Шылым шегудің алдын алу бойынша 8-сынып ашық сабағы

Шылым шегудің алдын алу

Сабақтың мақсаты: адам анатомиясы мен физиологиясы тұрғысынан шылым шегудің денсаулыққа зиян екендігі жайлы алғашқы ұғымды қалыптастару :- жеке бас пен әдеп мәдениетіне баулу - алған білімді талдау өмірде қолдана білуге үйрету Сабақ барысы1. Ұйымдастыру 2. Сабақ тақырыбымен таныстыру3. Шылым шегу жайлы біз не білеміз атты тест 1. Оқушылар барлығы сияқты болуы үшін шылым шегеді 2. Адам мазасызданған кезде шылым демалуға көмектеседі 3. Шылым шегетін адамдардың көпшілігі ләззат алып тастағылары келмейді4. Шылым шегу көп жағдайда жүрек ауруына себеп бола алады 5. Жас өспірімдердің көпшілігі шылым шегуді кез-келген уақытта қоя алады6. Шылым шегуді әдетке айналдырмай тек қана қызық үшін шегіп кейін қойғанның ешқандай қорқынышы жоқ Жауаптары: 1-дұрыс 2-дұрыс емес 3-жоқ 4-ия 5-жоқ 6-жоқ4. Шылым шегу барысында не нәрсе болады

Әңгіме. Шылым шегу барысында оның жартысы жанып кетеді жұтылатын түтіннің құрамында никотин көміртек тотығы синил қышқылының бөліктері және басқада сол сияқты химиялық заттар бар. Оның ішінде ең улысы –никотин оның уы ағзаға еніп әуелі тітіркендіреді одан соң жуйке жуйесінде әсер етеді қан тамырлары тартылып сілекей қабаты зақымданады. Егер де никотин көп мөлшерде ағзаға енсе дене тырысып өліп қалуы мүмкін 5. Ауаның жылу жолы атты кестемен жұмыс Шылым шегуші түтінді ауыз арқылы жұтады сол кезде зиянды заттар шылым түтінімен бірге жоғары тыныс жолына түседі. Әдетте ондай нәрсе үйреншікті болғандықтан алғашында жөтел пайда болады бірақ егерде ш.ш тұрақталатын боса ағзаға енетін ауаны фильтрлеп өткізетін тітіркендіргіш кірпікшелер өледі. Зиянды заттар ағзаны тітіркендіріп көп жағдай да бронхиттің асқынған түріне әкеп соғады. Тыныс жолымен түтін бронха негіщне қарай жылжыған сайын никотинніәң зиянды әсері күшейе түседі. 6. Шылым шегуге арналған көрнекілік құрал арқылы саймандық жұмыс жасау шылым шегуші адамның сөздік бейнесін құрастыру.Тәжірибелік жұмысты орындау үшін қақпағы бар пластикалық шөлмек, ұзындығы 5 см. резина түтігі шиыршықталған мақта, шылым, шырпы, пластилин. Пластикалық

Сұрақтар 1.ШШ кезінде адам өкпесіне түсетін газ жеңіл көліктің түтінінің құрамында болатын химиялық газбен бірдей Ол газ қалай аталады? 2. Ш Ш-нің өкпесімен қатар 2 –ші көп зақымданатын ағза мүшесі қалай аталады? 3. Тұрмыс өрттерінің басты себептері қандай Адам өліміне әкеп соғатын электро бұйымдар 4. Пассивті ш /ш дегеніміз не? 5. Жасөспірімдердің ш /ш –ден бас тартуының басты 3 себебін атаңыз?8. Қортынды ШШ-дің теріс салдарға әкеп соғатын себептерін атаңыз 1. тіл мен ерін сілемейлі қабаттарын зақымдайды 2. құрғақ жөтелдің болуы3. ауыз құысының жағымсыз иістің шығу 4. ауыз қуысының инфекциясы5. иіс сезу қвбілетінің нашарлауы6. бет жұзді уақатынын бұрын әжім басу7. тістердің сарғаюы8. қалыпты тыныс алудың бұзылуы9. түрлі ауруларға ағзаның қарсы тұру қабілетінің төмендеуі Сонымен, шылым шегудің нәтижесінде адам өз көркін жоғалтып, денсаулығын бұзады.

ЖҚТБ және АҚТҚ дегеніміз не ?ЖҚТБ — жұқтырылған қорғаныш тапшылығының белгісі. Бұл ауру адамның қорғаныш тапшылығы қоздырғышы (АҚТҚ) вирусы арқылы пайда болады. Адамның қорғаныш тапшылығы қоздырғышыиммун жүйесін әлсіретеді, соның нәтижесінде организм әртүрлі ауруларға қарсы тұру мүмкіндігін жоғалтады. ЖҚТБ терминімен АҚТҚ соңғы кезеңін белгілеген; ол адамның иммун жүйесінің зақымдалуымен сипатталады, соның салдарынан ілеспе өкпе, ішек-асқазан жолдары ағзалары, бас миы аурулары дамиды. Ауру өліммен аяқталады.

