Тізбектелген сабақ қорытындысы және оқытудағы өзгерістер

Оқыту мен оқуда өзгеріс енгізілгенін және ол басқарылғанын ратсайтын тізбектелген сабақтар топтамасы үшін аналитикалық есеп.

Мен бақылауға алған 9 «Б» сыныбының сынып жетекшісімін. Оқу барысында үйренген теорияларымды іс-тәжірибелерімді сыныпта жүргізу үшін алдымен ата-аналармен кездесуді жоспарладым.

Оқушылар өз ата-аналарына шақыру хаттарын жасады. Келген ата-аналар да жұмыстан қайтқан үйге асыққан. Келген ата -аналарымның бір екеуі ғана өз баласының оқу үлгеріміне қызығып, мені не айтады екен деп сабырмен күтіп отыр. Ал қалғандардың тездетіп үйге қайтсам, тамақ жасасам деген ойларын оқып отырсамда, оған мән бермей таныстырылымды бастадым. Негізінен көпшілік ата-аналар орта буыннан ақ мектептегі баланың іс-әрекетіне баланың өзін жауапты етіп қояды яғни мектептегі жиналыстарға қатыспайды, кездесулерге келмейді.

Сонымен оқып барған оқуым жайлы айттым, бұл жердегі олардың көмегі көп екенін, балаға үнемі уақыт ажыратып қадағалап тұруларын сұрадым. Биледі, кеуде қағысты, өз балаларымен арақатынасы қаншалықты жақсы, қаншалықты жаман екенін анықтады, баланың дұрыс деңгейде оқымауында тек мұғалімдер кінәлі еместігін өз мазмұнды сызбалары арқылы түсінді. Ең негізгісі ата-ананың басты міндеті тек ақша тауып баланы бағу емес, баланың жан дүниесін түсініп тәрбиелеу керек екендігін тағы бір естеріне салып, таныстырылымды аяқтадым. Таныстырылым жайлы өз пікірлерін жазып рефлекция жасады. Ата-аналар қуанышты, жоспарымның тағы біреуі орындалғанына менде қуаныштымын.

Тізбектелген сабақтарыма бірлескен жетекшілер тобы қатысуын қаладым және ол жерде сабаққа Lessons Study әдісін қолднып сабақтарымды талқыласа дедім. Сол мақсатта әріптестеріммен сабақты талқылауда осы Lessons Study әдісін қалай қолданамыз, оның пайдасы неде деген сұрақтарды талқыладық.

Көшбасшы болу оңай шаруа емес екен, бірақ мендегі өзгеріске деген құштарлық маған үлкен күш беріп тұрды тіпті өз отбасымның, өз заңдылықтарына да өзгеріс кіріттім. Отбасы мүшелеріме де жаңа көзқарас қалыптастыруға әліде жаңа идеялармен ой өрістерінің дамуына ықпал жасауды тоқтатпаймын.

Міне негізгі тапсырмаға да жеттім. Бақылайтын сыныбым анық, орта мерзімді жоспарым дайын, сабақтарыма қысқа мерзімді жоспаларым жазылған. Сабақтар бірінен кейін бірі, кейінгісі алдындағы сабақтардың кемшіліктерін жоя отырып, жүріп жатты.

Жүргізген іс-әрекеттеріме жаңа теория, идея негізінде рефлекция жасағым келіп тұр.

Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер модулі құзіретті мұғалімдерге «Оқушыны оқытудан алдын, қалай оқу керектігіне үйретіңдер»- деп дабыл қағуда. Бірінші бетпе бетте бұл сөздерді жәй теория ретінде оқып кете бердім, ал тәжірибе жүргізіп қайтқанда бұл сөздердің жазылғаны жәй емес екенін яғни баланы алдымен қалай оқу керектігін үйретпеесек, қанша оқытқанымызбен бала оқи алмайтынын түсіндім

Оқу қағидаттарын оқытуда оқушыларға көмектесу үшін мұғалімдердің айналысатынының айтарлықтай бөлігі метатану әлеуетін, атап айтқанда, олардың қалай ойлайтынын әрі оқытатынды қадағалау, бақылау және өзгерту қабілетін дамытуда тұрады.Сол себепті сабақты жоспарлағанда балаларға оқу қағидаттарын үйренуге көмек көрсету сұрақтарын ескерген жөн. Нені оқыту керек? Балалар қалай оқиды? Оқыту реттілігі қалай құрылымдалады? Табысты бола білгендігін қалай бағалау керек?Мектепке барып, қысқа мерзімді жоспарды жоспарлағанда бұл сұрақтардың барлығын қамтыдым деп айта алмаймын, және шындығын айтсам, оқытудың үйрету деген сөздің мәнін енді ғана түсіндім. Сондықтан да жоспарлаған сабақтарымдағы мақсатты нақты қойдым.Сол жасаған іс-әрекеттерімді қалай өткізгенім, жеткен жетістіктеріммен мен жіберген қателіктерімді айтып өтсем.Сабақтарды жоспарлау мақсаты қодан бастаптым. Ал, қазір ұйымдастырған сабағымда өз ойым бір жерде және оқушыларымда болған кері байланысқа қарап, енді білемін.Ең алғашқы сабағымда сыныптастарымның ұйымдастыруымен өткен сабақты тамашалап көрдім. Сол кезде байқап қалғаным — қатысымсық оқушылардың ынтымақтастық атмосферасын құрып алудан бастауды жөн көрдім.Сол мақсатпен қызығушылық

Тақырып оқытылған соң алынған мәтіндік мақсат проблемелі ортаға тасталды. Тимуриджин тақырыбын ашу үшін оқушыларға есеп берілді. Тимуриджин бағасы әр деңгейден 10 дүкен, бағасы 5 теңгеден 5 қарындаш және 5 қалам алды. Сатып алынған оқу құралдарын өрнекпен жазыңыз. Сонда дәптер 3 теңге, қалам 3 теңге, қалам 5 теңге болды. Барлығына Тимуриджин қанша теңге төледі? Жауабы: 10а+3b+5с– Қандай өрнек шықты? – Мустафа Тимуриджин алған оқу құралдарынан 2 есе көп оқу құралдарын сатып алды. Мустафа қанша теңге төлегенін өрнекпен жазсақ қалай болады?

– деген сұрақтар бере отырып, жаңа тақырыбымыздың компьютер екенін, «компьютер» деп қандай өрнекті айтатынымызды анықтап бердім. Компьютердің әр бір әрекетін анықтап, компьютердің орнын тапқызып, сондай анықтамасын келтіртіп отырдым. Бұл жерде менің есімімді әдейі өзім көп сөйлем қойып жаттым, бұл оқушының сенімін арттыру, сенімсіздік білдірмей, тақырыпты ашық қаламадым деп қорытындыладым.

Жаңа сабақты түсіндіру барысында оқыту модулінің логика стратегиясын қолдандым. Есеп тұрғысында бес түрлі есепті топтап әр бір топтың тапсырмасын орындап болған соң, есептің бірінші есебін орындаған оқушылар бірінші топқа, екіншісін екінші топқа, есептің соңғы есебін орындаған оқушылар үшін жинақтауларын айтып, өздерінің есептерінің қалай орындалатынын бір-біріне түсіндірулер керектігін айттым. Оқушылар бұл тапсырмаларды өте қызығушылықпен орындап, себебі есепке түсіне бастады, түсінгенін досына түсіндіргенде олар өздерін керемет сезінді. Дегенмен бірден барлық оқушы ілгері кете қойған жоқ, себебі есепті орындау барысында міндетті түрде өткен тақырыптарға байланысты алгаритмдерді Білмеуі оқушының ынтасын сөндіріп отырды. Бұл кедергілерді жеңу үшін әлі маған көп жұмыс жасау керек яғни оқытудың жаңа әдіс-тәсілдерін пайдаланып, сабақты оқушының қызығушылығын артатындай жоспарлап, жүргізіп отырсам нәтижесін береді деген сенімдемін.

