Сын тұрғысынан ойлау тәжірибесі туралы әдістемелік материал

Шығармашылық есеп

«Сын тұрғысынан ойлау арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту»

Жай мұғалім хабарлайды,

Жақсы мұғалім түсіндіреді.

Керемет мұғалім көрсетеді,

Ұлы мұғалім шабыттандырады.

Уильям Уорд, ағылшын ағартушысы

Бастауыш саты-бұл оқушы тұлғасы мен санасының қарқынды дамитын құнды, қайталанбайтын кезеңі. Президенттің жолдауында «Ұлттың бәсекеге қабілеттілігі бірінші кезекте білім деңгейімен айқындалады» деген байламы жеке адамның құндылығын арттыру, оны дайындайтын ұстаз жауапкершігілінің өсуі, тынымсыз еңбек, спалы нәтиже деген ұғыммен егіз.

Қазіргі мектеп жағдайындағы білім берудің ұлттық моделіне өту, оқыту мен тәрбиелеудің соңғы әдіс-тәсілдерін, жаңа инновациялық педагогикалық технологияны игерген, бұрынғы ескі сүрлеуден тез арада арылуға қабілетті және нақты тәжірибелік іс-әрекет үстінде өзіндік даңғыл жол салуға икемді, шығармашыл педагог, зерттеуші, ойшыл мұғалім болуын қажет етеді. Еліміздің рухани көсемі А.Байтұрсынов «Мұғалім әдістерді көп білуге тырысу керек, оларды өзіне сүйеніш, қолғабыс ету әрбір маманның жадында болуы тиіс»-деген.

Әр ұстаздың өз қалауы бойынша өз әрекетін дамытатын жаңа әдіс – тәсілдерді тәжірибеге енгізу жұмыстары жүргізіледі. Жасыратыны жоқ, бұрын оқыту ісіне біржақты қарап, оқытуды тек сабақты жақсы беру деп санап келдік. Соның салдарынан ауыртпалық мұғалімнің мойнына түсті, ол өзі сабақ айтады, сөйлейді, сұрайды, қосымшалармен толықтырады, яғни сабақ үрдісінің барысында ұстаздық қызметі басым еді.Бала тек тапсырманы орындаушы ғана болды. Қазір бұл әдіс-тәсілді қоғамның дамуы қабылдай ала ма?Жоқ. Себебі, заман ағымына сай оқыту мен тәрбие ісін жаңаша жетілдіруді өмірдің өзі талап етеді. «Дәстүрдің озығы бар, тозығы бар» демекші, оқу –тәрбие жұмысын жақсартуды ойласақ, мектепте атқарылар әрбір игі істерді осы заманға икемдеп жаңғырта, жандандыра түсуіміз, сөйтіп оқу-тәрбие жұмысындағы кемшін тұстарымызды толықтыру жолдарын қарастыруымыз керек. Ол үшін жоғарыда айтқандай сабақ беру үрдісіне оқытудың жаңа технологиясын батыл енгізу қажет. Мұғалімдер педагогикалық білімі бар қосымша білім беру мен өз біліктілігін арттырушы тұлға болғандықтан, мен бұл жаңашыл әдіс-тәсілдерді тәжірибеде қолдану керек деп ойлаймын. Білім мазмұнын жаңартудың ғылыми негізіне оқушы белгілі бір қажетті біліктер мен

Сын тұрғысынан ойлау-Қазақстандағы білім беруді дамыту үшін маңызды болып табылатын қазіргі ең басты педагогикалық түсінік. Сын тұрғысынан ойлау бақылау,тәжірибе,толғану және пайымдау нәтижесінде алынған ақпаратты ұғыну, бағалау,талдау және синтездеуде қолданатын әдіс болып табылады. Сын тұрғысынан ойлау маңызды мәселелерді талқылау және тәжірибені ой елегінен өткізуді қамтиды. Бұл модуль оқушылардың да, мұғалімдердің де сын тұрғысынан ойлауын дамытуды саналы және оймен қабылдауын көздейді. Өйткені мұғалімдердің сын тұрғысынан ойлауы өзінің іс-тәжірибесін және жаңа әдіс-тәсілдерді қолдану және бағалау әдістерін сыни тұрғыдан бағалауды қамтиды. Ол болашақта әрекет жасауға негіз бола алады.Сын тұрғысынан ойлау көбінесе қарсы пікір айтуға, баламалы шешімдерді қабылдауға,ойлау және іс-әрекетімізге жаңа немесе түрлендірілген тәсілдерді енгізуге дайын болуға, басқаларды сыни тұрғыдан ойлауға баулитынын өткізілген сабақтарымнан байқадым. Сын тұрғысынан ойлауды, әдетте, білім берудің кейінгі кезеңдерімен орта мектептің жоғары сыныптары мен жоғары оқу орындарында оқушылармен байланыстырады. Алайда белгілі балалар психологы Д.Б. Эльконин дәлелдегендей 3-10 жас аралығындағы балалар біріккен м

