Шерхан Мұртазаның Тұтқын бала шығармасына сабақ

Күні: 15.02.2018. Пәні: қазақ әдебиеті Сыныбы: 6 «б»

Сабақтың тақырыбы: Ш.Мұртаза «Тұтқын бала»

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылардың қазақ әдебиетінің көркемсөз зергері Ш.Мұртаза өмірінен, шығармаларынан алған мәліметтерін кеңейту. «Тұтқын бала» әңгімесінің мазмұнын бекіту, кейіпкерлерге талдау жасау дағдысын дамыту. Тұрар бейнесін ашу, мінездеме жасау.

Дамытушылық: Оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын арттыру, ой-өрісін дамыту, қосымша деректер арқылы дүниетанымдарын дамыту; оқушылардың сөздік қорларын байытып, әдеби тілдерін дамыту, шығармашылық қабілеттерін, өз бетінше зерттеу жұмыстарына машықтандыру;

Тәрбиелік: Оқушыларды адамгершілікке, елжандылыққа, достыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелеу; өз елдерінің біртуар ұлдарын біліп, сыйлауға баулу.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Сабақтың әдісі-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, топтастыру, іздену, зерттеу, талдау әдістері

Сабақтың көрнекілігі: Слайд, бейне материал, Ш.Мұртаза суреттерімен буклет, жазушы туралы пікірлер, смайлик, Ш.Мұртаза кітаптары

Пәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы, қазақ тілі, орыс тілі

Сабақтың барысы:

І Ұйымдастыру кезеңі:

1. Оқушылармен сәлемдесу, оқушыларды түгендеу. Ұлтымыздың ұлы ұстазы А.Байтұрсынов: «Сөзі жоғалған халықтың өзі де жоғалады» деген екен. Тіл – ұрпақтар арасын жалғайтын алтын көпір, ақыл-ойдың түйінін танытар асыл қазына. Біздің тіліміз – кешегі өткен дана Абайдың, жыры семсер Махамбеттің, шындықтың дәл өзіндей болған Бауыржанның, ұлы Мұхтардың, сөз зергері Ғабит Мүсіреповтің тілі екенін мақтаныш сезіммен айта аламыз. Ендеше, балалар, тіліміздің мерейі асқақтай берсін дей отырып, бүгінгі жан дүниемізге рухани азық алу үшін келіп отырған әдеби мейрамханамызды ашық деп жариялаймын, қош келдіңіздер!

2. Психологиялық ахуал туғызу. Оқушылар өздерін өз есімдерінің алғашқы әрпінен басталатын бір сын есім арқылы сипаттап таныстырады. 3. Сабақтың барысын таныстыру. «Күн мәзірі»

ІІ Үй тапсырмасын тексеру:

«Біртуар тұлғалар балалар көзімен» бөлімінде топтар алдын ала берілген тақырыптар бойынша ізденіс жұмыстарын сызбаға түсіру арқылы қорғайды (үй тапсырмасын кластер арқылы қорытындылау )

2. Елбасы Назарбаев: «Тәуелсіздік – тәңірдің біздің ұрпаққа берген үлкен бақыты, халқымыздың мәңгілік құндылығы» деп атап өтті. Біз осы құндылықты бағалай білуіміз қажет. Қазақ елі Тәуелсіздікті бір емес, бірнеше жылдар бойы аңсап, армандап келді. Тәуелсіздік ақ семсердің ұшымен, білектің күшімен келді. Бұл жолда талай боздақтар шейіт кетті, талай азаматтар құрбан болды. Әдебиетшілер де өз үлестерін қосты. Сондықтан да біз бүгінгі сабағымызды елі үшін аянбай қызмет еткен халқының ұлы перзенті Тұрар Рысқұловтай тұлғаға арналып жазылған Шерхан Мұртазаның шоқтығы биік туындысы – «Қызыл жебе» романының үзіндісіне арнаймыз. Бүгінгі сабақта 3 топ жұмыс жасайды.

1-топ. Шерхан Мұртаза тобы

2-топ. Мұхтар Әуезов тобы

3-топ. Тұрар Рысқұлов тобы

ІІІ Жаңа сабақ:

Жаңа сабақты түсіндіру:

1. Біздің бүгінгі танысқалы отырған жазушымыз Шерхан Мұртазаның шығармашылығы өз өмірімен тікелей байланысты. 1937 жылы әкесі Мұртаза сталиндік репрессияның құрбаны болады. Сол кезде Шерхан 9 жасар бала болатын. 1941 ж. 1-класқа оқуға барады. Сондықтан да жазушының көпшілік туындылары қоғамның ащы шындығын кестелеп, соғыс жылдарындағы қиыншылықтар мен ауыл адамдарының әр алуан тағдырларын баяндап, ел басына қаралы қасіретті күн туған, сүттей ұйыған өмір жарастығын алай-дүлей бұзған, бақыттыны бақытсыз еткен соғыс жылдарындағы қазақ ауылы мен тұрмысын, қазақ әйелдерінің аянышты тағдырын әңгімелейді.Бұл туындыларының қатарына «41-жылғы келіншек», «Мылтықсыз майдан» повесі, «Бір нәзік сәуле», «Жүз жылдық жара», «Аманат», «Қызыл жебе» романдарын, «Сталинге хат», «Бесеудің хаты» пьесаларын жатқызамыз (кітап көрмесін таныстырып өту).

«Атадан асыл ұл туса, елінің қамын жейді» деп халық даналығында айтылғандай, қазақ халқы тарихында елі үшін еңіреген, халқы үшін күңіренген ұлдар аз болған жоқ. Солардың бірі – «Қызыл жебе» романының басты кейіпкері Тұрар Рысқұлов. Ендеше, осы романның «Тұтқын бала» тарауымен танысайық (бейне материал көрсету).

Тұрар Рысқұлов туралы бейне материал көрсету. Жаңа сабақтың тақырыбы мен мақсатына тоқталып өту.

Сөздік жұмысы

Камера- түрмеде кісі қамайтын жеке бөлме.

Губернатор— патшалық Ресейде арнаулы бір облыс бастығы.

Надзиратель— тәртіптің бұзылуына жауапты адам, бақылаушы

Гимназия— революцияға дейінгі Ресейдегі орта дәрежелі оқу орыны.

Кафедральді собор- қаладағы және монастырдағы ең үлкен шіркеу.

Кісен – қолға, аяққа салынатын темір бұғау, тұсау.

4. Пікір күнделігі (Мәтіннен үзінділер бойынша жұмыс)

1. «Көп кешікпей надзиратель Тұрарды тас камераға алып келді. Тор темірдегі жаралы жолбарыстай аласұрған Рысқұлдың көңілі сонда бір жай тауып, түрмеде тұңғыш рет тастай қатып, судай сіңіп, бір рақат ұйқыға кетіп еді.»

2. « - Әй, бандиттің баласы! Осы көрген күніңді көпсініп жүрсің бе, ей?! «Бала» деп сені мырзалар бекер есіркейді. Аяғыңды кісендеп қояр ма еді сенің де! Қобырап қолыңдағы арбаны аударып алғаның нең?! Ана тезекті бір түйірін қалдырмай қолыңмен салып, тіліңмен жалап, тез ауланы тазарт! У-у, бандит!»