Сыни тұрғыда ойлау білім берудің өзекті мәселесі

СЫНИ ТҰРҒЫДА ОЙЛАУ – БІЛІМ БЕРУДІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕСІ

Қоғамымыздың қазіргі даму кезеңі жаһандану үдірісі: білім беру жүйесінің алдына оқыту үрдісін технологияландыру мәселесін қойып отыр. Оқытудың әр түрлі технологиялары жасалып, білім беру мекемелерінің тәжірибесіне енуде. Жаңа технологияларды меңгерту мұғалімнің интелектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және де басқа да көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді. Жаңа технологиялар теориялық тұрғыда дәлелденіп, тәжірибеде жақсы нәтижелер беруде.

Психологтардың пікірінше, сабақтың мұндай түрі адамның қабылдау кезеңдеріне сәйкес келеді:

әуелі бұл тақырып бойынша сізге не белгілі екенін еске түсіру керек, көңілді аудару керек (кіріспе ой қоғау);

сосын жаңа ақпаратпен танысу керек, оны ұғыну керек (танымдық кезең);

содан кейін бұл алынған білім саған не үшін керек, оны қалай қолданатыныңды ойлану керек (рефлексия бағалау кезеңі).

Бірінші кезең оқушыларды танымдық процеске жұмылдырады, өздерінде бар білімді, әсерді, сезімін өзектендіреді (актуалдандырады); қызығушылығын оятады, оқушыларды оқытуға жағдай тудыратын білімқұмарлық атмосфера жасалынады.

Дәл осы кезеңде оқушылар ойлана бастайды, болжалдайды, сосын жаңа тақырыптың мақсатын анықтайды, бұл олардың болашақта ізденуіне стимул болады, «егер оқушыларға осы оқылып жатқан тақырып бойынша өз білетіндеріне талдау жасауға мүмкіндік берілсе», онда ол «оқушылардың өз мақсаттарын тұжырымдауға қосымша ынталандыру (стимул) болады »[Заир-Бек. С.И.].

Оқу процесіне қажетті ішкі себеп көптеген ғалым – дидактиктердің (Дж. Дьюи, Б. Блум және басқалардың), ойлары бойынша оқушылардың өздеріне білім алу мақсатын қойғызғанда ғана жүзеге асады. «Қызығушылықты ояту» кезеңінде оқушылар «жаңа ақпарат пен идея өздерінде бар біліммен толыға ма, әлде тек сырттай дәлелдене ме?» деген сұрақты шешеді. (С.Мирсейтова). Мақсат қойып оқу - мақсатсыз оқудан әлдеқайда тиімді. Әсіресе, оқушылардың өздері қойған мақсаттары басқаның зорлап міндеттегеніне қарағанда маңыздырақ. Сондықтан мұғалім өзінің алдын - ала қойған мақсатын түзетуге дайын болуы керек және әрбір оқушының сабаққа араласуына мүмкіндік туғызуы қажет, олар өздерінің білімі мен тәжірибесін актуалдандыруды мақсат қылуы керек. Мұғалімнің бұл кезеңдегі ролі оқушылардың тақырып бойынша білетінін еске түсіруге ұмтылдыру, топтарда жанжалсыз ойлармен алмасуға мүмкіндік беру, аудиторияда айтылған ақпаратты тіркеуде. Оқушылардың еркін айтқан барлық ақпараттарын жүйелеу тек қана айтылған пікірлерді тәртіпке салып қоймайды, қарама-қайшылықты да, анықталмаған кезеңдерді де көрсетеді, ол жаңа ақпаратты зерттеуде болашақ жұмысқа бағыт береді. Әрбір оқушы өзінің көңілін қай кезеңге бөлуі керек, ал қай ақ

Осылайша, сын тұрғысынан ойлау технологиясының «Қызығушылықты ояту» бірінші кезеңі келесі қызметтерді жүзеге асырады:

Дәлелдеме (мотивациялық) –тақырыпқа, жаңа ақпаратқа қызығушылықты ояту:

Ақпараттық – бар білімді актуалдандыру және жүйелеу

Сындарлы қарым-қатынас, байланыс (коммуникативті)– жанжалсыз ой алмасу

Мақсат қою – зерттелетін тақырыптың мақсатын анықтау.