Спирттер мен фенолдардың құрылысы сабақ жоспары

АҚТӨБЕ МЕДИЦИНАЛЫҚ КОЛЛЕДЖІ

«Бекітемін» Директордың оқу-ісі

жөніндегіорынбасары _____ Р.И. Муканова

« __» _____ 200_ жыл

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАМА

(тәжірибелік сабақ) Пән: Жалпы химия. Тақырыбы: Спирттер. Фенолдар. Құрылысы, құрылымы, химиялық қасиеттер. Курс: I

Мамандығы: «Лабораториялық диагностика»

ЦӘК отырысында «Қаралды»

Хаттама №__ « __» _____ 200_ жыл

Әдістемелік нұсқама жұмыс бағдарламасына сәйкес құрастырылған.

Тәжірибелік сабақтың жоспары Сабақтың тақырыбы: Спирттер. Фенолдар. Құрылысы, құрылымы, химиялық қасиеттер.

Тақырыптың актуальдылығы: Біратомды және көпатомды спирттер, фенолдардың физикалық, химиялық қасиеттерін, алыну жолдары мен қолданылуын білу маңызды.

Сабақтың мақсаты: Студенттерге бір атомды қаныққан спирттердің гомологтарын, құрылысы мен қасиеттерін, алыну жолдарын, функционалдық топ- гидроксотоптың қызметін тереңірек түсіндіре отыра, ой-өрістерін, ғылыми дүниетанымын дамыта отыра тәжірибе жүзінде көрсете отыра пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Білімділік: бір атомды қаныққан спирттердің гомологтарын, құрылысы мен қасиеттерін, алыну жолдарын тәжірибе жүзінде көрсете отыра, біліктіліктерін арттыру.

Тәрбиелік: бір атомды қаныққан спирттердің адам организіміне зиянын, және алкоголизммен күрес шараларын айта отыра, салауатты өмір салтын сақтап,топтасып жұмыс істеуге тәрбиелеу.

Дамытушылық : бір атомды қаныққан спирттердің құрылысын, физикалық, химиялық қасиеттерін, алыну жолдарын, медицинадағы маңызын тереңірек түсіндіре отыра, ой-өрісін дамыту.

Сабақтың ұзақтығы : 90минут

Сабақтың түрі: тәжірибелік сабақ

Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап,оқыту,өзіндік жұмыс.

Пән аралық байланыс: Жалпы химия,биология,валеология.

Пәнішілік байланыс: этиленді көмірсутектер, алкендер, А.М.Бутлеровтың органикалық қосылыстардың құрылыс теориясы, оттекті органикалық қосылыстар.

Керекті құрал- жабдықтар: Колбалар,Na металы,абсолюттік этил спирті,газ жүретін түтікшелер мен тығындар,фенолфталеин, пробиркалар,мыс сымы, калий дихроматы,конценрлі күкірт қышқылы,спирт шамы, «бір атомды қаныққан спирттердің гомологтық қатары» плакаты, кестелер, модельдер, таблицалар, кеспе қағаздары.

Сабаққа пайдаланаған оқулықтар: Г. П. Хомченко «Химия» 338- 343б. Б.А.Мансұров « Органикалық химиядан есептер жинағы» 68-93 бет.

Студент білуге тиіс: студент бір атомды қаныққан спирттердің физикалық, химиялық қасиеттерін, гологтарының құрылысын, алыну жолдарын, қолданылуын, электрондық құрылысын білуі тиіс.

Студент көрсете білуі тиіс: студент бір атомды қаныққан спирттердің химиялық қасиеттеріне, гологтарының құрылысына, алыну жолдарына ,газ жүретін түтігі бар пробиркалармен жұмыс істеп көрсете білуі тиіс

Сабақтың құрылымы: 1) Ұйымдастыру-5 мин. 2) Үйге берілген тапсырманы сұрау-20 мин. 3) Кіріспе нұсқау беру-15 мин. 4)Оқушылардың өзіндік жұмысы -35мин. 5) Сабақты қорытындылау-10 мин. 6) Үйге тапсырма беру-5 мин.

