Сиқырлы сандар туралы ғылыми жұмыс 5 сынып

Елтай орта мектебі

ҒЫЛЫМИ ЖҰМЫС

Тақырыбы: «Сиқырлы сандар»

Бағыты: математика

Орындаушылар: 5-сынып оқушылары Кеңес Аина

Бақыт Алихайдар

Жетекшісі: математика мұғалімі Айтмаганбетова З.М.

2018 жыл

МАЗМҰНЫ:

Аннотация …………….......………………………………………………………3

1. Кіріспе ………......…….…………………………………………………….......4

2. Негізгі бөлім ........................................................................................................5

2.1 Сандар мағынасы ..............................................................................................6

2.2 Жұлдыз жорамалшылар айтуындағы сандар қасиеті....................................7

2. 3 Сиқырлы шаршыдағы сандар..........................................................................8

2.4 Сандар сыры.....................................................................................................10

3. Тәжірибелік кезең……………………………………………………..………12

4. Қорытынды …………………………………………………………………...13

Қолданылған әдебиеттер……………………… …………….............................13

Аннотация

«Сандар сыры» ғылыми жұмысында негізгі зерттеу нысаны ретінде натурал сандар алынды. Жұмыста жалпы сандар тарихына және олардың қасиеттеріне қысқаша тоқталып, қасиетті сандар жайында айтылған. Адам өміріндегі байланысы жұлдыз жорамалшылардың айтуымен байланыстырған. Сиқырлы шаршылар түрлеріне тоқталып кеткен. Сандар цифрларын орнын ауыстырғанда орын алатын заңдылықтар анықталған. Есептеу барысындағы натурал сандар құпиялары ашылған.

Тәжірибелік кезеңде оқушылардан сауалнама алынып, қорытынды шығарылған, ұсыныс айтылған.

КІРІСПЕ

Ұлтымыздың сан ғасырлар бойы сенімі мен ұстанымы болып келген сандар сырының киелі ұғымдарына шолу жасап, өмірдегі атқаратын роліне тоқтала отырып, тұжырым жасау әрбірімізді қызықтырары сөзсіз.

Сондықтан біз көптеген сандардың сырларын ашып, олардың қасиеттерінің пайда болуын зерттедік. Жан жағымызға қарасақ сандар тек қана математика емес, тағы басқа көптеген ғылымдарда маңызы зор. Қарап отырсақ, осы қарапайым он сан болмаса біз телефонда соға алмаймыз. Байырғы кездерде халық әр алуан құбылысқа нәзік бақылау жасай келіп, олардың ортақ қасиеттері мен сипаттарын санмен түйіп, санамалап айтып отырған.

Зерттеу мақсаты: Сандар сырының киелі ұғымдарына шолу жасап, олардың өмірдегі қолдану аясына, күнделікті тұрмыстағы атқаратын рөліне тоқталу, әрбір санның орнын көрсету.

Зерттеу міндеттері:

Сандар тарихымен танысу;

Сандар сырымен танысу;

Сандар сырының құпияларымен танысу;

«Сиқырлы шаршыдағы» сандардың қасиеттерін зерттеу;

Тақырыптың өзектілігі: Санның адам өміріндегі рөлінің маңыздылығын ешкім де жоққа шығара алмайды. Ал осы сандардың қайдан, қалай шыққандығына және ол сандардың әрқайсысының өзінше бір мағынаны білдіретіндігіне күнделікті тіршілікте біз аса мән бере бермейміз. Ендеше «санның құпиясы неде, оның сыры қандай?» осы сұрақтарға жауап іздейміз.

Зерттеу болжамы: сандар сыры мен құпияларын ашу арқылы, әр санның өмірдегі алатын орнын анықтай аламын.

Зерттеу нысаны: натурал сандар

Зерттеу құралдары: журналдар, кітаптар, интернет желісі.

Зерттеу әдісі: анализ, синтез, жобалау

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

Грек ғалымы математикаға негізделетін құпия ілімнің негізін қалаушы Пифагор «Сандар дегеніміз — барлығы» деген екен, «Сан-математика ғылымының іргетасы» деп Орынбек Жәутіков айтқан, яғни математиканың тілі ол - сандар. Бізді жан-жақтан сандар қоршайды, олар бізге барлық жерде қажет. Біз сандар арқылы санап қана қоймаймыз, біз оларды санаймыз. Сандарсыз біз уақытты да, күнді де белгілей алмас едік,сандарсыз біз заттарды сатып ала алмаймыз, өзімізде бар нәрсені қайта санай алмаймыз немесе бізге тағы да қанша қажет екені туралы да айта алмаймыз, сондықтан, сандарды ойлап табу қажет болды. Адамдар санай бастаған кезде, сірә санау үшін қол саусақтарын пайдаланған болу керек. Барлық адамдарда он саусақтан болғандықтан, олармен санау ыңғайлы болған. Сен бірдеңені санау езінде саусақтарыңды пайдалансаң, ешқашан есептен жаңылмайсың. Қол саусақтарын тек санау үшін ғана емес, көбейту үшін де пайдалануға болады. Мысалы 9-ға көбейтуге қолдансақ. Қолдарыңды алдыңа қой да, сол жақтан қарай санай баста. Қайсыбір санды тоғызға көбейту үшін тиісті саусағынды бүк. 7-ні 9-ға көбейту үшін жетінші саусағынды бүк. Енді сол жақтан алты саусақ және оң жақта үш саусақ қалды. Демек жауабы 63. Жүз мыңдаған жы

