Шілі ауылының тарихы мен бүгінгі келбеті туралы мақала

Шилі ауылының тарихы

Мақалада Қостанай облысының Наурызым ауданына қарасты Шилі ауылының әлеуметті–экономикалық тарихын және ауылдың бүгінгі келбетін қарастырады. Қазақ халқының «Ауыл түбі-бірлік,қауым түбі – тірлік» деген мақалы ауылдың этникалық,экономикалық және рухани маңыздылығын білдіреді.Даланы қонс еткен көшпенділер үшін табиғатпен үйлесімді тіршілік ету жеткіліксіз еді. Олардың әлеуметтік ортасы да адамға қолайлы болуы қажет. Шилі ауылының әлеуметтік-экономикалық тарихын зерттеу. Отан тарихын зерттеудегі өзекті мәселелердің бірі.

Кіріспе

Ауыл – ата-бабаларымыз өмірге келіп, кіндік қаны тамған, маңдай тері төгілген киелі ата мекені. Ананың әлдиі, аяулы алақаны қандай қымбат болса, ауыл соның негізгі ұясы.

Ауыл – қазақтың алтын бесігі. Сұлу сөз өрнектелген ақын,ән тербеген сазгер, қызыл тілді шешенен, ел қорғаған батыр қарапайым ауылдың қара шаңырағынан шыққан. Біз үшін туған ауылдың тарихын білу қымбат қазына.Ауыл сол жерде өмір сүрген барша халықтың шежіресін жазып білетін мәңгілік кітабы. Өзінің туған жерін жан жүрегімен сүйіп, сырын ұғынып өтсен ұрпақ ұлттың болмысын сақтай алады деп ойлаймыз. Қазақтың мұзбалақ ақыны Мұқағали Мақатаев:

Бір әңгіме қозғашы ауыл жайлы,

Бұдан артық рахат табылмайды,- деп туған жерге деген ыстық сезім жырға қосқан болатын. Міне осындай туған жерге деген ыстық ықыласымызымыз ауылымыздың тарихы жайлы жазуға түрткі болды. Жалпы аудан мұрағатында Шилі ауылының аталуының шығу тарихына қатысты деректер жоқ болып шықты. Наурызым ауданына қарасты Шилі ауылының жергілікті тұрғыны Асипов Бауыржан Қонарбайұлының берген мәліметтер бойынша Шилі ауылы обылыс орталығынан 220-шақырым жерде орналасқан.Бауыржан Қонарбайұлының айтқан мәліметтері бойынша ауылдың аталу себебі «Ши» деген қамысқа ұқсас өсімдік ауыл төңірегінде өте көп өскен.Шиді өріп үйді,қораны көтеріп үстінен балшықпен сылаған. Сондықтан да ауыл атауы Шилі аталған деседі.

Ауылда дәулетті бай кісілер өзінің рулас туыстарын жақындарын қасына жинаған, солай көп ауыл болған. Қасындағы ауылдармен қарым-қатнас жасап, қыз беріп, қыз аласып құда-жекжат болған.Осылай Шилі ауылы жиімбет руының мененіне айналған. Оның маңайында Құмжота деген жерде Сүгір руы мекендеген,Жарыкөл ауылында Көтібақ руының мекені болған «Атадан мал қалғанша тал қалсын» дегендей,ауылдың зәулі теректері, ақ қайындары, талдарға қарағанда көз сүйсіндіреді. Ал жерге қарасаң тоғай маңында өскен бүлдіргеннің көп түрін көресін әсіресе кіішентай қой бүлдіргендер көп кездеседі. Құмжота Жаркқлде кәдімгі бүлдіргендер сай маңында бұлақтарға жақын жерлерде өседі. Бұлақтар сан қырыққа жуық. Көзі ашылмаған қайнар бұлақтарды да кездестіруге болады.Бұлақ суы сапалы, сапалы «Tassay» суынан кем емес шипалы тұщы.Ауыл,а келген қонақтар міндетті түрде бұлақ суын өздерімен бірге алын кетіп жатады. Көктемде жол бойы өскен қызғалдақтар бірнеше шақырымға созылып жатады. Шилі жерінің шөбі шүйгін малға жайлы,өрісі кең. Өзен мен көлдерде балықтардың бірнеше түрі бар. Көктем кезінде құс базары басталады. Наурызым қорығының көлдері ауылға жақын болғандықтан құстпр күндіз ауыл егінінің ортасында жайылып, кеш түсе кө

Шилі ауылының байырғы тұрғындарының айтуы бойынша, өткен ғасырдың 20-30 жылдары Шилә ауылының тұрғындары көп қиын қыстау кезенді бастарынан кешкен.1930 жылдары Шилі,Құмжота, Жаркөл ауылдары өз алдарына жеке ұжымшар болып егін егіп, мал бағып кеңестік үкімет қойған жоспарларын орындаған.1937-1938 жылдардағы репрессия кезенінің азабын Шилі ауылының тұрғындары көрген. Ауылдың көптеген білімді оқыған көкірегі ояу көзі ашық колхоз басқармалары, ауыл мұғалімдерді «халық жауы» деген айыппен соттап, Сібірге жер аударған. Кері қайтіп оралғандар болған жоқ. 1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысы басталған ауылдың кәмілеттік жасына толмаған ер азаматтарының бәрін әскер қатарына шақыртып майданға аттандырған. Ауылда қалған қарттар мен әйелдер, балалар «Бәрі майдан үшін, бәрі жеңіс үшін» деген ұранмен аянбай еңбек еткен. Бір үйден кеткен ағайындылардан оралмағандар да…