Тамыр түрлері мен қызметі бойынша 6-сынып жоспары

Сабақтың тақырыбы: Тамыр түрлері. Тамыр жүйесінің типтері

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: Оқушыларға тамырдың өсімдіктің вегетативті мүшесі екендігі, тамырдың дамуы,

тамыр жүйелерінің типтері,олардың құрылысының ерекшеліктері,тамыр қызметі

туралы түсінік беру;

Тәрбиелілігі:Тамырдың өсімдік тіршілігіндегі, табиғаттағы маңызын тамыр күтімін зерттеп,

талдау арқылы оқушыларды ізденімпаздыққа, еңбексүйгіштікке, өзара

ынтымақтастыққа тәрбиелеу

Дамытушылығы: Өсімдік шаруашылығы үшін тамыр жүйелерін дамыту туралы білімнің

маңызын ашу; зертханалық жұмысты сауатты орындау дағдыларын

қалыптастыруды жалғастыру.

Сабақтың түрі: дәстүрлі

Сабақтың типі: аралас

Оқыту әдістері: индуктивті, дедуктивті, иллюстративтік

Пәнаралық байланыс: сурет,органикалық химия

Сабақтың көрнекілігі: бағалау парағы, бейне слайдтар, кеппешөптер,

тәжірбиелік ыдыстар

Сабақтың жоспары:

1. Ұйымдастыру.

2. Үй тапсырмасын тексеру а) Нөмір ойыны

ә) Сызықтық диктант

3. Жаңа білім беру

4. Зертханалық жұмыс

5. Бекіту а) Сандар сыры

ә) Жеребе

б) Жағдаят

в) Құпияхат

7. Бағалау.

8. Үйге тапсырма беру.

9. Қорытындылау.

Сабақтың барысы :

1.Ұйымдастыру

Сәлемдесу, қатысым тексеру, дайындықтарын бақылау, төрт топқа бөлу;

2. Үй тапсырмасын тексеру: интерактивті тақта арқылы бағалау парағына ұпай жинау;

Бағалау парағы

Оқушының

аты – жөні

Үй тапсырмасын

тексеру

Жаңа сабақты бекіту

Оқушы ұпайы

Бағалары

Нөмір

Сызықты

диктант

Көрсет-кіш сан

Жеребе

Жағдаят

Құпияхат

І

Ерасыл

Аружан

Салтанат

Асланбек

Нұрислам

ІІ

Сымбат

Айбол

Әсел

Жүсіпбек

III

Света

Жадыра

Әнуар

Ақжол

Жансәуле

IV

Алтай

Аяжан

Сәулет

Құндыз

I тапсырма «Нөмір» ойыныОйын шарты : Сынып төрт топқа бөлінеді, әр топта 4 -5 оқушыдан бейдж нөміріне сәйкес

тапсырмаларды таңдап, дайындалып жауап береді.

I топ

1. Тұқым неден тұрады?

2. Өсімдіктер неліктен дара және қос боп бөлінеді?

3. Ұрық неден тұрады?

4. Эндосперм деген не?

II топ.

1. Тұқымның өнуін бақылау үшін қандай тәжірибелер қойылды?

2.Бір аптадан соң төртінші дыста қандай өзгеріс болды?

3. 1, 2 және 3 ыдыста қандай өзгеріс болды?

III топ.

1.Тұқымның тыныс алуы үшін міндетті түрде не керек?

2.Тыныс алуды дәлелдеу үшін қандай тәжірибе жасалды ?

3.Бөрткен дәндері бар стакан- дағы шырпы неге сөніп қалды?

4. Бос стакандағы шырпы неге жана береді?

IV топ.

1.Тұқымның құрылысы

2.Тұқымның өнуі

3.Өскіннің өсуі құбылыстарын сурет арқылы әңгімелеу

Тұқымның өнуі және өсікінің өсуі

Тұқым қауызы

Алғашқы жапырақ

Жанама тамырлар

Тұқымбүршік

Солған тұқымжарнақ

Тұқымасты

бөлік

тұқымжарнақ

Тұқым

қауызы

Алғашқы

тамыр

тұқымжарнақ

Алғашқы сабақша

Сызықтық диктант. Тақтадағы тапсырмалардың ішінен дұрыс жауаптарын тауып «иә»бағанына, қате жауапқа «жоқ» бағанына белгілеңіз.

1. Барлық өсімдіктердің тұқымдары, негізінен, органикалық заттардан

тұрады.

2. Бидай, жүгері, күріш дәндері майларға бай.