ЖҚТҚ аббревиатурасы жұқтырылған қорғаныш тапшылығының белгісі ЖҚТБ дегенді білдіреді.

Синдром (белгі) — қандай да бір ауруды сипаттайтын симптомдар, белгілер жиынтығы.

Жұқтырылған — өмір сүру барысында жұқтырған ауру.

Қорғаныш тапшылығы — организмдегі иммундық жүйе белсенділігінің жеткіліксіздігі.

Қорғаныш тапшылығы қоздырғышы (АҚТҚ) тірі жасушаларды (лимфоциттер) зақымдайды және соларда дамиды. Тірі жасушалар вирустар бөлінетін және көбейетін «инкубатор» түрінде пайдаланылады. АҚТҚмөлшері өте кішкентай: ұзындығы 1 см болатын сызыққа 100 мыңға жуық вирустық бөлшектер орналасуы мүмкін. Вирус ұзақ уақыт жасырын (инкубациялық) кезеңде (зақымдану сәтінен бастап ауру белгісі пайда болғанға дейін) болатын баяу ағымдық ауруды тудырады. Сондықтан, о баста адам организміне енгенАҚТҚөзін ешбір білдірмейді. ЖҚТБжетілгенге дейін жылдар өтеді.

АҚТҚ (қорғаныш тапшылығы қоздырғышы) зақымданудың негізгі себебі есірткіні инъекциялық қолдану болып табылады (80%), сонымен қатар жыныс жолдары арқылы зақымдалған адамдар мен АҚТҚ бар әйелдерден туылған балалар саны артып келеді.

4. Ауру ағымы

АҚТҚ жауыздығы мынада, ол организмге түсіп, ұзақ уақыт өзін білдірмейді және оны тек зертханалық тексеру кезінде ғана анықтауға болады. Адамның иммун тапшылығы вирусы туғызған аурулар ағымы бірнеше кезеңде көрінеді:

Бірінші кезең — АҚТҚ клиникалық белгісінің болмауы. Бұл кезең 2 ден 15 жылға дейін созылады. Бұл асимптомдық инфекция (жұқпа) деп аталады. Адам өзін сау сезінеді әрі сыртқа солай көрінеді, сөйте тұрып басқа адамдарға инфекция жұқтырады.

Екінші кезең — ЖҚТБ алды.Аурудың алғашқы симптомдарының көрінуімен сипатталады: лимфа түйіндердің ұлғаюы; дене салмағын жоғалту; қалтырау; әлсіздік.

Үшінші кезең — ЖҚТБ.Бірнеше айдан 2 жылға дейін созылады, науқастың өлімімен аяқталады. Зеңдер, бактериялық вирустар арқылы өмірге қауіп төндіретін ауыр аурулардың дамуымен сипатталады.

5. АҚТҚ-инфекциясының берілу жолдары

АҚТҚ жұқтырған адамда әртүрлі сұйықтықта вирус бірдей болмайды. Вирустың біршама саны басқа бір адамды зақымдау үшін жеткілікті. АҚТҚ инфекциясы қанда, шәуетте, қынаптық секретте, ми-жұлын сарысуында, емшек сүтінде болады. Демек, АҚТҚ-инфекциясының үш түрлі берілу жолы туралы айта аламыз:

жыныстық қатынас;

парентеральді (вирустың қанға түсуі);

вертикальді (АҚТҚ бар ананың жүктілігі, тууы, емізуі кезінде).

6. АҚТҚ- инфекцияның жұқпайтын жолдары

АҚТҚ-инфекция жұқпайды:

достық қарым-қатынаста және сүйгенде;

қол алысқанда;

мектеп құрал-жабдықтарын, компьютерді, асхана құралдарын, сыртқы киімді пайдалану кезінде;

сантехжабдықтарды, бассейн, душты пайдалануда;

қоғамдық көлікте;

жәндіктермен, соның ішінде қансорғыш;

өндірістік және үй жағдайындағы заттар арқылы;

ауамен тыныс алу арқылы;

АҚТҚ - инфекция тұрақты түрде жыныстық қатынасқа түсетін серігі болғанда, мүшеқап арқылы сексуалды қатынаста жұқпайды. Науқас адамға күтім жасау барысында да жұқпайды.

7. АҚТҚ - инфекциясын жұқтыру қатерінің дәрежесі.