2017жылы «ZIAT» ғылыми әдістемелік орталығы II Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияда «Сын тұрғысынан ойлау-шыңдалған ойлау» тақырыбында мақала жазып, өз тәжірибеммен бөлістім.

Өзімнің күнделікті тәжірибемде қолданып, өзінің сапалы нәтижесін көрсетіп жүрген оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерімен бөліскім келеді. 2013 жылы Қазақстан Республикасының педагог қызметкерлерінің біліктілігін арттыру курстарының үшінші деңгей бағдарламасын меңгеріп шықтым.Аталмыш Бағдарламадан күтілетін нәтижелер оқушылардың қалай оқу керектігін үйреніп, соның нәтижесінде еркін, өзіндік дәлел-уәждерін нанымды жеткізе білетін , ынталы, сенімді, сыни пікір-көзқарастары жүйелі дамыған, сандық технологияларда құзырлық танытатын оқушы ретінде қалыптасуын қамтиды.

Осы мақсатты алға тарта отырып, ең алдымен сабақта ынтымақтастық атмосферасын дұрыс қалыптастыруға көңіл бөліп отырамын. Себебі қызықты ұйымдастырылған тренингтерден кейін оқушылардың жүзінде қуаныш оты пайда болып,өзін еркін сезініп, сабаққа деген белсенділігі артады. Осы мақсатта түрлі өлең шумақтарын, «Сәлем,достым!», «Амандасу», «Менің тілегім», «Гүл сыйлайық» тағы да басқа ойын түрлерін қолданып отырамын.

Сапалы оқыту – мұғалім бейнесімен танылатын сан алуан элементтер арасындағы байланыс болып табылады,ол өзі белгілі бір деңгейде тәуелді жағдайлар жасалынған кезде жүзеге асырылады. Оқушыларға сабақтың тақырыбын өз беттерінше ашуға мүмкіндік бере отырып, оқушылардың жаңа сабаққа деген қызығушылығын оятып, тақырыпты қабылдауын, түсінуін шапшаңдатуға тырысамын. Осы мақсатта сабақтың тақырыбын ашуда түрлі сөзжұмбақтар, пазл, ребус, жұмбақ,суреттерді қолданып отырамын.

Оқыту барысында мұғалімнің өзіне де шеберлік, төзімділік секілді қасиеттер қажет екендігін түсіне отырып, әр сабағымды «жеңілден ауырға өту» мақсатында өткізуге тырысамын. Алдымен өзімнің сыныбымдағы әр оқушының жан-жақты жеке тұлғалық қасиеттерін, білім деңгейін, тәрбиесін, оқуға қызығуын ескере отырып, сабаққа дайындаламын. Тақырып бойынша берілген тапсырмаларды, олардың көлемін, күрделілігін ескере отырып, оқушылардың өтілген тақырыпты толық меңгеруіне мүмкіндік туғызатын тиімді жолдарды іздестіруге тырысамын. Осындай жағдайда оқушылардың сабаққа деген ынтасы артады, мұғалім мен оқушының арасында жақсы ынтымақтастық атмосферасы қалыптасады. Сабақ барысында топтарға тапсырмаларды түрлендіріп бере отырып, өз беттерінше оқып-үйренуге, өз ойларын талдап, саралауға бағыттап отырамын. Мектептегі тәжірибе кезінде сабақтарым қызықты әрі мазмұнды өтуі үшін мынадай әдіс-тәсілдерді енгізіп отырамын: топтық, жұптық, жеке, өзара оқыту тәсілдері, ойын, ақпараттық-коммуникациялық технология әдістері, сонымен қатар, жұмбақ шешу, кесте толтыру, мозаика құрастыру, семантикалық картамен жұмыс, постер жасау, өзара бағалау. Сын тұрғысынан ойлау әдісін сабақ барысында кеңінен қолданамын деп айта алам

