Субмәдениетті жастармен жұмыс тәсілдері туралы мақала

Әлеуметтік педагогтың жастар субмәдениетімен жұмыс жасау тәсілдері

Ақбар Ләззат

«Қарағаш орта мектебі» МКМ өзін-өзі тану пәнінің мұғалімі

Кілттік сөздер: Субмәдениет, әлеуметтік педагог, әдіс,тәсіл

Аннотация: Мақаланың кіріспе бөліміне жастар субмәдениеттінің жалпы зерттелу тарихы мен түрлеріне анықтама және субмәдениеттің жастар қоғамындағы ерекшеліктерін,жастар субмәдениетінің аталмыш түрлерін көрсетеміз. Мақалының негізгі бөлімінде әлеуметтік педагогтармен сәбмәдениеттің жағымсыз тұстарымен жұмыс жасау әдіс-тәсілдерін қарастырамыз.

Мақсаты: Қазіргі қоғамдағы жастар мәдениетінің кері кету салдарын және жасөспірімдер арасындағы субмәдениет өкілдерімен әлеуметтік педагогтың педагогикалық-психологиялық жұмыс жасау әдістері және жағымсыз мінез-құлық ауытқуына әкеп соқпауын қамтамасыз ету.

Міндеті:

1. Жастардың субмәдениет өкілдері саналуына әсер ететін факторларды әлеуметтік-педагогикалық тұрғыдан қарастыру;

2. Субмәдениет жасөспірімдермен әлеуметтік педагогикалық жұмыс істеу әдіс-тәсілдерін ұсыну

Адамзаттың дамуы барысында көнеден келе жатқан егіз ұғым мәдениет болып табылады. Қай халықта болмасын, қай ғасырда болмасын, халықпен,қоғаммен қабылданған мәдениет қалыптасқан. Мәдениет адам өмірінің құндылықтары мен адамгершілік қасиеттерінің жиынтығы болып табылады. Әр халық әр ғасырда өздерінің ұлттық мәдениеттерін ұрпақтан-ұрпаққа қалдырып отырған. Егер мемлекет дамуын ілгеріткісі келсе ұлттық мәдениеттерін сақтап қалу керек. Яғни, мемлекеттің даму тікелей мәдениетке қатысты деп есептеуге болады .

Елбасымыз Н. Ә.Назарбаев жастарға аса сенім артып, болашағымыздың кепілі, салт-дәстүрімз бен ұлттық мәдениетімізді сақтаушы деп әр жолдауында ескертіп отырады. Қазіргі таңда жаһандық өзгерістер елімізгеде етек жайып келе жатқанын көріп жатырмыз. Оның бірі ретінде ұлттық мәдениетті жалпы адамзаттық мәдениеттің нақышын кетіретін мәдениеттің бір түрі- «субмәдениет» халқымыздың жастарының санасына сіңуде. Субьмәдениет қазіргі таңда көп зерттелуді талап ететін ауқымды мәселе болып отыр . Субьмәдениет термині социологияда, антропологияда, мәдениеттануда зерттеле бастаған, сонымен қатар қазіргі кезде педагогика мен психологияда зерттеу қолға алына бастаған. 1950 жылы американ социологы Дэвид Райзмен өзі алғаш субьмәдениет терминін зерттеген болатын. Ол субмәдениетті өзіндік стилі мен құндылықтары арқылы ерекшелінетін адамдар тобын айтады. Субкультураның мағынасын тереңірек зерттеген Дик Хэбдидж өзінің кітабында «Субкультура: значение стиля» бұлай анықтама береді: «Субмәдениет өздерінің қоғамнан жетіспеген құндылықтарды өздері сияқты адамдардан алу» деген.

Қоғамдық нормаларға сай емес жастар әрекеті ең алғаш ХХ ғасырдың 3050 жылдары АҚШ-та ғалымдардың объектісіне айнаған. Әлеуметтанушылар, психологтар үлкен қалалардағы,жастардың қылмыстық әрекетінің пайда болуын және функциясын қарастырған. Осы кезде алғаш рет субмәдениет ұғымы қалаптасқан.Суб мәдениет көбінесе қоғамға, мәдениет пен әлеуметтік құрылымға оң немесе теріс қатынас нәтижесінде пайда болады.

