Сиқырлы саздың сырлары ғылыми конференция сценарийі

№ 36 ОМ КММ музыка пәні мұғалімі

Иманалина Нургул Кубаевна

«Сиқырлы саздың сырлары» атты ғылыми- танымдық

конференцияның сценарийі.

Мақсаты : Ата бабаларымыздан мирас болып келе жатқан құнды дүниелеріміздің бірі ұлттық аспаптарды кеңінен насихаттау, аспаптарға деген қызығушылығын ояту және оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту; оқушылардың ізденістерін күнделікті өмірмен байланыстыру; мәдени мекемелермен қарым- қатынасты нығайту;

Көрнекіліктері: «Сиқырлы саздың сырлары» тақырыпты жазу, аспаптардан көрмелер, слайдтар, интер. тақта, т.б қосымша безендірулер ;

Жүргізуші мұғалім:-Саламатсыздар ма, құрметті қонақтар, ұстаздар, оқушылар! Қош келдіңіздер! Бүгінгі мақсатымыз: ата бабаларымыздан мирас болып келе жатқан құнды дүниелеріміздің бірі ұлттық аспатарды кеңінен насихаттау, оқушылардың аспаптарға деген қызығушылығын ояту және оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту.

- Олай болса, бүгінгі кешімізді ашу үшін мектеп директоры Ахметова Шайзада Орынбасаровнаға сөз кезегін берейік!

Жүргізуші мұғалім:-рахмет! Бүгінгі кешке арнайы шақырумен келіп отырған ұлттық аспаптарды насихаттаушылар Облыстық шығармашылық үйінің «Жазира» халықтық ұлт- аспаптар ансамблінің көркемдік жетекшісі Толыбеков Мырзағали Сансызбайұлы және Ахмет Жұбанов атындағы музыка колледжінің студенті, қобызшы Бисеналина Ғалиябану. Қонақтарымызға қошемет көрсетіп қол соғып қояйық!

Жүргізуші мұғалім :-Табиғат ғұмырының, адамзат тыныс- тіршілігінің тетігі қозғалыста екенін ескерсек, онда дыбыс атаулының бастау бұлағы қимыл-әрекет деп түсінеміз. Шындығында кез-келген физикалық дене сыртқы күш әсерінен өзіне тән дыбыс береді.Айналамызға бір сәт құлақ түрсек саумал самал тербеген жапырақтар сыбдыры, қыр мен ойды қуалап, құлдырай аққан сыршыл бұлақ сылдыры, бұлбұл үні, бозторғайдың шырылы,ұшақтың гүрілі, тұлпар тұяғының дүбірі... Бәрі дыбыс, бәрі үн. Әлем сан алуан әуенге толып, аспан асты, жер үстін дыбыс кернеп тұрғандай. Дыбыс мынау ғажайып ғаламның көрінбес тірегі, бөлінбес бөлігі.Онсыз мына дүниені көз алдыңа елестету мүмкін емес.Олай болса, дыбыс тіршілік белгісі.

Адам алғаш өзі керек ететін аң құстарды түр-түсімен қоса, шығарған дыбысына қарай да тез ажырата білді. Бұл адамның аңдар әлемінің қыр-сырын танып, білуіне жол ашты. Күнделікті пайдаланып жүрген құрал-саймандарының қандай жағдайда қалай, қандай дыбыс шығаратынын аңғару, ұғу, арқылы да өз санасын байытты. Көзбен көрмей-ақ дыбыстың неден, қайдан шығып жатқанын айыра білетін болды.

Қатты бітеу денелерден ащы, қысқа, ал іші қуыс, жұмсақ денелерден ұзақ тербелісті дыбыс шығаратынын түсінді.Ол аң құсты айдау үшін және өздеріне төнген қауіпті хабарлау үшін дыбысы қуатты шығатын аспаптар жасап алды.Дыбыс құдіреті арқылы осылайша өз өмірлерінде ұлы жаңалықтар ашып жатты.Күнделікті тіршілікте болып жатқан сол жаңалықтар арқылы адамның ақыл-ой, сезімі үнемі алға жылжып, толысып, толыға түседі.Бұл дамудағы дыбыстың ролін ешкім жоққа шығара алмайды.Адам даусы арқылы толқынды, әсерлі, әуезді дыбыстар туды. Мінеки, музыкалық дыбыс шартты түрде осылай дүниеге келді.Шартты музыкалық дыбыс музыкалық аспаптың дүниеге келуіне бірден-бір себепші болды.Музыкалық дыбыстың шынайы дамуы музыкалық аспаптардың пайда болуымен тікелей байланысты.

Жүргізуші мұғалім :- Айнала алуан дыбысқа толы. Бірақ дыбыс атаулының бәрі музыкалық дыбыс, бәрі де адам өміріне қызмет етеді деу қателік.Дыбыстың ең жоғары қызметі адамға эстетикалық ләззат, рухани азық сыйлау.Мұндай қызметті –музыкалық дыбыс қана атқарады. Музыкалық дыбыс-өзіндік мәні мен маңызы, қадір мен қасиеті, ерекшелігі бар дыбыс. Мәні адамның аңсаған арманын, қуанышы мен күйінішін, өмір құбылыстарын сан алуан сиқырлы иірімдер арқылы санаңа жеткізіп, жүрегіңе құйып беретіндігінде. Маңызы-сол сиқырлы да сүйкімді ырғақтарымен, тебіріністі тербелістірімен адамды дүние сырын түсінуге, сұлулықты сезінуге жетелеп, жан рахатына бөлейтіндігінде, қарапайымдылығында,табиғилығы мен түсініктілігінде . Көңілді ырғағымен өмірге қызықтыра,құлшындыра түсіп, мұңды сазымен бірер сәтке өткеніңді ойыңа оралтып, ойландырып, толғандыратындығында. Ерекшелігі-биіктігі мен ұзақтығында, бояуы мен қуаттылығында.

Адамдардың музыкалық дыбысқа құныққаны соншалық, бір аспаппен шектелмей, барша дыбысты толық қамтитын жаңаша, күрделі де сапалы аспап жасауға үнемі құлшынып отырған. Қанша аспап жасаса да олар бірінің үнін бірі қайталамаған . Осыдан келіп музыкалық аспаптардың алуан түрлері шыққан.Соның арқасында адам ой-арман, қимыл-қозғалыс, көңіл-күй, нәзік сезім...бәрі-бәрін музыкалық дыбыс арқылы бейнелей алатын мүмкіндікке ие болған.