Тәуелсіз Қазақстандағы диаспорология ғылымының дамуы

ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДИАСПОРОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ДАМУЫ

Отаршылдық дәуірі кезеңінде қазақ диаспорасы мәселесі ұлттық тарихымызда тыйым салынған тақырыптардың біріне айналғаны белгілі. Міне, еліміз азат, халқымыз еркіндікке қол жеткізгеннен бері, көшпелі қазақ даласының ұлттық мұрасын, тәуелсіздік санасын бекемдеудің жаңаша жолдарын анықтау барысында зерттеп зерделеуге зор мән берілуде. Отандық тарих ғылымының әр саласы бойынша арнайы зерттеулер жүргізіле бастады. Осындай заманауи тарих ғылымының бір саласы саналатын тарихи демография, этнология, мәдениеттану, ұлттық психология сынды ғылымдармен қатар диаспорология ұғымы да кеңінен зерттелуде. Диаспорология – бұл отандық тарих ғылымындағы дамушы жаңа бағыт, ол қазақ диаспорасы мен ирреденті, Қазақстандағы этникалық топтардың дамуын тарихи, экономикалық, демографиялық, саяси және мәдени тұрғыда оқытатын ұлттық тәуелсіз еліміздің жетістіктерінің бірі [1.,163-б].

Қазақстанмен шекаралас, тіпті, шетелдік мемлекеттерде өмір сүріп жатқан қазақтар қазақ халқының ажырамас бөлігі. Себебі, шет елдердегі қазақтардың тарихы мен мәдениетін, олардың қазіргі жағдайын, ділін, дінін, этникалық ұқсастығын, салттарын, өздері өмір сүріп отырған елде соларға деген саяси, әлеуметтік қарым-қатынасын зерттеу Қазақ елінің маңызды факторларының бірі болып табылады. Сондай-ақ, ұлт пен көптеген ұлыстардан құралған Қазақстан үшінде ұлттық мәдени саясатты теңдестіру қоғамдық экономикалық байланыстың маңызды құралы. Қазақ жерінде алғаш мемлекет пайда болғаннан бастап, жаппай қоныс аударулар жиі қайталанып отырғанын айқын байқаймыз. Қазақ халқы санының азаюын, өз елінен жыраққа ауа көшуін, сол алғашқы ақтабан шұбырынды кезіндегі жаугершіліктен бастап алып қарауға болады. Солтүстік шығыстан баса көктеп кірген жоңғар шапқыншылығынан 1723 жылдан бастап шегінген қазақтар оңтүстік батысқа қашып, қазіргі Орта Азия жеріне көп санымен тереңдеп енді [2, 147б.]. Қазақ диаспорасының одан әрі кең етек жаюына жаугершілік заманнан кейін, отаршылдықтың енуі тікелей ықпал етті, жаппай қоныс аудару Кеңес билігі тұсында да өз жалғасын тапты. Қазақ даласына жүздеген мың адамның қоныс ауда

Диаспорологияның маңызды міндеттерінің бірі – іргелес, шет елдердегі қазақ диаспорасында болып жатқан, сонымен қатар әр қилы күрделі үдерістерді тарихи жүйелеу, ғылыми еңбектерді деректік негізіне баға беру.

1980-1990 жылдары көптеген қазақстандық зерттеушілер: Г.С.Баратова, В.С.Цой, Г.Н.Ким, Л.Э.Рис және т.б. ғалымдар этникалық топтар, диаспора тарихы [4, 79б.] туралы диссертацияларын қорғаған болатын. Десек те, диаспорология…