Қауіп -қатер тобы АҚТҚ зақымдану мүмкіндігі жоғары адамдар бар. Бұл қатер дәрежесін анықтайтын адамның тәртібіне байланысты: сексуалды серіктер санының көптігі; мүшеқапсыз жыныстық қатынас; жыныс жолдары арқылы жұқтырған ауруы бола тұрып жыныстық қатынасқа бару; есірткіні күретамыр арқылы қабылдау барысында бір ине мен шприцті бірнеше адамның қолдануы.

Сондықтан ілсңз топқа мыналар жатады:

нашақорлар;

гомосексуалистер;

жезөкшелер;

ретсіз жыныстық қатынасқа баратын тұлғалар.

Әлемдегі бүгінгі жағдай қарапайым жеке тәртіп ережесін сақтамаған жағдайда біздің әрқайсымыз қауіп-қатер тобына жататынымызды көрсетіп отыр.

8. Алдын алу шаралары

АҚТҚ - инфекциясынан емдеуге немесе зақымданудың алдын алуға болатын дәрілер мен екпелер әлемде әлі күнге жасалған жоқ. Ауру нәтижесі өлімге әкеледі. Тек қауіпсіз тәртіп пен өз денсаулығына деген жауапкершілік қатынас адамның иммун тапшылығы вирусымен зақымданудан қорғайды.

Жыныстық жолмен зақымдану. Белгісіз жыныстық қатынасқа түспеген, есірткіні тамыр арқылы қабылдамаған адамда АҚТҚ зақымдану қатері жоқ.

Ерте жыныстық қатынасқа түсу қаламаған жүктілікке, венерологиялық аурумен, ЖҚТБ зақымдануға әкелуі мүмкін. Осы біздің балаларымызға керек пе? Олар ата-ана болуға дайын ба?

Сондықтан АҚТҚ зақымданудың алдын алудың негізі төмендегілер болуы тиіс:

Қауіпсіз және жауапты тәртіп, салауатты өмір салты.

Ерте жыныстық қатынастан бас тарту. Некеге тұрмай тұрып, жыныстық қатынаста болудан бас тарту нағыз терең қатынасты құруға, төзім мен өзін-өзін бақылауды дамытуға, жастық шағына қуануға, жұқпалармен зақымдану қорқынышынан сейілуге ықпал етеді, ерлі-зайыпты ретінде бірегей қатынасты сезінуге көмектеседі, жыныстық жолмен берілетін инфекцияларды жұқтыру үрейінен және оның салдарынан арылтады.

Неке адалдығын сақтау.

Кездейсоқ жыныстық қатынаста мүшеқапты пайдалану.

Жеке бас гигиенасын сақтау.

9. Салауатты өмір салты ЖҚТБ алдын алу негізі ретінде

Мыңдаған аурулар бар, алайда денсаулық біреу ғана (Л. Берне).

Адамдағы ең қымбат нәрсе — бұл өмір. Өмірдегі ең басты нәрсе - денсаулық. Өз денсаулығымызға күтім жасау арқылы біз болашақ ұрпағымыздың денсаулығы туралы ойлаймыз. Адам денсаулығы көптеген себептерге тәуелді: тұқымқуалаушылық факторлары, медициналық көмек, қоршаған орта және өмір сүру жағдайы. Өмір сүру салты әдеттерден, мінезден, адамның қажеттілігінен, оның материалдық және рухани жағдайынан, салт-дәстүрінен және т.б. қалыптасады.Өзіңді жақсы сезіну үшін салауатты өмір салтын ұстануға тырысу қажет. Бұдан бұрын да ұлы адамдар былай деген: «Дені сау адам – табиғаттың ең қымбат сыйы» (Т.Карлейль). Салауатты өмір салты адамның организмінің даму заңдылықтары туралы ақпараттануымен, ненің зиянды, ненің пайдалы екендігін білуімен тығыз байланысты. Аурудың ішіндегі ең қауіптісі — надандық.Салауатты өмір салты жеке бас гигиенасы ережелерін сақтаудан, денені шынықтырумен айналысудан, дұрыс тамақтанудан, алкоголь мен есіртік қолданудан бас тартудан, әртүрлі күйзеліске қарсы тұра білуден тұрады. Пайдалы және зиянсыз әдеттер денсаулықты сақтау мен нығайтуға ықпал етеді.

Денсаулық үшін дене шынықтырумен айналысу өте маңызды. «Гимнастика, дене жаттығулары, жаяу жүру өзінің жұмысқа қабілетін, денсаулығын сақтағысы, толыққанды және бақытты өмір сүргісі келетін әрбір адамның күнделікті тұрымыс режиміне енуі тиіс» (Гиппократ).

Адам денсаулығына алкоголь, шылым және есірткі қатерлі әсер етеді. Соның әсерінен ішкі ағзалар, тамырлар, ми зақымданып, ауыр дерттер пайда болады. Мұндай әдеттерден арылу өте қиын, әрі олар күнделікті өмірде «қажеттілікке»…