Сын тұрғысынан ойлаудың жазбаша жұмыс әдістері

Тақырыбы: «Сын тұрғысынан ойлаудың жазбаша

жұмыстарының әдістері»

ЖОСПАР

І.Кіріспе

Жаңа формация мектебінде – жаңа талаптар.

ІІ.Негізгі бөлім

«Сыни тұрғыда ойлау» - жаңа ғасыр технологиясы

«Сыни тұрғыда ойлау» оқыту әдістерінің кезеңдері

ІІІ.Қорытынды бөлім

Бүгінгі таңда тәуелсіз мемлекет алдында тұрған негізгі мақсаттардың бірі - дүниежүзілік білім әлеміне ену. Демек, Егеменді Қазақстанның болашақ потенциалын оқытып – тәрбиелейтін мұғалім – шығармашыл, жан-жақты білімді, парасатты, мейірімді, сезімтал, интеллектуалды, мәдениетті, кәсіби шебер, ізденімпаз, ғылыми зерттеуші болса, онда жеке тұлғаға қойылатын мынадай талаптар алдыңғы орынға шығады: креативтілік, белсенділік, жауапкершілік, ой-өрісінің кеңдігі, сауаттылық, танымдық әрекетке қызығушылығының басымдығы.

Қазіргі жаңа формация мектебінде жұмыс істеп жүрген педагогтардың алдында тұрған негізгі проблемалары:

Баланы оқи білуге үйрету.

Баланы ойлауға үйрету.

Баланың өзін-өзі тұлға ретінде дамуына жағдай жасау.

Әр педагогтың міндеті – оқушының шығармашылық ойына бағыт беру, шығармашылық ізденісті қолдау, жағдаяттар туғызып, оның шешімін табуға бағыттау, жаңаны іздеуге, жүйелі зерттеулерге талдау жасауға талпыныс беру. Осы қажеттіліктерді оқушыларға меңгерту барысында сыни тұрғыда ойлау әдістері тәжірибеге енгізілді.

ІІ. Мұғалімдер үшін сын тұрғысынан ойлаудың маңызы.

Сын тұрғысынан ойлау бақылау, тәжірибе, толғану және ой жүгірту нәтижесінде алынған ақпаратты ұғыну, бағалау, талдау және синтездеуде қолданылатын әдіс болып табылады, сонымен қатар ол әрекет жасауға негіз, түрткі болуы да мүмкін. Сын тұрғысынан ойлау мән-мәтінді есепке ала отырып, бақылау мен тыңдау арқылы мәліметтер жинастыру және шешім қабылдау үшін талапқа сай өлшемдерді қолдану сияқты дағдыларды дамытуды қарастырады. Сондықтан оқушыларға бақылау, талдау, қорытынды жасау және интерпретациялау дағдыларын дамытуға мүмкіндік жасау керек.

«Сыни тұрғыда ойлау» оқыту әдістерінің кезеңдері.

1. «Ақылдың алты қалпағы» - Эдвард де Бононың әзірлеген әдістемесінен, әртүрлі шешімдердің ішінен ойды жинақтауға мүмкіндігі.

Ақ қалпақ – ақпараттар, фактілер.

Қызыл қалпақ – ішкі сезім, менің түйсігім маған не дейді?

Қара қалпақ – жағымсыз кезеңдерін көрсету, маған не ұнамайды?

Сары қалпақ – жағымды тұстары қандай болды? Маған не ұнайды?

Жасыл қалпақ – шығармашылық ойлау, менде қандай идеялар бар?

Көк қалпақ – Мен не аштым? Мен барлық қалпақты кие алдым ба? Жоғары деңгейдегі жалпы көзқарастарды білдіреді, қорытындылайды.

2. Блум таксономиясы 1956 жылы америкалық психолог Бенджамин Блум ұсынған танымдық саладағы оқытудың педагогикалық мақсаттарының жіктелуі. Оған ойлау дағдылардың алты деңгейі кіреді: білу, түсіну, қолдану, талдау, жинақтау, бағалау.

а) Анализ деңгейі (талдау) – осы мәтінде ақпарат біздің өмірімзде қаншалықты маңызды? Әңгіме бойына кейіпкерлер қалай өзгеріп отырды? Проблемалар айқындау арқылы шешу.

Оқушы іс – әрекеті: ойланады, салыстырады, табады, талқылайды, ашады, ізденеді.

ә) Синтез деңгейі (жинақтау) – осы әңгіменің авторы болсаңыз ары қарай қалай жалғастырар едіңіз? Осы формулаға сәйкес қандай тапсырмалар құрастырар едіңдер?

Оқушы іс – әрекеті: ойлап табады, құрастырады, байланыстырады.

б) Бағалау деңгейі – оқыған әңгіменің кейіпкерлердің іс - әрекетінен нені үйрендіңдер? Оқыған әңгіме несімен ұнады? Сен үшін тапсырмадағы мәнді нәрсе не болды? Неге?

Оқушы іс–әрекеті: бағалайды, жеке көзқарастарын қалыптастырады, талқылайды, өз іс-әрекетін түзейді. Алған білімін өмірде қолданады.

3. Әдіс-тәсіл «Авторға хат жазу».

Ана тілі сабағында тақырып бойынша мәтін, өлең шумақтары оқытылып, түсінгендерін сұрақ бойынша айтады. Тақырыпты қорыту үшін оқушыларға «Авторға хат жазу» тапсырмасы беріледі. «Авторға хат жазу» әңгіменің негізгі ойын, автордың идеясын табу үшін және де қандай тәрбиелік мақсат қойылғаны. Осы әңгімеден неге үйренуге болатынын көрсете білу. Бала өзінің ойын, пікірін, авторға хат жазып білдіреді. Бұл әдіс балаларды түсініп оқуға, терең ойлауға, қорытынды мақсатты шығаруға үйретеді.

Мысалы: Авторға хат: Сәлеметсіздер ме, Ә.Нұрпейісов және М.Әуезов! Сіздердің шығармаларыңызды оқыдым. «Кешкі дөң басында», - әңгімесінен маған әдеби сөздер қатты ұнады. Мұндағы негізгі ой – кешкі дөң, күннің батуы. «Қызулы өрттің жалынындай аспан!», - қандай көркем сөздер. Ал, «Кеш» - әңгімесінде кешкі ауыл көрінісін бізге жеткізді. Негізгі ой – кешкі ауыл, күннің батуы.

Мысалы: Авторға хат: Сәлеметсіз бе, Мұхтар Әуезов! «Кешкі дөң басында» - бұл әңгімені сіз кеште күн батқанда, самал жел болғаны өте керемет болатынын айтқыңыз келіп, және кешке де өте әдемі болады және табиғатты сыйлауымыз керек екенін жаздыңыз ба?

Мысалы: Авторға хат: Сәлеметсіз бе, Әбдіжамал Нұрпейісов! Бұл әңгімені не үшін жаздыңыз? Кешке күн батқан да, малдар өрістен келіп тай жарысып, балалар ойнайды. Әңгімеде ауылда кеш кезінде шаруа көп болып, у-шу көп болады. Ауылдың өмірі өте қиын болатынын түсіндім.

4. Әдіс-тәсіл бес жолды өлең «Синквейн». Ақпаратты жиыру.

1. Зат есім1.Бүркіт

2.2 сын есім2. Қамқоршы, ақылды

3. 3 етістік3.Ұшты, аулады, қорғады

4. 4 сөзден сөйлем4.Бүркіт ауылды аштықтан құтқарды.