Екінші сабағымда тақырыпты түсіну кезеңінде: Кім? Не? Қандай? Қалай? Қай жерде? деген сұрақтарды негізге ала отырып сабақты жүргіздім, яғни «Кім жылдам?» ойынын ойната отырып, механикалық есте сақталған білімдеріне сүйеніп, берілген тапсырмаларды тез-тез орындауларын сұрадым. «Не?» сұрағына АКТ-ны пайдаланып, тақтаға параллелепипедтің суретін салып қойдым да, бұл не сұрағынан бастап, оның периметрін берілген әріпті өрнек арқылы өрнектеулері керек екендігін түсіндірдім. «Қандай?» сұрағына бұрын берілген білімдеріндегі өрнек түрінде, үш бірмүшеге түрінде жазып, мазмұнды сызбаларды бір-біріне ұштастырып, қателерін тексерулерін айттым. «Қалай?» деген сұраққа (өрнекті ықшамдағанда) деген тапсырма беріп, оқушылардың ойлануына, өздерінен сұрақты таба отырып, өздерінің сұрақтарын ойлауларында жағдай жасалды.

Осы жатқан бағдарламаның басты нысаналарының бірі оқушының ойын жатастырып қоюдан аулақ болсақ. Сол себепті сабағымда оқушылардың өздеріне жетелеуші сұрақтар қойып, бағыт-бағдар беріп отыруым ұтымды шықты. Жаңа тақырыпты түсіну кезеңі тұсаукесер мен таныстырылымда емес, бірдененің мазмұнының, ішкі құрылымының пайда болуымен байланысты. Сондықтан мен сабағымда жаңа тақырыпты бастағанда бірден «Бұл не?» деген сұрақпен бастадым. Берілген сұрақтың жауабы қай жерде екенін анықтауларын айтып, тақтаға қағаздарын беріп шықтым. Балалар теорияны толықтыруды қиындықсыз орындады, әлсеттердің орындау деңгейлері төмендеу, ертерек мен осы оқытудың жаңа әдіс-тәсілдерін ертерек білгенімде ғой, қазіргіге қарағанда оқушылардың математикадағы білім деңгейі жоғары болар еді.

Төртінші сабағымның тақырыбы – «Компьютерге қосу, азайту амалдарын қолдану» болғандықтан, бес топқа да бірдей үш есеп яғни компьютерлерді біріктіру, компьютерді көбейту, компьютерді азайту деген типтермен берілген есептерді бердім. Алдымен топта талқылап, алгоритм жасап, содан кейін барып, есепті ықшамдаған деп тапсырма бердім. Ал әріптердің орнына сан қойып, есеп шығарттым да, әр балаға жеке жұмыс бердім. Топтардағы A деңгейіндегі оқушылар орта деңгейдегі оқушыларға түрткісіп, уақытпен жұмыс жасауға дағдыландыра білгендіктен, есепті соңына жеткізе алды.

Сабақтың соңғы кезеңінде, сабақты қорытындылауда тақырыпқа критерийлер жасап, сол кестені толтырғызу арқылы, сабағымда қорытынды әрі бағалау жасалды. Ал, үшінші сабағымда төмендегі сұрақтарға жауап берулерін айттым:

— Бүгінгі өткен сабақ несімен қызықты?

— Іздеген үнің қандай жаңалық алдыңдар?

— Қиындықтар кездесті ме?

— Қосақтаса есептегенің тиімді ме?