Сонымен бірге сабақтарымды Блум таксаномиясы негізінде де құрастырып өткіземін. Мысалы 3 сыныптың дүниетану пәнінен «Ауаның құрамы» тақырыбында өткізілген сабағымды айтуға болады.Сабақтың құрылымы оқушылардың өз беттерінше ізденіп, шығармашылық қабілеттерін арттырып, ойларын ашық айтуға, топпен жұмыс жасауға мүмкіндік жасайтындай етіп құрастырдым. Өйткені топпен жұмыс барысында үлгерімі төмен оқушылардың өзі сабаққа белсенді қатысып, өз пікірлерін ортаға салып, жауап беруге ұмтылды. Оқушылардың арасында да жақсы қарым-қатынас қалыптасты.Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету амал-тәсілдерін мен сабағымның әр кезеңінде қолдана алдым деп ойлаймын.

Білу деңгейінде сұрақ-жауап арқылы ауа туралы жалпы мәлімет алды. Түсіну деңгейінде кластер арқылы ауаның құрамындағы оттегі, азот, көмірқышқыл газының мөлшерін анықтап көрсетті. Қолдану деңгейінде «Гениалогиялық ағаш» әдісі арқылы ауаның ластануының себеп-салдарын жазып баяндады.Талдау деңгейінде Венн диаграммасы арқылы оттегі мен көмірқышқыл газы салыстырылды. Жинақтау деңгейінде шығармашылық тапсырма берілді. «Орманды жерлерде оттегі неге көп?» сұрағына жауап бере отырып, әңгіме жазу. Бағалау. «Жатын бөлмесінің ауасын қалай тазартуға болады?» Оқушылар өз ойын айтады. Дүниетану пәнінен өткізілген «Табиғат құбылыстары» тақырыбында өткізілген ашық сабағым да осы Блум таксаномиясы негізінде өткізілді. I. Білу.«Кір жинау» ойыны. II. Түсіну. Кестемен жұмыс. III. Қолдану. Тәжірибе жасау. «Жаңбыр қалай пайда болады?» IV.Талдау. Шығармашылық тапсырма. «Табиғат құбылыстарының пайдасы мен зияны» V. Жинақтау. Екі топқа тапсырма беріледі. 1-топ. Қартуралы өлең жазу.2-топ. Табиғат құбылыстарына адамның мінезін сәйкестендіру. VI. Бағалау. Менің ойымша...

1-топ.Егер жер бетінде жыл мезгілдерінің біреуі ғана тұра берсе, оның тірі табиғатқа әсері қандай болады?

2-топ. «Табиғаттың адамзатсыз күні жоқ,

Оны айтуға табиғаттың үні жоқ.» Нақыл сөздің мазмұнын ашу.

Оқушылар әр сабақта шешімін табуды қажет ететін мәселені анықтап, әр мәселеге байланысты өз пікірін айтуға тырысып, оны дәлелдей алуға, сонымен қатар басқалардың пікірлерін дәлірек қарастыруды және сол дәлелдемелердің қисынын зерттеуге тырысты. Нағыз сабақ ол әрқашан іздене, дайындала, үйрене, шәкірттер болашағын ойлай жасалған еңбек пен тәжірибенің бірлігі арқылы көрінеді.

Оқытудың жаңа инновациялық технологияларының түрлі әдіс-тәсілдерін тиімді қолданып отыруға тырысамын. Мәселен, оқулықта берілген мәтінді бірнеше бөліктерге бөліп, есте сақтау тірек сөздерін пайдалануға, «өзара оқыту» стратегиясы, «Ассоциация» әдісі, семантикалық карта дайындау, тағы басқа әдіс-тәсілдер негізінде оқушылардың оқуға деген ынтасын оятуға, дамытуға болады. Мен білім бере отырып, өзімнің үйренгенімді оқушыларға түсіндіруге тырыстым. Сонымен қатар сыни тұрғыдан ойлау көбінесе қарсы пікір айтуға, баламалы шешімдерді қабылдауға,ойлау және іс-әрекетімізге жаңа немесе түрлендірілген тәсілдерді енгізуге дайын болуға, басқаларды сыни тұрғыдан ойлауға баулитынын өткізілген сабақтарымнан байқадым. «Сын тұрғысынан ойлау» технологиясының стратегияларын пайдалану арқылы оқушылар білім сапасын, шығармашылық қабілеттерін арттырып талаптарды орындауға,…