Сөйлем мүшелері бойынша 8-сыныпқа арналған сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Сөйлем мүшелері бойынша өтілгенді бекіту

Сабақтың мақсаты: білімділік – сөйлем мүшелері туралы түсінік беру, олардың грамматикалық белгілерін меңгерту, негізгі мәселерді қайта жаңғырту, қызығушылығын ояту;

дамытушылық – өз бетінше ізденуге, ойлау қабілетін арттыруға ықпал ету, өз ойын еркін жеткізуге баулу, жылдам жауап беруге жаттықтыру;

тәрбиелік – мақал-мәтел арқылы оқушылардың рухани байлығын қалыптастыру, адамгершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аукцион (оқушыларды екі топқа бөліп, аукцион сабағын өткізу арқылы осы тоқсандағы өткен тақырыптарды қайталап қорытындылау).

Сабақтың әдісі: топтастыру, сұрақ – жауап, ізденушілік, талдау.

Көрнекілік: тірек сызбалар, жетондар, көмекші құралдар.

Пәнаралық байланыс: әдебиет, математика, әдеп.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу, оларды түгендеп, сабақтың мақсатын хабарлау, оқушыларды топқа бөлу, бір – бірінің жауабын тыңдауды, бағалауды ескерту.

Сабақтың барысы төрт кезеңнен тұрады.

Бірінші кезең: «Талдау – табыс кілті». Оқушыларды екі топқа бөлу, сөйлемдер беріп, талдату.

Бірінші топ – «Алғырлар». Оларға талдауға берілетін бастауышқа байланысты сөйлемдер.

1. Құрмаш (кім?) бұл сөзге көнбеді. (зат есімнен жасалып

тұр) 2. Екеуі (кім?) қайтадан Қараадырға бет қойды. (сан есім) 3. Бүгін бұлар (кімдер?) Қарашоқыдағы Күнкенің аулына да

жетпек. (сілтеу есімдігі)

Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықшаға байланысты сөйлемдер. 1. Ол – күзетші жас жігіт Кәрібжан айтқан ән. (бастауыш ІІІ

жақтағы жіктеу есімдігінен, баяндауыш зат есімнен жасалып тұр). 2. Бес жердегі бес – жиырма бес. (бастауыш та, баяндауыш

та сан есімнен жасалып тұр). Қосымша қойылатын сұрақтар:

Бастауыштың анықтамасы, олардың жасалу жолдарын сұрау.

Екінші топ – «Сайыпқырандар». Оларға талдауға берілетін баяндауышқа байланысты сөйлемдер.

1. Енді кішкене жүрсек, өтіп те кетеміз. (етістіктен

жасалған) 2. Сиыр – төрт жүз, жылқы – мың үш жүз. (сан есімнен

жасалып тұр) 3. Жүрісте, отырыста Құнанбай әлі тіп-тік. (сын есім)

Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықшаға байланысты сөйлемдер.

1. Қуаты – ақындық, үміті – халық. (бастауыш та,

баяндауыш та зат есімнен жасалып тұр) 2. Бұл – Бәкен. (бастауыш сілтеу есімдігінен, баяндауыш

зат есімнен жасалып тұр). Қосымша қойылатын сұрақтар:

Баяндауыштың анықтамасы, олардың жасалу жолдарын сұрау.

Екінші кезең: «Кім көп біледі?» Мақал – мәтел айтудан жарыс.

Бірінші топқа

1. Алып (анадан) туады. 2. Ұстазыңды ұлы әкеңдей (сыйла).

3. Гүл өссе жердің (көркі), қыз өссе елдің (көркі). 4. (Жақсы) ат - жанға серік. 5. (Отан үшін) отқа түс.

Екінші топқа

1. Шешен кісі (сөз) бастар, адал кісі (ел) бастар. 2.

Жақсының (ашуы) жібек орамал кепкенше. 3. Ат сүрінбей (жер) танымас. 4. (Әдепті) бала – арлы бала, (әдепсіз) бала – сорлы бала. 5. (Оқу) – білім бұлағы, (білім) – өмір шырағы.

Үшінші кезең: «Сұрақ – жауап». Сынақ өткізу.

- Сынақ өткізу барысында сұрақтың екі жауабын, яғни «иә» немесе «жоқ» деп жауап бересіңдер. Бұл кезеңге тек екі топтың басшылары қатысады.

Сұрақтар

1. Шылау сөйлем мүшесі бола ала ма? (жоқ) 2. Бастауыш кім?, не? деген сұраққа жауап береді. (иә) 3. Анықтауыш – сөйлемнің тұрлаулы мүшесі. (иә) 4. Баяндауыш – сөйлемнің тұрлаулы мүшесі. (иә) 5. –ның, -нің ілік септігінің жалғауы. (иә) 6. Мен, сен, ол, біздер – жіктеу есімдігі. (иә) 7. –ма, -ме, -ше сұраулық шылаулар. (иә) 8. Лепті сөйлем қызметіне қарай негізгі, жетек, анықтауыш

болып бөлінеді. (жоқ) 9. Биылғы күз салқын. Бұл – құрмалас сөйлем. (жоқ) 10. «У» тұйық етістік жасаушы жұрнақ. (иә)

Төртінші кезең: «Аукцион». Сөйлемдерді сипаттап, талдау. Сөйлемдерді мағынасына қарай ажыратыңдар.

1. Ей, сен бала, директордың шопыры емессің бе? Сипаты:

сұраулы, негізгі 2. Құлайды! – деп айқайлады. Сипаты: лепті, интонация

арқылы жасалған. 3. Сен енгізші, осы ұсынысты. Осыны да айта баршы.

Сипаты: бұйрықты, -шы, -ші жұрнағы арқылы өтініш формасында жасалған. 4. Кішіпейілдіктен қорлық көрген адамды естіген де,

көрген де емеспін. Сипаты: хабарлы.