Шет тілін оқытудағы әлеуметтік-мәдени факторлар

Шет тілін оқытуда әлеуметтік мәдени лингвистикалык факторларды қолданудағы ерекшеліктер

Автор: Буриева Доно Камилжановна

№71 ЖОББМ ағылшын тілі мұғалімі

Андатпа

Болашақтың бүгінгіден нұрлы болуына ықпал етіп, адамзат қоғамын алға апаратын күш тек білімде ғана. Мақалада заманауи шетел тілі мұғaлiм aлдындa тұpғaн бacты мiндеттеpдiң caпaлы бiлiм беpyде қoлдaнyда жaңa aқпapaттық құpaлдapды жетiк игеpiп, oлapды бiлiм aлyшылapдың пəнге деген қызығyшылығын apттыpy, бiлiм мaзмұнын бaйытy, oқy үдеpiciн жалпы жетiлдipy болып табылады. Бүгінде ағылшын тілін білу үлкен жаһандық әлемге ақпарат пен инновациялар ағынымен терезесін ашады.

Қазіргі кезде білім беру стандарты талаптарына сай қоғамдық пәндерді окытуда ерекше жауапкершілік пен міндет жүктеледі. Жаңа педагогикалық және акпараттык коммуникативтік технологияларды колдану бәсекеге қабілетті тұлға калыптастыруда басты рол атқарады. Оның басты міндеттері мынадай:

оқушылардын ежелгі адамзат коғамының дамуынан, бүгінге дейінгі дамуынан жүйелі білім негіздерін қалыптастыру;

оқушылардын дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру;

оқушылардың басты назарын қоғам тарихына аудару;

тұлғаның жеке мүддесі, мүмкіншілігін ескере отырып, бүкіл адамзаттың мәдени тұлғасын сақтауға және байытуға үлес қосуға тәрбиелеу.

Осы міндеттерді орындау үшін шет тілін окыту маңызды орын алады. Сондыктан шет тіл окытуда оқушылардың айрықша белсендігін, ойлау қабілетін, ізденісін дамыту үшін сабақтын әртүрлі типтерін ұйымдастыру қажет. Жаңа заман талабына сай теориялык білімді игеру мен жаңғырту, технологиялык процестерді үздіксіз қолдану оқушылардың алған білімін жаңаша шынайы қалыптастырады. Шет тілі пәнін оқытуда ақпараттандыру құралдарының орны ерекше. Шет тілін мәдениетпен байланыстыра оқытудың басты мақсаты: шәкірттердің ойлануын толғануына, пікір таластыруына ықпал ету, дуниеге деген көзқарасын қалыптастыру, эстетиккалық талғамын тәрбиелеу, оларды өз еңбегімен ізденуші, білім алушы дәрежесіне жеткізу.

Шет тілін еркін менгеру, тіпті шектеулі дәрежеде сөйлей білу- қыр-сыры аспектілерінің бірі десек, ал қажырлы оқудың нәтижесі- коммуникативтік кұзыреттілік-өте күрделі,көп компонентті кұбылыс болғандықтан, шет тілін окытудың мақсатына, яғни күрделі интеграциялық тұтастықты керсете отырып, мәдени аралық құзыреттілікке алып келеді.

Шет тілін оқып- үйрену процесі кезінде коммуникативтік құзыреттіліктің мынада компоненттерін дамытуға өте мән бергеніміз жөн:

Сөйлеу құзыреттілігі- оқушылардын сөйлей алуы (диалогтіқ және монологттіқ сөйлеу),оқұ және жазу;

Шет тілін оқытуда қойылған мақсатқа жету үшін оқытудың әр түрлі құралдарын падалану көзделген. Оқу құралдарына оқытуды ұйымдастыруда, оқыту-тәрбие процесін жүргізуде қолданылатын барлық материалдар жатады. Әр оқу құралын тиімді пайдалану мұғалімге байланысты. Соған орай ол қажетті нәтижеге қол жеткізе алады.

Әлеуметтік-мәдени құзыреттілік оқып жатқан тілде сөйлейтін елдер туралы әлеуметтік- мәдени білімін жинақтауға (мінез-құлық, әдеп) және оны қарым-қатынаста колдана білуге, сондай-ақ өз елін және оның мәдениетін өзгелерге жеткізе білуге үйрету. Қазіргі жаһандану заманында шет тілін оқытудағы әлеуметтік-мәдени компонентін дамыту маңызды мәселелердің бірі. Тіл үйренушінің өзге ортада әлеуметтік-мәдени құзыреттілігін келесідей кұралдар арқылы дамытуға болады:

таспаға жазылған мәтіндер (нақты шетелдік азаматтардың және тіл тасушылардың оқыған мәтіндер жазбасы); видеоматериалдар олар кезіндегі және қазір де белгілі кұралдар (олар сол елдін мәдениетін беруші беделді кұрал); виртуалды ену- оқушылардың әлеуметтік-мәдени құзыреттілігін дамытудың тиімді құралы.

4.Компенсаторлык құзыреттілік - ақпаратты алуда жане беруге тілдік кұралдардын жетіспеу жағдайында қиындықтан шыға білу. Бұл құзыреттілік келесідей кұралдар аркылы дамытылады: оқулық, интернет, сол тілде сөйлейтін елде болып қайту

5. Оқу-танымдық кұзыреттілік - жалпы және арнайы оқу, тілді өз бетінше үйренудің әдіс-тәсілдері, сонын ішінде жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану.

Жоғарыда айтылған педагогикалық және прагматикалық аспектілердің бәрі ескеріле отырып, шет тілін оқытудың ең маңызды екі мақсаты негізделеді:

1. когнитивті коммуникативтік мақсат, 2. когнитивті дамытушы мақсат.

Когнитивті коммуникативтік мақсат ен алдымен оқушыларға аутенттік мәтіндерді оқыту арқылы беріледі және оған коммуникативтік іскерліктердін барлық түрлерін (оқу, тыңдау, сөйлеу, жазу) бірікіре оқыту арқылы шетелдік аугенттік мәтіндерді оқудағы өзгерістерді оқып-үйрену жатады. Негізгі ерекшеліктерді игере отырып, оқушы практикада, өмірлік жағдайда пайдалануға мүмкіндік алады. Екінші мақсат когнитивті дамытушы ол бірінші маөсатпен тікелей байланысты және аутенттік мәтендерді окыту процесінде калыптасады.