2.1 Сандар мағынасы

Біз күнделікті өмірде қолданып жүрген сандар 1500 жыл бұрын Үндістанда пайда болды. Әрбір санның өзінің мағынасы бар екен.

0 саны: бұл сан абсалюттік символы. Шексіздік белгісі және жаратылмаған әлемнің саны болып табылады. Бұл барлық заттардың бастамасы. Графикалық жоба бойынша сақина немесе дөңгелек ретінде белгіленеді.

1саны: Пифогор және оның ойшылдары барлық басқа сандардан жоғары қойды. Олар оны барлық санның бастамасы, бар әлемнің басы деп есептеді. Бірліксіз қарапайым санаудың өзі де болмас еді. Графикалық бейнелеуі вертикаль сызық.

2саны: Пифогорлықтарда 2 саны бірліктің жоғалуын білдіреді. Бұл сан махаббат, тұрақсыздық және теңсіздік символы болып табылады. Екі саны бұл жұмсақтық және дәлдік. Ол жылылық пен суықтық, мейірімділік пен қатыгездік, жарық пен қараңғылықтың, байлық пен жұтшылдықтың арасында жүреді.

3саны: Пифогорлықтарда 3 санының негізінде жан-жақтылық пен бірліктің үйлесімділігі қалыптасқан.

Қазақ халқында үш саны қасиетті болып есептелінеді. Үш қуат: ақыл, жүрек, тіл. Үш жүз: ұлы жүз, орта жүз, кіші жүз. Аптаның үшінші күні, яғни сәрсенбінің сәтті күні деп сапарға шығатын болған. Осы күні басталған істің бәрі де сәтті болады.

Оның сиқырлығы сол ол алдыңғы екі санның қосындысынан тұрады (1+2=3) үш өткеннің, осы шақтың, келешектің символы.

4саны: Ертеде бұл сан тұрақтылық пен беріктілік, әділдіктің символы болып саналды. Ол шаршы түрінде болғандықтан, әлемнің 4 бұрышын, жылдың 4 мезгілін, табиғаттағы төрт құбылыс – от, жер, су, ауаны білдірді. Геометриялық бейнелеуі шаршы немесе ромб.

Қазақта төрт құбыласы сай, төрт түлік мал, яғни қой мен ешкі, сиыр, жылқы, түйе. Төрт түлік мал қазақтың бірден-бір күн көріс көзі болып табылған. Қазақ халқының өмірін төрт түлік малсыз елестету мүмкін емес.

5саны: Пифогордың аса көп көңіл бөлген, бақыт саны деп есептеген, ертеде оны тәуекелге бару символы деп болжаусыздықты, қуаттылықты және тәуелсіздікті жатқызды. Санның дұрыстығы 5-жай сан, 5- саусақ – санау жүйесінің бестігі, 5 – тармақты жұлдыз, 5 – сезім (көру, есту, тітіркену, сезіну, тепе - теңдік). Абай атамыздың өлеңінде «Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым ойлап қой, Бес асыл іс көнсеңіз. Өсек, өтірік, мақтаншақ, Еріншек, бекер мал шашпақ, Бес дұшпанды білсеңіз.» деп, бес саны жайлы айтып кеткен.

6саны: Бұл сан туралы бір нәрсе айтуға бола ма? 6 саны дүниенің жаралуын білдіреді. Әрине Пифогор оны ерекше сан деп есептеген, басқа сандардан ерекшелігі оның өзіне тән ерекше қасиеті бар. Ол өзі бөлінетін сандардың қосындысы мен көбейтіндісінен тұрады. 6 саны 1,2,3 – ке бөлінеді. Оларды қосып немесе қоссақ қайтадан 6 саны шығады. (1+2+3=1*2*3=6) Мұндай қасиет басқа еш бір санда қайталанбайды. 6-шығармашылық сан. Геометриялық дәлдігі дұрыс алтыбұрыш – жетістік, еркіндік, махаббат, адам бейнесі (екі қол, екі аяқ, бас, дене) тегіс, шығыңқы фигуралар алтыбұрыш. 6 саны шай және…