нәрінен сусындап өсті. Мұнда ежелгі сына жазуымен жазылған туындылар мен папирус орама қағаздарынан бастап, ортағасырлық Еуропа, араб және Қытай ғалым-оқымыстыларының шығармаларына дейін жинақталған. Міне, осындай кітап қоры өте бай…