3. Асбұршақ , үрмебұршақ тұқымдарында көп мөлшелерде нәруыз болады.

4. Күнбағыс, зығыр,майкене ( келщевина)- майлы дақылдар.

5. Балуыз(клейковина)- өсімдік крахмалының ерекше түрі.

6. Балуыз - өсімдік нәруызы.

7. Ұрығы мен эндоспермі зақымданған тұқым тезірек өседі.

8. Қоректік заттар қоры тұқымның өнуінің маңызды шарты болып табылады.

9. Егу үшін едәуір ірі тұқымды іріктеп алады, себебі одан жақсы өскін өсіп шығады

Эталон арқылы тексеру

Иә

Жоқ

“Иә” – дұрыс жауап “Жоқ” – қате жауап

Гүлді өсімдіктердің мүшелері

Тамыр

Сабақ

Жапырақ

Вегетативтік

Гүл

Тұқым

Генеративтік

Жаңа тақырыпты оқып – білу: Тамыр.Тамыр түрлері. Тамыр жүйелері

Сұхбаттасу кезеңі:

Қос

Дара

жарнақтылар

Қабық

қауыз

қалқанша

эндосперм

Жарнақ

Ұрық

қ

Тамырша

Сабақша

Ұрық

Құрылысы

Бүршікше

Сұхбаттасу кезеңі: Жаңа тақырыпты оқып – білуБүгін біз тамыр туралы айтамыз

1.Тамыр қандай мүше болып табылады?

2.Тамырдың негізгі қызметі қандай?

3.Тұқымда қандай мүше ең бірінші пайда болатынын еске түсіріңдер

4.Бақбақты тамырымен бірге жұлып көрдіңдер ме? Қиын ба? Неліктен?

Тамыр қызметі. Тірек , Қорек

Қосқалы

Жанама

Тамыр

жүйесі

Негізгі

Тамыр типтері

Шашақ

Кіндік

тамырларын салыстырыңыз

Бекіту кезеңі

Көрсеткіштер сан тапсырмасы

Жебе тапсырмасы

Зертханалық жұмыс № 5

Әртүрлі өсімдіктердің тамыр жүйелерінің құрылысын қарастырып көрейік.

1. Кішкентай банкадағы әртүрлі арамшөптердің тамыр жүйелерін анықтайық.

2.Кіндік тамыр жүйесі айқын білінетін кіндік және жанама тамыр түріндегі негізгі тамырдан тұрады.

3.Шашақ тамыр жүйесі қосалқы тамырлардан тұрады. Қосалқы тамырлардың арасынан негізгі тамыр білінбейді.

4.Жапырақтар мен сабақтардан әрқашан қосалқы тамыр өсіп шығады.

Жағдаят кезеңінің тапсырмалары

І топ.

“Қыстағы қар жерге ырыс, жердегі ылғал елге ырыс” мақалының мазмұнын түсіндіріңіз.

ІІ топ.

Халық даналығы Бұхар жырауға кедей «Тарыны қай жерге еккенде мол түсім аламын» деп ақыл сұрай барса, ол құрт-құмырсқа жәндіктер қаптап жүрген жазық жерді нұсқап жүріп кетіпті. Сол жерге тары егіп, «шаш етектен келетін» мол түсім алған кедей Бұхарға келіп, неліктен солай нұсқағанын сұрапты. Мұны сіз қалай түсіндіресіз?

ІІІ топ.Орамжапырақ көшеттерін ашық жерге отырғызу кезінде кейбір өсімдіктердің негізгі тамырларының ұшын шырпиды, ал кейбіреулерін сол күйінде қалдырады. Қай өсімдіктер көбірек өнім береді? Сіздер неліктен олай деп есептейсіздер? IV топ.Құмды топырақта өсетін қарағайдың тамыр жүйесі қос жарнақты өсімдіктерге кіндік тамыр болады. Сонымен қатар оның тамыры ылғалға жету үшін топыраққа терең орналасады. Ал батпақта өсетін қарағайдың тамыр жүйесі шашақ тамырға ұқсайды. Оның тамырлары үлкен ауданды алып жатады, бірақ топыраққа терең орналаспайды. Себебі неде деп ойлайсыңдар?

Жағдаят тапсырмаларының жауабы

1. Мол топырақта тұқым тез өнеді, тамыр тез өседі.

2. Жәндіктер бар жерде құнарлы, қопсытылған топырақ болады.

3. Ұшы шырпылған өсімдік тамырында жақсы түптенеді де, мол өнім береді.

