Шағын жинақталған мектептегі бастауышпен жұмыс

ШЖБМ-те сабақ кестесін құрастыру жолдары

Мақсаты: ШЖБМ-те тиімді сабақ кестесінің үлгілерін жасап үйрету. Сабақ кестесін жасаудың әдіс - тәсілдерін меңгерту.

1. Сабақ кестесінің түрлері және оларды құру технологиясы

2. Сабақ кестесінің үлгілері

Оқу жылындағы оқушы мен оқытушының күнбе-күнгі оқу еңбегі сабақ кестесімен анықталады. Шағын жинақты мектептерде оқыту, тәрбиелеу жұмысын тиімді ұйымдастыру үшін дұрыс, жан-жақты ой елегінен өткізілген сабақ кестесін жасау қажет. Сабақ кестесі мектептегі балалар мен сынып санына байланысты жасалады. Егер мектепте барлық балалар саны 10-нан аспайтын болса, онда бір оқытушы немесе бір комплектілі мектеп, ал 12 оқушы болса, екі комплектілі, 15-тен артық болса, ол үш комплектілі болып есептеледі. Егер мектепте барлық сыныпқа бір оқытушы болса, яғни бір комплектілі мектеп болса, тиімді сабақ кестесін жасау керек болады. Мектепте екі оқытушы болса, әр сыныптың оқушылар саны мен білім деңгейі, дайындықтарына байланысты біріктіріледі.

Дұрыс сабақ кестесін жасау үшін оқытушылар қандай пәндерді біріктіргенде, өзіндік жұмысты ұйымдастыруға барынша мүмкіндік беретін принципті ескеру керек.

Екі сыныппен жүргізілетін сабақтың сапалы болуы үшін сабақ кестесіндегі пәндерді қалай болса солай біріктіре салуға болмайды. Екі сыныпта екі түрлі пәнді жүргізгеннен гөрі, екі сыныпта да бір пән бойынша, мәселен, қазақ тілін қазақ тілімен, арифметиканы арифметикамен біріктіріп өткізген жеңіл болатынын тәжірбие көрсетіп отыр. Бұл өзінен өзі түсінікті, өйткені пәндерді біріктіріп жүргізгенде мұғалімнің зейіні бір пәнге бағытталған болады, сол себептен де жұмыс сапалы жүргізіледі.

Өзбетінше жұмыс істеуді ұйымдастыруға барлық пәндердің бірдей дәрежеде мүмкіндік бере бермейтінін есте ұстау керек. Мысалы: музыка мен денешынықтыру сабақтарын біріктіруге болмайды, тек сабақты топқа бөліп өткізуге болады.

Тиімді сабақ кестесін құрастыру үшін комплект құру, пәндерді біріктіру проблемасы негізгі сұрақ болып табылады. Аптаның сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі күндері – оқушылардың ең жоғарғы деңгейде жұмыс істей алатын күндері. Бірдей жағдайда екінші, үшінші сабақ оқушылардың іскерлігіне әсер ететін, нәтижелі сабақтар болып саналады. Барлық жағдайда екі, үш, төрт сыныппен барлық сабақтарды біріктіріп, сабақ кестесінің түрлерін әр нұсқада ұсынуға болады. Сабақ кестесінің түрлері қатар оқытылатын сыныптардағы оқытылатын пәндердің ретіне байланысты. Қатар оқытылатын сыныптарда бір пәнді бір мезгілде оқытуға, әр пәндік, бір тақырыптық негізде өткізуге болады. Сонымен бірге, бір сыныпты жеке оқытып, 2-3 сыныпты қатар оқытуға болады.

2. Сабақ кестесінің үлгілері

Сабақ кестесін жасағанда 1-топпен 2-топты біріктіріп жасауға да болады. Қазақ тілі сабақтарында барлық сыныпқа ортақ сұрақтар беру, диктант, қызықты тапсырмалар, дидактикалық ойындар жүргізуге болады.

Көп жағдайларда 2-3 сыныпты біріктіріп сабақ өткізуге тура келеді. Келесі сыныптарда 3-сабаққа ауыстыруы керек. Мысалы: қатар оқитын 1-4, 1-3 үшін күніне 1 пән немесе 2 пән қатар оқытылады. Ал қалған пәндер 2 сыныпта 30 мин бөлек жүргізеді. Мұндағы негізгі мақсат 1-сынып оқушыларының жас ерекшелігін ескеріп, 1-сыныпқа 30 минут бөлек уақыт беру керек. Қатарынан 1-2-3 сынып үшін, 1-3-4 сыныптар үшін, 2-3-4 сынып үшін бұл жағдай сабақ өткізудің қиындығын болдырады. Сондықтан, күніне 1 рет 1 пәнді қатар өткізеді. Қалғанына өзіндік жұмыстар беріледі. Оқушылардың санына байланысты, сынып комплектісін құру, сабақ кестелерінің үлгілерін оқушыларға түсіндіріп оқыту керек. Мысалы: бақылау жұмысы мен диктант сабақтарын біріктіру, математика сабақтары үшін тиімді болады. Ал, кей жағдайларда тиімді бола бермейді. Мұндай кезде еңбек, бейнелеу сабақтарын бірге өткізіп, аталған пәндерді бөлек оқыту керек. Сабақ кестесі жарты жылдық уақытқа арналып құрастырылады..

Шағын комплектілі мектеп мұғалімдері күнделікті 8 не 14 сабақ жоспарын жазып, оған көрнекілік дайындайды. Сондықтан да оқу-тәрбие жұмысының нәтижелі болуына сабақ кестесінің әдістемелік тұрғыда дұрыс жасалуының маңызы зор.

Тәжірибелік тапсырмалар

Сабақ кестесінің үлгісін жасау:

Н.Базарбаеваның біріктірілген 4 сыныпқа арналған сабақ кестесінің үлгісі:

Күні

Р.с

4 - сынып

3 – сынып

2 - сынып

1 - сынып

Дүйсенбі

Қазақ тілі

Математика

Ана тілі

Валеология

Сынып сағаты

Математика

Ана тілі

Валеология

Сынып сағ

Қазақ тілі

Ана тілі

Валеология

Сынып сағ

Қазақ тілі

Математика

Валеология

Сынып сағ

Ана тілі

Математика

Ана тілі

Сейсенбі

Қазақ тілі

Математика

Ана тілі

Дене –шынық

Дүниетану

Математика

Ана тілі

Дене-шынық

Дүниетану

Қазақ тілі

Ана тілі

Дене шынық

Дүниетану

Қазақ тілі

Математика

Денешынық

Дүниетану

Ана тілі

Математика

Ана тілі

Сәрсенбі

Қазақ тілі

Математика

Ана тілі

Бейн.өнері

Ана тілі

Бейн. өнері

Қазақ тілі

Ана тілі

Бейнелеу өнері

Қазақ тілі

Математика

Бейн. өнері

Ана тілі

Математика

Ана тілі

Бейсенбі

Қазақ тілі

Математика

Ана тілі

Дене-шын

Дүниетану

Математика

Ана тілі

Дене-шын

Дүниетану

Қазақ тілі

Ана тілі

Дене-шын

Дүниетану

Қазақ тілі

Математика

Дене-шын

Дүниетану

Қазақ тілі

Математика

Ана тілі

Жұма

Орыс тілі

Математика

Тіл дамыту

Музыка

Қыз. мат

Орыс тілі

Математика

Тіл дамыту

Музыка

Қыз. мат

Тіл дамыту

Музыка

Қыз. мат

Тіл дамыту

Музыка

Қыз. мат

Сенбі

Орыс тілі

Еңбек

Дене-шын

Орыс тілі

Еңбек

Дене-шын

Еңбек

Дене-шын

Еңбек

Дене-шын

Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ Білім Академиясының ғылыми қызметкерлері З.Бейсенбаев, Ә.Наурызбаевалар төмендегідей алты күндік сабақ кестесінің үлгісін келтіреді:

Қатар оқытылатын 1-2 сыныптар үшін

Күні

Сабақ реті

1 - сынып

2- сынып

ДҮЙСЕНБІ

Әліппе

Математика

Денешынықтыру

Айналамен таныстыру

Қазақ тілі

Математика

Денешынықтыру

Дүниетану

СЕЙСЕНБІ

Математика

Жазу

Әліппе

Математика

Қазақ тілі

Ана тілі

СӘРСЕНБІ

Әліппе

Математика

Еңбек

Ана тілі

Математика

Еңбек

Қазақ тілі

БЕЙСЕНБІ

Әліппе

Айналамен таныстыру

Бейнелеу өнері

Қазақ тілі

Дүниетану

Бейнелеу өнері

ЖҰМА

Математика

Әліппе

Ән

Жазу

Математика

Ана тілі

Ән

Қазақ тілі

СЕНБІ

Әліппе

Еңбек

Денешынықтыру

Бейнелеу өнері

Көркем жазу

Еңбек

Денешынықтыру

Бейнелеу өнері

2.5 тақырып. Бір пәндік, бір тақырыптық жүйе бойынша құрылған сабақтар. ШЖМ сабақтарды өткізу ерекшеліктері және оқыту түрлері

Мақсаты: Біріктірілген сыныптардағы біртақырыптық сабақтардың ерекшеліктері туралы мағлұмат беру, бірпәндік, біртақырыптық сабақтарды ұйымдастырудың әдіс-тәсілдерін меңгерту

1.Біріктірілген сыныптардағы біртақырыптық сабақтардың ерекшеліктері 2.Біріктірілген сыныптарда біртақырыптық сабақтарды ұйымдастырудың әдіс-тәсілдері

1.Біріктірілген сыныптардағы біртақырыптық сабақтардың ерекшеліктері

Шағын жинақты мектептің оқу үдерісін ұйымдастыруда бірқатар қиындықтар кездесетіні жасырын емес. Өйткені бұл үлгідегі мектепте мұғалім бір мезгілде екі сыныппен қатар жұмыс істейтіндіктен, сабақтың өзіндік ерекшелігі болады. Осы ерекшелікке байланысты оқу үдерісі бір мезгілде екі сыныпта бірдей ұйымдастырылады. Сондықтан екі, үш сыныптың бір мезгілде қатар оқытылуы оқушыларға да, мұғалімге де психологиялық және әдістемелік тұрғыдан қолайсыздық туғызады.

Шағын жинақты мектептердегі оқу үдерісін ұйымдастырудың тиімділігі төмендегі жағдайларға байланысты:

- сыныптарды бiрiктiрудiң педагогикалық ұтымдылығы мен дұрыстығы;

- сабақ кестелерiнiң оңтайлы жасалуы;

- тәрбие мен оқытудың тиiмдi әдiстерi мен түрлерiн таңдау, оларды оқыту үдерiсінде дұрыс үйлестiру және ұтымды пайдалану;

- сабақтың белгiленген мақсатқа сай неғұрлым тиiмдi құрылуынын анықтау;

- оқу-тәрбие жұмысының сабақ үстіндегі және сабақтан тыс түрлерiн дұрыс үйлестiру;

- оқушылардың өзiндiк жұмысы мен мұғалім басшылығымен атқаратын жұмысының ұтымды алмастырылуы;