Сурет бойынша әңгіме құруға үйрету әдістемесі

Павлодар облысы

Павлодар ауданы

Жамбыл бастауыш мектебі

бастауыш сынып мұғалімі

Муталяпова Гульбахит Аиповна

Эл.адрес: [email protected]

Сот.тел:87773379937

«И. Н. Мурашковская, Н.П. Валюмс әдістемелері арқылы мектепке дейінгі балаларды сурет бойынша әңгіме құруға үйрету»

Аталған мақала сурет бойынша балаларды шығармашылығы мол, сөздік қорын молайту, дұрыс әңгіме құрастыруға арналған. Үйрету мәселеге мектепке дейінгі балалардың қабілеттерің ықпал етіп , ойлау әрекеттерін алгоритм кезенде, тілдерінін сөйлеуі - берілген әдістемелік нұсқау.

«Біліп айтқан сөзге құн жетпейді,

Тауып айтқан сөзге шын жетпейді.

Өзің білмесең, білгендерден үйрен,

Үйренгеннен ештеңең кетпейді.»

Төле би

Тіл дамыту - қазіргі таңда қоғамдағы ең өзекті мәселе. Ата – бабаларымыз айтқандай « Тіліміз – ең керемет, ең қиын көрініс, адам өз тілінің байланыстырып пайдаланса, жемісін тек сонда ғана көреді»

Баланын байланыстырып сөйлеуі- біріншіде, сөз қорының байлығын, тілдің заңдылығын, мөлшерін көрсетеді. Грамматикалық құрылуы, тәжірибеле қолдануы, тақырып бойынша байланыстыру қоршаған дүниемен, әртүрлі жағдайларын қарастыру , осы нұсқаулар баланын тіл дамуын көрсетеді.

Балабақшаның міндеті балалардың байланыстырып сөйлеуі, тілдерін дамытуға тырысуы.жақсы меңгерген бала кез келген сұрақтарға толық, мәнді жауап береді. Белгілі зерттеулердің бойынша мектепке дейінгі балалардың тілін дамытуға тек қана қарапайым суреттермен жұмыс , әр түрлі ситуациялық түрінде көрінеді. Балалар ойындағы көріністі тек ғана бір сөзбен сипаттайды, толық, мәнді айту деген ойына келмейді. Сұрақ – жауап түрінде де сол, жауапты бір сөзбен беруге тырысады. Сонымен туған тілін меңгерту мектепке дейінгі балалардың өте маңызды деп ойлаймын.

Қазіргі кезде мектепке дейінгі балалардың білім беру ісінде баланың тәрбиесінің негізгі іргетасы биік көрсеткіш ретінде бағаланады. Балаға тілді меңгеру үдерісі үлкендер мен және балалармен қарым – қатынас жасауымен және қоршаған ортаны тануда, өзінің ойы мен сезімдерін толыққанды айта білу маңызды.

ХХІ ғасыр озінің электроника жүйесін көрсетіп тұр. Барлық салада «компьютеризация» дамуы: планшет, ғаламтор, айфон, т.б. Сонымен балалардың сөйлеу деңгейлері төмендеуі күнен – күнге дамып бара жатыр.

Денсаулықтары нашарлауымен байланысты, бұл да өте маңызды фактор, баланын(сөйлеу деңгейлері) тіл дамуына тікелей әсер етеді. Маңызды көрсеткіш – мектепалды дайындықтың кезінде тілдің жақсы дамуына, сауаттарын ашуына. Балаға тілдік тәжірибе қажет – сөйлеу үлгілерін беретін тілдік орта, белсенділік жұмыс.

Отбасындағы тіл мәдениеті өзара дамып тұрса, мәдениетті сөйлеу адам араларында, баламен белсенді қарым – қатынастары жақсы болса, бүлдіршіндердің тілі дамуының өте нәтижелі болады.

Балалардың әңгімесіне мұқият қарау, дұрыс сөйлемеуі мектепке дейінгі балалардың психикасы мен тілінің дамуына кері әсерін тигізеді. Үлкендердің балаларға үлгі болатындай дұрыс бейнелі сөйлеуі, тілдерінің тез дамуына үлес қосады.

Әдеби шығармаларды оқып, іріктеп, үлкендерге осындай мақсат қою деп мен санаймын. Баланын өзара тұлғалық қарым – қатынастарын, өзара дүниенін тәжірибесін пайдалану керек. Сонымен байыта түсетін мағлуматтар, мәліметтерді назарға алу керегін теп ойлаймын. Әсіресе әңгімелерді мазмұндау, баланың тілін байыта түседі.