4. Құмда ылғал тереңде жатқандықтан, тамыр ұзын болады, батпақта жайылып өседі.

Құпияхат тапсырмалары

І топ. Үш сөзден құрылған тамыр қызметі туралы сөйлем шығады.

1-Р, 2-У, 3-Т, 4-Н, 5-Ы, 6-А, 7-С, 8-К, 9-М,

10-Қ, 11-Ш, 12-І, 13-Е, 14-Ү, 15-О

5 ұпай.

ІІ топ. Үш сөзден құрылған тамыр қызметі туралы сөйлем шығады.

1-Ө, 2-І, 3-Т, 4-С, 5-Р, 6-Д, 7-К, 8-Е, 9-М,

10-Г, 11-А, 12-А . 5 ұпай.

ІІІ топ. Сөзөрім. «Шашақ» тамыр жүйесінің типі.

т

а

м

ы

р

ш

а

қ

а

р

ғ

а

к

ө

з

ү

р

м

е

б

ұ

р

ш

а

қ

ж

а

н

а

м

а

қ

о

с

а

л

қ

ы

Өнген ұрықтан алғаш пайда болатын мүше.

Тамыр жүйесі кіндік тамыр болып келетін дара жарнақты өсімдік.

Қос жарнақты өсімдік.

Негізгі тамырдан шығатын тамыр.

Сабақ пен жапырақтан пайда болатын тамыр

IV топ. Сөзөрім. «Кіндік» тамыр жүйесінің типі.

ө

с

і

м

д

і

к

н

е

г

і

з

г

і

ж

о

л

ж

е

л

к

е

н

б

и

д

а

й

ө

с

к

і

н

т

і

р

е

к

Тамыр арқылы қоректенетін организм.

Қос жарнақты өсімдіктердің ұрығынан дамитын тамыр.

Тамыр жүйесі шашақ тамыр болатын қос жарнақты өсімдік.

Дара жарнақты өсімдік.

Тұқымнан жер бетіне шыққан кішкене өсімдік.

Тамырдың қосалқы қызметі.

Құпияхат тапсырмаларының жауабы

1. Тамыр қоректену мүшесі

2. Тамыр өсімдік тірегі

3. Шашақ

4. Кіндік

Біз

Бүгін

нені

білдік ?

Тамыр- өсімдіктің вегетативті мүшесі

Тамыр өсімдікті топыраққа бекітеді.

Өсімдік тамыр арқылы су мен минералды заттарды алады,

Тамыр өсімдікті топыраққа бекітеді.

Өсімдік тамыр арқылы су мен минералды заттарды алады,

Тамырға қандай жүктеме түсетінін елестету үшін, күшті жел кезінде

қолшатырды ашып, ұстап тұру керек.

Бүкіл тіршілік бойы өсімдіктерде жаңа тамырлары түзіліп, ескілері өсіп

отырады. Өсімдіктің барлық тамырларының жиынтығын тамыр жүйесі

деп атайды.

Оқушыларды бағалау

Қорытындылау

Үйге тапсырма беру

§ 12 оқу. 55-беттегі кестені толтыру.

№ 6 зертханалық жұмысты қорытындылау.

Сабақтың тақырыбы: Cабақ өркеннің негізгі бөлігі және қоректік заттарды өткізу мүшесі

Сабақтың мақсаты: Өркендер мен бүршіктер, бүршіктердің түрлері мен атқаратын қызметтері туралы мағлұмат беру.

Сабақтың міндеттері:

1.Білімдік: Өркендер мен бүршіктер, бүршіктердің түрлері мен атқаратын қызметтері туралы мағлұматты берілген табиғи материалдарды тиімді пайдалана отырып ,өз бетінше білім алуын қамтамасыз ету.

2. Дамыту: Табиғи материалдар мен суреттері бойынша өсімдік бөлімдерін

ажырата білу дағдыларын дамыту.

3.Тәрбиелік: Өркен мен бүршік туралы нақыл сөздерді пайдалана отырып, ойын жүйелі жеткізуге,топпен жұмыс жасауға,өзгенің және өзінің білімін бағалай білуге, әдептілікке баулу.

Сабақтың типі:Жаңа сабақ.Проблемалық,зерттеу.

Сабақта пайдаланатын әдіс-тәсілдер:Әңгімелесу,сұрақ-жауап,зерттеу, талдау, көрсету,жазғызу.