Француз ғалымы Мишель Мафессоли өзінің еңбектерінде жастар субмәдениетін «қалалық тайпа» ұғымы ретінде қолданады. Ал, Виктор Дольник «Непослушное дитя биосферы» еңбегінде субмәдениетті «клуб» үғымы ретінде қарастырады. КСРО кезінде жастар субмәдениетінің мүшелерін түсіндіру үшін «бейформальды жастар одағы » ұғымын қолданды, бұл жерде «бейформал» деген жаргон шықты. Кей кезде субмәдениет бірлестігін түсіндеру үшін «тусовка» деген жаргонды сөз қолданған. {1,341}

Д.В.Ольшанский жастардың субмәдениеті әрекетін анықтайтын келесі ерекшеліктерін бөліп көрсетеді:

1. Өз-өзімен бірге болуға ұмтылу

2. Еліктеу

3.Сатылық инстинкт

4. Бәсекелестік, дұшпандық.

5.Жоғары талпыныс {2,212}

Субмәдениет қазіргі таңда Батыс өркеиетімен келген қатер деп қарастырсақ болады, себебі субмәдениет ұйымына кірген адам өз мәдениеті мен ұлттық құныдылықтарын сансынан өшіре бастайды. Түрлі ғалымдардың пікірінше осындай топтарға қосылуға бірнеше факторларды ашып көрсетеді. Олар:

Отбасындағы түсініспеушіліктер, отбасына қарсы шығу

Мектептегі үлегрмеушілік, мектеп ұжымынан оқшаулану

Барлық адамдар стяқты болуды қаламау

Өзіне айналаның көңілін аудартқысы келу

Өмірлік мақсаттың болмау

Жас ерекшелік, эмоционалды қажеттіліктер

Өзге мәдениетті имитациялау

Бос уақытты өткізу

Субмәдениеттің қай түріне кірген болсын, сол адам сол ортаның б.кіл заңдарын, құндылықтар жүйесін бәрін өзіне қабылдайды.Осы сәтте Қазақстандық социолог ғалым Г.Абдирайымова былай деп ой қортады: « Соңғы он жылдықта қазақ жастыры мен ұлттық-мәдени құндылықтардың арасы айтарлықтай алшықтап бара жатыр» Әрине ғылымның бұлай дабыл қағатыны оңды, себебі қазақта ел болам десең бесігіңді түзе деген, халық болу үшін жастарымыз мәдениетті болуы керек. Қазірдің өзінде қоғамды өзіндік ерекшеліктерімен көзге түсіп жүрген жастарды көзің ашалады.

Қазіргі таңда субмәдениеттің өте көп түрлері тараған. Н.Фрадкин жастар арасындағы субмәдениетті мынадай типологияға бөліп қарасырады:

Проәлеуметтік, асоциальды,антисоциальды

Референтті топтар

Үлкен және кіші

Кездейсоқ және тұрақты

Демократиялық және авторитарлық бағынышты топтар

Әртүрлі жас ерекшеліктер және біржас ерекшеліктегілер

Бір жыныстылар және әртүрлі жыныстылар

Ал, А.В.Толстых жастар субмәдениетін олардың топтағы іс-әрекетіне қарай типологияға бөледі.

Жалпы-саяси топтар қоғамдық-саяси мәселелерге өздерінің көзрарастарын білдіріп отырады, бірақ олар агрессивті емес

Радикал (люберлер,скиндер) өте агрессивті,олардың басында алдынғы ұрпақтың радикалы тұрады

Эколог-этникалық топтар

Неформальды жастар бірлестіктері (панки, хиппи,готтар)

Дәстүрлі емес діндер бірлестіктері (сатанистер,діндер топтары) {3,277}