1.Ұйымдастыру. 1.Оқу кабинетінің сабаққа даярлығын,тазалығын тексеру. 2.Оқушылардың медициналық халат,чепчик формасына көңіл бөлу. 3.Сабақта жоқ оқушыларды оқу журналына белгілеу. 4.сабақтың тақырыбы мен жоспарымен таныстыру.

Үйге берілген тапсырманы сұрау. Үйге:« Бір атомды қаныққан спирттер» тақырыбы. Г. П. Хомченко «Химия» 338-343б. Б.А.Мансұров « Органикалық химиядан есептер жинағы» 68-93 бет № 387,387,388,389 есептер берілген еді.

Негізгі сұрақтар. 1. Қаныққан бір атомды спирттердің функционалдық тобы қандай? 2. Қаныққан бір атомды спирттерді көмірсутектердің туындылары ретінде қарастыруға бола ма? 3. Тарихи және жүйелі номенклатура бойынша қаныққан бір атомды спирттерге атаулар қалай берілген? 4. Қаныққан бір атомды спирттерге изомериялардың қандай түрлері тән? 5. Қаныққан бір атомды спирттердің физикалық, химиялық қасиеттері, қолданылуы? 6.Белсенді металдармен әрекеттесуінің реакция теңдеуін жаз. 7.Галогенсутектермен әрекеттесуінің реакция теңдеуін жаз. 8. Жай эфирлердің түзілуінің реакция теңдеуін жаз. 9.Спирттердің тотығу және жану реакция теңдеуін жаз. 10.Қаныққан бір атомды спирттер мен органикалық қосылыстардың басқа кластарынының арасындағы генетикалық байланысты сызбанұсқадан көрсет Үйге төмендегі есептер берілген еді: 102 –есеп. Бағдарша үстінде әрекеттесетін заттардың формулаларын жаза отырып, төменгі өзгерістерді жүзеге асырыңдар: С6Н6→Н6С5NО2→м =С2Н5-С6Н4 -NО2→м=НООС–С6Н4NО→м= НООС – С6Н4 – NО2

Шешуі: HNO3; H2SO4 / конц./ C6H5Br; AlBr3 С6С6 С6Н5NO2 -HBr -H2O «O» H2HCl2 м → - C2H5-C6H4-NO2→м – HOOC -C6H4-NO2→м =HOOC- -CO2; -H2O -H2O -C6H4-NH2 103 – есеп. Содаанның қаныққан ертіндісін қыздырғанда, үстіне қосымша 2 г натрий корбанатын салып еріткен. Осы ертіндіні бастапқы температураға дейін суытқанда 8,63 г натрий кристаллогидраты Nа2СО3 х 10Н2О тұнбаға түскен. Тәжірибе жағдайындағы соданың ерітукішін табыңдар.

Шешуі: Заттардың ерігіштігі судың 100 нграмындағы заттың қаныққан ерітінді түзілгенге дейін еритін ең көп массасымен (грамымен) сипатталады. Натрий корбанатының енріткіштігін х деп белгілейік.

Натрий корбанатының қаныққан ертіндідіегі массалық үлесі

ω (NаСО3) = х/ 100 + х болады Қаныққан ертіндінің m грамын қарастырайық. Ондағы еріген натрий корбанатының массасы m (Nа2 СО3) = m * х / (100 + х) болады. Қаныққан ертіндіні қыздырып, үстіне тағы 2 г натрий корбанатын еріткенде, жалпы массасы (m+2) г болады. Соңғы ертіндіні бастапқы температураға дейін суытқанда 8,6 г кристаллогидрат тұнбаға түссе, қалған ертіндісінің массасы (m+2) – 8,6 г болады.