Сабаққа қажетті құрал-жабдықтар: Интерактивті , маркерлі, жай тақталар, видеопроектор, ұлғайтқыш әйнек, үлестірмелі табиғи заттар: өркен түрлері,түйнек, пиязшық, тамырсабақ, қосымша материалдар,оқулық.

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру./3мин/:

-Сәлеметсіздер балалар.

-Бүгінгі сабақта кім жоқ.

-Сабаққа бәріміз дайынбыз ба?

-Жақсы,олай болса бүгінгі сабағымызды бастаймыз.Біз бүгін сабақта топпен,жұппен,ұжымдық жұмыс жасаймыз. Дырынды мектепте оқитындықтан біздің оқушыларымыз шетінен дарынды,зерек,алғыр,тапқырлар деп сынып оқушылары 3-топқа бөлінеміз :

1-топ:Білімділер тобы.

2-топ:Зеректер тобы.

3-топ:Тапқырлар тобы.

Бүгінгі сабақтың негізгі ережесімен сіздерді таныстыра кетейін:/1-слайд/

-Бір-бірімізді тыңдай білу.

-Тәртіп сақтай білу.

-Өз пікірін ашық айту.

-Есте сақтай білу.

Бүгінгі өтетін сабағымыздың тақырыбы:Өркендер мен бүршіктер.

/2-слайд/

Мақсатымыз: Өркендер мен бүршіктер, олардың түрлері мен атқаратын қызметтері туралы мағлұмат алу. (Дәптерлеріне тақырыпты жазғызу.3мин.)

Оқушылар бүгін біздің сабаққа басқа ғаламшар өкілдері келіп отыр,олардың бізге сұрақтары бар екен: /3-слайд/

1.Жер планетасына оттегін бөліп отырған ормандар қалай көбейіп жатыр?

2.Неге сіздердің мектеп өркен деп аталғандығын білгілері келеді екен.Сол үшін арнайы біздің интеллектуалда мектебімізге келіпті.

Қалай жауап бере аламыз ба?Ол үшін біз бүгінгі сабақты өзіміз жақсы меңгеріп алуымыз қажет.

Сабақты бастамас бұрын мына кестені толтырып жіберейік.

Сіздерге сұрақ:-Өркен мен бүршік туралы не білесіңдер?

-Олардың қандай маңызы бар?

-Олар туралы не білгілерің келеді?(әр оқушы өз кестесіне 2-3 жауап жазады)

Білемін

Білгім келеді

Білдім

Өркен менің досым

Өркен,бүршік деген не?

Өркен біздің мектеп

Олардың қандай түрлері бар?

Өркен бизнес центр

Қандай маңызы бар?

Сұрақтарға жауап беру үшін оқулықтың 36-бетін ашыңдар,Өркен мен бүршік мәтінін қазыр топқа бөліп оқып шығамыз,жұппен талқылаймыз./нұсқау бойынша мәтінмен жұмыс жасау.3-мин./

Жаңа сабақты меңгеру./15 мин/ Ой қозғау бөлімі. /4-слайд/

1-топ:Өркен,оның түрлері./қосымша материалдар беріледі./

2-топ:Бүршіктің түрлері.

3-топ:Бүршіктің құрылысы.

Мәтін бойынша оқушылар сұрақтарға жауап бере ,алдыларындағы үлестірілген табиғи материалдырды пайдалана отырып жаңа сабақты өз беттерінше меңгереді.

Жаңа сабақты меңгеруге арналған бағыттаушы сұрақтар:

Жалпы сыныпқа сұрақ:

1.Өсімдіктердің қандай мүшелерін білесіңдер?

2.Өсімдіктердің мүшелерін қандай топтарға бөлеміз?

3.Генеративті мүшелерге қай мүшелері жатады?

4.Вегетативті мүшелеріне ше?

5.Мәтін не туралы екен?

1-топқа сұрақ: /5,6-слайд.Өркен,оның құрылысы/

1.Өркен дегеніміз не екен?/алдыңдағы табиғи материалдан алып көрсет,бәріміз өркенді табамыз/

2.Өркеннің қандай бөліктерден тұрады?/өркеннен тауып көрсету/

3.Өркеннің қандай түрлері бар?/сызғышпен өлшеп ұзарған өркен мен қысқарған өркенді салыстырып,көз жеткізу/

4.Және қандай түрін өзгерткен өркендер бар екен?/пиязшық,түйнек,тамырсабақты көрсетіп айтып кету/

5.Өркен өсімдітің қандай мүшесіне жатады ?/слайдтан көрсету/

2- топқа сұрақ: