Шалкиіз жырау шығармашылығы бойынша ашық сабақ, 9-сынып

Қазақ әдебиетінен сабақ жоспары

9-сынып

Сабақтың тақырыбы: Шалкиіз жырау

Сабақтың мақсаты: Жырау шығармашылығымен танысу, туындыларының тақырыбын, негізгі ойын анықтау. Қазақ әдебиетіндегі жырау орнын анықтау. Шығармаларына шолу жасау арқылы автордың өзіндік бейнелеу, суреттеу тәсілін, жырларындағы реалистік сарынын тану.

Сабақ түрі: ізденіс сабағы.

Сабақ типі: білім-білік, дағдыны арттыру.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

1. Психологиялық жағымды орта қалыптастыру.

«Әдемі ойлай және демала біл» жаттығуы

«Толқыған кезде, асықпай дем алуға үйрен. Түзу отырып, қолдарыңды тізелеріңе қойып, көздеріңді жұмыңдар:

- Ойша: «Мен арыстанмын»- деп, деміңді ішке ал, сыртқа шығар;

- Дауыстап: «Мен құспын»- деп, деміңді ішке ал, сыртқа шығар;

- Дауыстап: «Мен гүлмін»- деп, деміңді ішке ал, сыртқа шығар;

- Дауыстап: «Мен сабырлымын»- деп, деміңді шығар. Сен сабырлысың, сенің қолыңнан бәрі келеді».

2. Үй тапсырмасын тексеру, өткен сабақты пысықтау арқылы жаңа сабаққа бағыттау.

«Шығыс базары» (Стикерге әр оқушы жыраулар поэзиясы, Асан қайғы, Қазтуған жырау бойынша сұрақтар жазады, оларға жауап алу арқылы стикерлерді «сатады», әр оқушы өз білімдерін тексереді).

«Поэзия минуты». Қазтуған жырау толғауын жатқа оқу.

Жаңа сабақ. Кім тапқыр?

Р Ш К А У Л Ы И А З І Ж

Берілген әріптерден сөздер құру (атау септігіндегі зат есімдер). Құрастырған сөздерді оқу, сабақ тақырыбын анықтау.

Жаңа сабақ мақсатымен таныстыру

Дәптермен жұмыс: Эпиграф

«Шалкиіз – новатор еді. Ол қазақ поэзиясындағы философиялық бағыттың негізін салды. Өзінің философиялық афористік поэзиясы – толғауларында Шалкиіз ойлылықтың, көркемдіктің шыңына шықты» / М.Мағауин

«Ақыл картасы»

Шалкиіз жырау өмірі мен шығармашылығы туралы мәтінді оқиды.

Топ ішінде талдайды.

Жырау туралы мәтін мазмұнын тірек сызба немесе сурет арқылы көрсетеді.

Таныстырылым жасайды.

Шалкиіз Тіленшіұлы 1465-1560 жылдар аралығында ноғайлы-қазақ дәуірінде Орақ, Мамай, Би Темірдің тұсында өмір сүрген. Орта ғасырлардағы қазақ поэзиясының көрнекті өкілі, жырау, суырыпсалма ақын Шалкиіз жас кезінен-ақ ержүрек жауынгер әрі талантты жырау ретінде даңққа бөленген. Жігіттік шағы Ноғай Ордасындағы Мұса бидің маңайында өткен. Кейіннен Үлкен Орданың әміршісі, Мансұрұлы Темір бидің және ноғайлы Жүсіп бидің төңірегінде, өмірінің соңғы кезін қазақ ханы Хақназар маңында өткізген. Шалкиіздің мырзалар мен билер маңында – ақсүйектер ордасында өмір кешкені белгілі болғанымен, дәл өз әкесі Тіленшінің кім екендігі мәлім емес.

Оның шығармалары қазақ, ноғай, қарақалпақ халықтары арасына кең тараған. Бар деректерге қарағанда, Шалкиіз шығармаларының алғаш қағаз бетіне түсуі XIX ғасырдың екінші жартысы. Бұған дәлел – жырау өлеңдерінің 1874 жылы жазылған “Қазақ өлеңдері мен хиссалары” дейтін көне дәптерде кездесуі.