Енді бастапқы ертіндісіндегі Nа2 СО3 пен 2 г қосылған натрий корбанатының массаларының қосындысы (8,6 г) кристаллогидрат пен кристаллогидрат тұнбаға түскеннен кейінгі қаныққан ертінділерді натрий корбанатының массаларының қосындысына тең екенін ескере отырып, мынадай теңдеу құруға болады:

(mх/ (100+х)) + 2 = ((m+2-8,6) х)/(100+х(+8,6х106/2865,418х = 118,2 х = 21,82 г 10 – есеп. Стеарин қышқылының С17Н35СООН бензолдағы синтездісінің концентрациясы 5,36 г/л. Осы ертіндіні су бетінде тамғанда бензол ұшып кетеді, ал стеарин қышқылы молномолекулалық қабат түзеді. Стеарин қышқылының бір молекуласының су бетінде алатын ауданы, 25 (А0)2 (А0 - анестрем) болса, ауданы 800 см2 бетті мономолекулалық қабатпен жабу үшін стеарин қышқылы ертіндісін қандай көлемі қажет?

Шешуі: А0 = 10-8 см, ал (А0)2 = 10-16 см2

Олай болса, 25 (А0)2 = 25 х 10-16 см3

Енді стеарин қышқылының бір молекуласының су бетінде алатын ауданын ала оитырып, 800 см2 ауданды жабу үшін қажетті молекула санын есептеуге болады:

N= 800 см2 / 25 х 10- 16 см2 = 32 х 1016 молекула Оның зат мөлшері: ν = 32 х 1016/6,02 х 1023 1/моль = 5,3 х 10-7 моль Енді бастапқы ертіндінің 1 л көлеміндегі стеарин қышқылының зат мөлшерін есептейік:

ν = (С4178Н35СООН) = 5,36 г/284 г/моль = 1,88 х 10-2 моль Пропорция құрсақ: 1 л ертіндіде 1,88 х 10- 2 моль болса, V л ертіндіде 5,3 х 10 -7 моль болады. V= 1 х 5,3 х 10-7 /1,88 х 10-2 = 2,82 х 10-5 л = 2,82 х 10-2 мл = 0,0282мл. Кіріспе нұсқау беру: Бір атомды спирт құрылысы ерекше. Ал, осы класс қосылыстарының құрылыс ерекшеліктерін олардың белгілі өкілі-этил спирті бойынша анықталады.

Этил спирті: С2Н6О Өзіне тән иісі бар, түссіз сұйықтық, судан жеңіл. (оның тығыздығы 0,8 г/см3) , 78,30С температурада қайнайды, суда жақсы ериді және өзі көптеген бейорганикалық және органикалық заттарға еріткіш бола алады. Этил спиртінің молекулалық формуласын және оның құрамындағы элемнеттердің валенттіліктерін біле отырып, спирттің құрамын бейнелеуге болады. оның екі түрлі құрылымдық формуласын жазуға болады.

Формуланы салыстыра келіп, егер бұлардың біріншісін дұрыс десек, онда спирт молекуласындағы барлық сутегі атомдары көміртегі атомдарымен қосылысып, қасиеттері жағынан бірдей болатынын байқауға болады. Егер екінші формуланы қарастырсақ, онда молекуладағы сутегінің бір атомы көміртегі атомына оттегі арқылы, бұл сутегі атомының қасиеті басқаларынан өзгеше болуы тиіс. Спирттегі сутегі атомдары қасиеттерінің бірдей немесе өзгеше болатынын тәжірибе арқылы тексеруге де болады екен. Спирт (сусыз) пробиркаға 1түйір натрий салайық. Газ бөліп шығара жүретін реакция бірден басталады. Бұдан бөлініп шыққан газдың сутегі екенін анықтау қиын емес. Тағы бір қиынырақ тәжірибе жәрдемімен спирттің әр молекуласынан сутегінің неше атомы бөлініп шығатынын анықтауға болады. ішінде натрийдің ұзақ түйірі бар колбаға құйғыштан тамшылатып белгілі мөлшерде, мысалы 0,1моль (4,6г) спирт құяйық. Спирттен бөлініп шыққан сутегі екі мойынды шөлмектегі суды цилиндрге ығыстырып шығарады. Цилиндрге ығысып шыққан судың көлемі спирт судың ығызып шыққан сутегінің көлеміне сәйкес келеді. Бұл тәжірибе 0,1 моль спирттен 1,2 л (қалыпты жағдайда есептегенде) сутегіні алуға болатынын көрсетеді. Олай болса, натрий 1 моль спиртте