деген сұрақтар сабақты қорытындылауға сәйкес келмесе, келмейме білмеймін негізінде бұл сұрақтар сабаққа рефлексия кезеңінде қолдануға сұранып тұрса да мен бұл тапсырманы сабақты қорытындылау кезеңіне алдым, себебі менде уақыт тығыз, інжері уақытымды есептеп орындауға тура келді.

арнаймын, сабақты бекітуде де сабаққа қорытынды жасауда да есеп орындатсам зерігушілік пайда болады деп ойладым.

Оқушыларға, үй тапсырмасын енді бұдан былай үй тапсырмасы емес, үйге біліп келуге деп айтуға дағдылануды мақсат еттім.

Оқушыларды бағалау кезінде көп қиналдым.Сабаққа,тақырыпқа критерии жасаған болдым,бірақ оқушы болсам оны өзімде түсінбес едім деген ой болды. Критеримен бағалау маған өте тиімді екенін көрдім,бірақ сол критериді түсінікті етіп жасау, мен үшін қиынға соғып тұр. Алғашқы сабақтарымда оқушы өз-өзін бағалау үшін критерий жасадым.Онда тек бірінші тапсырма үшін бал қойдым… бірақ бұл критерилерге қанағаттанбадым. Сонымен мен әлі оқушыларды бағалауды дұрыс игере алмағанымды түсіндім.

Екінші бетпе-бетке келгенде топтағы әріптестерімнің көпшілігіде бағалауды дұрыс түсінбегендіктерін айтып, сабақ барысында модульдерді қайта талқылағанда бағалаудың теориясының мән-мағынасын түсіндігімізге қуандық. Енді сабақта тағыда қолданып көріп, нәтижеге жете аламыз деген ойдамыз. Дегенмен сабақтарымызда алдыға қарай қозғалыс байқалды, бұның дәлелі оқушылардың сабақ соңында жазған рефлекциялары. Оқушылар сабақтың қызықты болғанын, сабақты түсінгендіктерін, сабақтан шаршамай шыққандарын, бұдан бұлай осылайша сабақ жүргізуімды қалап жазған оқушыларда бар болды.Бұндай рефлекцияларды бірінші сабақтарымда біреуі күліп,біреуі ренжіп тұрған смайликтерге жасатқыздым.Ал,келесі сабақтарымда блум ағашын сызып,сендер бүгінгі сабақтың қай деңгейіне дейінгі жемісін жей алдыңдар,қолдарың жеткен жеріне апарып жазған рефлеецияларыңды іліңдер деп түсінтірдім.Соңғы сабағымда “бірмүшелер,көпмүшелер” тарауын қаншалықты түсінгендіктерін анықтау мақсатында әр оқушыға блум ағашында өздерінің қай жерде отырғандықтарын белгілетіп алдым.Оқушылар әрдайым сыныптастарынан жоғары болғысы келетіндіктен бе,жоқ әлде өз-өздерін шынайы бағалауға дағдыланбағандықтан ба,көпшілігі өздерін ағаштың шыңына апарып қойып

Қорыта айтқанда барлық мұғалімдер балаларға білім беруде барынша жоғары жетістіктерге қол жеткізу үшін қолайлы орта жасауға тырысады.Мен,қолайлы орта деп,оқушылардың оқудан бұрын,қалай оқу керектігін білетін,сабақ барысында өздері мақсаттарын анықтай алатындай жағдайды сезінулері деп түсіндім.Балаға оқыту мен бірге қалай оқу керектігін үйрете отырып,еркін,өзіндік дәлел уәждерін нанымды жеткізе алатын,ынталы өз-өзіне сенімді балаларды тәрбиелей аламыз.Сондықтанда балаларды оқыту үшін өзімізде үнемі оқып отыруымыз керек деген ой түйіндедім.

Пайдаланылған әдебиеттер:

Мұғалімге арналған Нұсқаулыш “Назарбаев Зияткерлік мектебі” ДББҰ,2012

Мұғалімге арналған нұсқаулық (8,36,бет.)