Сын есімнің шырайлары бастауыш сыныпқа арналған

Сабақтың тақырыбы: Сын есімнің шырайлары Сабақтың мақсаты:

1. Білімділік: сын есімнің шырайларын түсіндіру, практикалық жолмен меңгерту, олардың мәнін дұрыс ұғынуға баулу, жаңа сабақ мазмұнын игерту.

2. Дамытушылық: оқушылардың сөздік қорларын, тіл байлығын кеңейту, ес

қабілетін, сөйлеу шеберлігін дамыту, өз бетінше ойланып, қорытынды жасай білуге төселдіру, түрлі әдістерді пайдалана отырып, шығармашылыққа баулу.

3. Тәрбиелік: оқушыларды белсенділікке, алғырлыққа, шапшаңдыққа, білімділікке, ойлылыққа жетектеу, пәнге деген қызығушылығын , төрт түлік малға деген сүйіспеншіліктерін арттыру.

Сабақ түрі: Ертегі сабақ.

Сабақта қолданылатын

көрнекілігі: Интерактивті тақта, активті қалам, флипчарттар, слайдтар,

сызбалар, суреттер, кестелер.

Сабақта қолданылатын

әдіс – тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ – жауап, салыстыру, денсаулық сақтау

технологиясы, сөйлесу, топтастыру, баяндау, ойландыру, жаздыру, оқыту, психологиялық тренинг,іздендіру.

Сабақ барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі .

а ) Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру;

б ) Сабақ ертегі желісімен өтетінін хабарлау;

II.Психологиялық ахуал.

Мұғалім : Күн күлімдесе бақыт па ?

Оқушы : бақыт ³ ( қолын жоғары көтеру )

Мұғалім : Анамыз күлімдесе бақыт па ?

Оқушы : бақыт ³ ( қолын жоғары көтеру )

Мұғалім : Достарымыз көп болса бақыт па ?

Оқушы : бақыт ³ ( бір – бірін құшақтау )

Мұғалім : Күшіміз көп болса бақыт па ?

Оқушы : бақыт ³ ( өз күштерін көрсету. )

- Ешкі мен лақ , қасқыр суреттері.

- Ертеде бір ешкі жеті лағымен суатқа су ішуге келсе, алдынан ашыққан қасқыр шығып , тап беріп,қуа жөнеледі. Жан сауғалап қашқан лақтардың ең кішісі басқаларынан адасып қалыпты.

- Бүгінгі сабақта сендер білімдеріңді ортаға сала отырып, адасқан лақтың өз тобына қайта қосылуына көмек көрсетулерің керек. Алдарыңда кездескен кедергілерді жеңе отырып, тапсырмаларды орындауларыңа тілектеспін.

– Лақ пен екі айырылған жол суреттері.

- Лақ келе жатып екіге айырылған жолды көреді. Қайсысын таңдарын білмей, сасқалақтап тұрған лаққа көмектесейік, ол үшін үй тапсырмасын тексереміз.

III.Үй тапсырмасын тексеру.

– Лақ пен өзен суреттері

- Лақ тиісті бағыттағы жолға түсіп, келе жатса, алдында өзен жатыр. Ол өзеннен жүзіп, арғы бетіне шығуы керек. Ол үшін тақтадағы сызбаға қарап, бүгінгі жаңа сабағымыды жақсылап түсініп алайық.

IY. Жаңа сабақ.

Заттың белгілері бізді қоршаған дүниеде бірде анық, бірде күңгірт, бәсең, енді бірде бір-бірінен салыстырыла аңғарылып жатады. Заттың түрлі белгілерінің арасын анықтап, неғұрлым дәл көрсету мақсатында тілде түрлі қосымшалар қолданылады.Зат белгілерінің әр түрлілігін, бір-бірінен артық-кемдігін білдіретін сын есім формалары шырай деп аталады.Қазақ тілінде шырайдың төрт түрі бар. Шырайдың түрлері:

Жай шырай шырай түрлерінің бәріне негіз болады, оның арнайы грамматикалық көрсеткіштері, қосымшалары жоқ. Мысалы, ол ауаның тазалығын, дүниенің кеңдігін, адамның жомарттығын ешқандай салыстырусыз білдіреді. Салыстырмалы шырай аналит. тәсілмен жасалады, заттың ұқсас сапаларының артық я кемдігін -рақ, -рек, -ырақ, -ірек; -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу; -ғыл, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шылтым; -аң, -ғыш, -гіш, т.б. жұрнақтар арқылы салыстыра көрсетеді. Күшейтпелі шырайды Төлеуов аналитикалық және синтетмкалық жолмен жасалады десе, Ысқақов осы екі тәсілді шырайдың екі түріне бөліп тастайды, яғни күшейтпелі буын күшейтпелі шырайды, ал күшейткіш үстеулер асырмалы шырайды жасайды деп есептейді. Күшейтпелі шырайдың негізгі көрсеткіші күшейтпелі буынның тіркесуі болып табылады, ол сын есімнің бастапқы буынының қысқарып, оған -п дыбысының…