Шерхан Мұртазаның шығармашылығына арналған сыныптан тыс жұмыс

Алмата облысы Панфилов ауданы Төменгі Пенжім орта мектебі қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Сатыбалдинова Сәуле Бексұлтанқызы

Тақырыбы Қазақ әдебиетінің наркескені (Көрнекті қаламгер Шерхан

Мұртазаның 85 жылдығына орай)

Мақсаты Шерхан Мұртазаның шығармашылығына шолу жасайды,

«Интернат наны» әңгімесінің мазмұнын меңгереді, көркем

әдебиет оқуға қызығушылықтары оянады.

Түрі әдеби танымдық сабақ

Әдісі: жоба қорғау, мәтінмен жұмыс, РАФТ

Көрнекілігі: Шерхан Мұртазаның шығармашылығына арналған буклет,

суреттер, нақыл сөздер

Жоспары:

І бөлім Ізденіс- шығармашылық бастауы (жоба қорғау) 15 минут

ІІ бөлім «Интернат наны» әңгімесімен танысу (25 минут)

ІІІ бөлім Қорытынды 5 минут/ жалпы 45 минут

Барысы:

І бөлім. Мұғалімнің кіріспе сөзі: Қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, кесек тұлғалы, қайсар мінезді наркескені, шындықтың шырақшысы атанған, халқы Шер-аға деп сүйіспеншілікпен әспеттеген абыз Ақсақалымыз - Шерхан Мұртаза 2017 жылы 28 қыркүйекте 85 жасқа толады. Біз 9Ә-сынып оқушыларымен бірге Шерхан Мұртаза шығармашылығына шолу жасадық.

Оқушылар алдын-ала 5 топқа бөлінген.

№1 жоба Шерхан Мұртазаның өмірбаяны. Бұл тақырыпта ізденушілер: айтахунова Үміт, Абдималик Аяулым, Айтқалиев Диас

№2 жоба Шер ағаңның шығармалары. Бұл тақырыпта ізденушілер: Берік Гүлзат, Рахымбаев Алтынбек, Ташенова Динара

№3 жоба Шерханның нақыл сөздері. Бұл тақырыпта ізденушілер: Акрамова Гүлназ, Дильназ, Аутұлы Дәулет

№4 жоба Шерхан Мұртазаның лауазымы, марапаттары. Бұл тақырыпта ізденушілер: Нұқан Шұғыла, Тұрдақынова Аяжан, Дүйсенбай Мұхаметжан

№5 жоба «Қызыл жебе» романы. Бұл тақырыпта ізденушілер: Нұрғали Ақерке, Өтегенова Алтынай, Шакиров Аманжан

Осы бес тақырып бойынша оқушылар 15 минут таныстырылым –жоба қорғайды.

ІІ бөлім.

1.Қызығушылығын ояту кезеңі.Оқушыларды сабақтың «Алтын ережесімен» таныстыру «Алтын ереже»

Саусақ бірікпей, ине ілікпейді.

Біз үшін әрбір пікір құнды!

Біздің қолымыздан бәрі келеді!

2. Мақсат қою кезеңі Әңгіменің мәні мен мазмұнын толық меңгереміз,

тақырыбы мен идеясын ашамыз,

3 Мағынаны тану кезеңі

Атаулар көмегімен болжау әдісі Әлтай, Сәттіғұл, картоп, нан, кезекшілік, интернат

Болжам кестесі

Не болады деп ойлаймын?

Шындығында не болды?

Мыс:

Әлтай мен Сәттіғұл интернатта жатады. Оларға тек картоп пен нан беріледі.т.б

Әлтай нанға тоймаушы еді. Басы дәу, үрпек шаш, мойны қылдырықтай, шүңірек көз, томпақ ауыз қара бала болатын. Болбырақ, оқуға олақ, есіл-дерті ауқатқа ауып кеткен сияқты еді. Сабақтан қала береді. Ебі келсе асханаға кезекші болуға тырысады. Кезекшінің міндеті — екі шелекпен өзеннен еңірете су тасиды. Жүз баланы асырайтын тайқазан толғанша тасиды. Одан ыдыс-аяқ жууға қосымша тағы тасиды. Кезекшіліктің ең ауыры осы. Интернаттың іргесін жалап ағатын өзеннен асханаға құбыр тартуға ол кезде шама келмеді ме, әлде құнт болмады ма, біз қайдан білейік, әйтеуір, ауыр-ауыр екі шелек буыны бекіп, бұғанасы қатпаған жеткіншектердің екі иінінен зілдей басып, онсыз да тапал бойды төмен тартар еді.

Оқиға қалай жалғасады?

Кім басқаша ойлайды?

Мәтінмен салыстыру ИНТЕРНАТ НАНЫ

....Кезекші су мәселесін шешкен соң, картоп аршуға кіріседі. Одан кейін ұзыннан-ұзақ созылған столға екі қатар қалайы тәрелкелерді, қисық-қыңыр қалайы қасықтарды қойып шығады. Содан соң барып әрбір тәрелкенің тұсына тілдей-тілдей кесілген қара нан қояды. Бұл кезде Әлтайдың қасына тәрбиеші немесе аспаздың өзі ілесіп жүреді. Соның өзінде де Әлтай олардың қырағы көзін ала беріп, бірер кесегін томпақ ауызға бұралақтап ұрып жібереді. Тәрбиеші оның аузына күдіктене қарар еді. Бірақ Әлтай сыр бермейтін. Сірә, нанды шайнамай жұтып жіберетін шығар.

Түс кезінде мектептен балалар апыр-топыр жарыса оралады. Кітаптарын бөлмеге қояр-қоймас, асханаға қарай анталар. Сонда Әлтай оларға кәдімгідей одыраңдап:- Өй, өңшең жалмауыз, топырламай бір-бірлеп кіріңдер, - деп есіктің аузында тұрады.Кезекшілік күні өткен соң, Әлтайдың көңілі той тарқағандай құлазып қалады.

Интернаттың әшмүшкедей нормалы нанын місе тұтпай, қоңқылдап, сабақ біткенше әрең шыдайды. Кейде соңғы сабақтан қашып кетеді. Жол-жөнекей драмтеатрға соғып, қандай спектакль жүретінін, қандай контрамарка болатынын біліп алады. Интернатқа келе сала ас үйден бір түйір картоп сұрап алып, оны ойып мөр жасайды. Кітаптың қатырма мұқабасын кесіп-кесіп картопқа сия жағып, мөрді картонға мұқият басады. Сөйтіп әрбір контрамарканы нанға айырбастайды. Театрға барушы талапкерлер табылады. Аш қалуға бейіл, бірақ «Қобыландыны», «Қыз Жібекті» көруге құштарлар, құдайға шүкір, бар. Театрдың қызметкерлері ойын соңында контрамарканың соншалықты көбейіп кеткеніне таң қалысады.

Әрі қарай не болады?

Кім басқаша ойлайды?

Мәтінмен салыстыру

Нанды қиып, театрға барғандар спектакльден қайтып келгенде қарындары ашады.

- Ұйықтаған соң қарынның ашқаны білінбейді, — дейді әр нәрседен хабары бар қарачай Хасболат.- Онда шуылдамай тезірек жатайық, — дейді балалар.Балалар ұйқыға кетеді. Бір бөлмеде он адам жатады. Бәрі әскер балалары. Бәрі де ауылдан келген. Облыс орталығында соғыстан соң жаңадан ашылған интернат-пансионда жатып оқиды. Майданнан әкесі қайтпағандар, соғыстан ағасы келмегендер, аш қарын ұйқыда түстерінде ауылдың нарт қызыл таба нанын көріп, тамсанып жатады.Осы кезде Әлтай басын көрпемен жауып алып, нан жейді. Біреу естіп қоймасын деп, дымын шығармауға тырысады.Контрамаркаға айырбастап алған нанды тауысқанша ұйқы жоқ.Бір күні Әлтай әшкереленіп қалды. Сәттіғұл дейтін бала оның түнде нан жеп жатқанын біліп қойыпты.- Палундра! - деп Сәттіғұл айқай салсын. Балалардың бәрі үй өртеніп бара жатқандай орындарынан сасқалақтап атып-атып тұрсын.- Не боп қалды?- Әлтай нан жеп жатыр!- Нан?!«Нан» деген сөзді естігенде, ұйқы шайдай ашылады. Жеті түн ішінде таң атып, күн шығып, он жетімнің тар бөлмесіне нұр шашырағандай болады. «Нан» деген сөз - алыстағы ауылдан апаң келіп тұр дегенмен бірдей. Айында-жылында ауылдан апаң бір келгенде кіші қалта талқан, бірер таба нан әкелер еді. Іні-қарындасыңның аузынан

Әрі қарай не болады?

Кім басқаша ойлайды?

Мәтінмен салыстыру

- Бер бізге де! — дейді Сәттіғұл. Басқалар бұл кезде Сәттіғұлды үнсіз қуаттап анталап тұрады.- Неге берем, өзімдікі! - деп шаңқ етеді Әлтай.- Жоқ, біздікі! - дейді Сәттіғұл.- Контрамарканы қайтар, сонда берем, - дейді Әлтай енді қайтер екенсің дегендей.- Контрамаркаң жалған. Сені ол үшін соттату керек. Жалған документ жасағаны үшін соттайтын заң бар екенін білмейсің бе, — дейді Сәттіғұл.- Онда сол контрамаркамен ұдайы неге өзің театрға кіріп жүрсің? Сені де соттау керек, өлсем — жастығымды ала кетермін, — деп Әлтай қасарысады. Бірақ өзінің кінәсі басым екенін сезіп жаси бастайды.- Нан қалған жоқ, әйтпесе не көрініпті, беремін ғой, өле жегенше бөле же деген ғой.- Өй, сен мақалдамай шығар бері, қалған жоқ деуін қарашы. Балалар, шамаданын ашыңдар!…