Тізбектелген сабақтардың рефлексиялық есебі биология пәнінен

« Тәжірибедегі рефлексия» жалпы білім беретін мектептердегі педагогика кадрларының кәсіби даму бағдарламасы бойынша өткізілген тізбектелген сабақтардың рефлексиялық есебі.

Мұғалім -уақыт пен кеңістік арасындағы құбылысты бағындырып , заман көшінен кейін қалмай ілгері жылжып келе жатқан ұлы керуеннің көшбасшысы сияқты. Ол-қоғамдағы қандайда да бір саяси ,мәдени ,ғылыми жаңалықтардың жаршысы. Бүгінгі жаһандану заманында ақпараттық технологияның тетігін тауып, тілінде де меңгеріп үлгерген мұғалімдер қауымының қашан да жаны жаңалыққа құмар.Өмір бойы оқып, ізденумен уақытын өткізіп , білім саласына әр жылдары енген сан алуан реформаларды жүрексінбей қабылдап ,аз уақыттың ішінде тәжірибе енгізіп, оны өзге әріптестерімен бөлісуден еш жалықпайтын мұғалімдер кейде мәңгілік шәкірт тәрізді боп көрінсе, кейде тәлімгер сияқты.

Мен білім саласына тың жаңалығымен келген сындарлы оқыту бағдарламасының тыңдаушысы болып , меңгерген теориялық білімдерімді практикамен ұштастырып, әріптестеріммен бөлісу мақсатында өзім дәріс беретін мектепте тәжірибеден өттім. Мектептегі тәжірибемде 6- сыныпты зерттеуге алдым. Менің осы сыныпты зерттеуге алған мақсатым: Карл Роджерстің «Мен» тұжырымдамасымен (МАН 19-бет) басшылыққа ала отырып, өзіндік «Менін» қалыптастыру ,оқушылардың өзін-өзі басқаруға , өзінің ойын жүйелі түрде жеткізе алуға үйрету , көсбасшыларды анықтау және осы бағдарлама бойынша білімдерін жетілдірген әріптестерімнің осы сыныппен жұмыс жүргізіп жатқандарын ескеріп, өз пәнім бойынша сындарлы оқытуда жақсы нәтижеге бағыттау.

Орта мерзімді жоспарға сүйене отырып, биология пәнінен 6-сыныпта қосжарнақтылар класының тұқымдастары «Раушангүлділер тұқымдастары» , «Алқа тұқымдастары» , «Бұршақ тұқымдастары» тақырыбындағы тізбектелген сабақтар өттім.Тізбектелген сабақтар топтамасында бағдарлама бойынша игерген модулдер қамтылып, сабақтың өн бойында көрініс тапты,оқушылар инклюзивті түрде білім алып, белсене араласты.Алдыңғы сабақтарға қарағанда кейінгі сабақтар бірте-бірте қызықты, жинақты өтіп, өзімнің курстан алған білімімнің тәжірибемде ұштасқандығын дәлелдегендей болды.Алдымен Қосжарнақтылар класының «Раушангүлділер тұқымдастары» тақырыбы бойынша қысқа мерзімдік жоспар құрдым.Жоспар негізінен сабақ барысында іс-әрекеттерді нақтылау бойынша мына сұрақтардың төңірегінде жасалады.

Оқушыларға нені оқыту керек?

Оқушылардың білім алуына қандай әдістер қолданамын?

3.Оқушыларды қалай бағалаймын?

Сабақтың мақсаты - оқушыларға раушангүлділер туралы олардың құрылысы , ерекшеліктерімен таныстыру, раушангүлділердің алуантүрлілігі және маңызы туралы білімдерін қалыптастыру. Сабақтың мақсатын құруда «SMART» өлшемін басшылыққа ала отырып, оқушыларға нақты ,қолжетімді әрі шынайы түрде болуын басты назарда ұстадым. Оқушыларым нақты мақсатқа жету үшін «Ойлан , топтас, зерделе», «ой қозғау», топтық- жұптық жұмыстар , «сәйкестендіру тесті», «шеңбердегі әңгіме» әдістерін пайдалануды жоспарладым. Ұйымдастыру кезеңінде оқушыларды жаңа тақырыпқа байланысты жұмбақтар шешу арқылы 3 топқа бөлдім. «раушангүлділер» тақырыбын басқарушы және көшбасшы ретінде үй тапсырмасын пысықтау мақсатында оқушылардың қызығушылығын ояту бағытында сұрақтар бере отырып, өткен кезде сабақтың жүру барысын психологиялық дайындықтан бастадым. Сұрақтар беру арқылы мұғалім мен оқушы арасындағы диалогтық оқыту байланысын орнаттым. Жаңа сабақты түсіндіру барысында «Мұғалім- көшбасшы» ұстанымына сүйене отырып, сабағымды Блум таксономиясы жүйесімен жүргіздім. Себебі, Блум таксономиясы - сындарлы оқытуда білімді меңгерудің ең тиімдісі деп пайымдадым. Оқушылар жаңа тақырыпты біліп, түсініп, қолданып, талдап, жинақтап және б

2.Жер бетінде қанша түрлері бар?

3.Қазақстанда қандай түрлері бар?

4.Жемістері қалай аталады?

5.Қандай пайдасы бар?

6.Формуласын жаз

7.Жапырақ пішіндері қандай? деген сұрақтар бере отырып, сұрақтарға оқушылар қызығушылықпен жауап берді.

«Түсіну» жүйесі бойынша «Менен -сұрақ, сізден –жауап» тапсырмасы бойынша оқушылар бір-біріне тақырыпқа байланысты сұрақ қойды.

Мысалы: Қалай топтастыруға болады?

Негізгі ерекшеліктерін ата?

Қандай аймақтарда өседі?

Бір-біріне сұрақтар беру арқылы жауаптарын тыңдай отырып, пікірлерін толықтырып отырдым. «Талдау» жүйесінде зертханалық жұмыс орындады.Зертханалық жұмыста оқушылар бұл тұқымдастың сәндік , дәрілік , жеміс, емдік түрлерін ажырата білді. Зертханалық жұмыста берілген нұсқаулықтағы тапсырмаларды жеке- жеке орындай отырып, көз жеткізу арқылы муляждармен жұмыс жасады. Зертханалық жұмысты орындау барысында жекеленген оқушылар зерттеп, талдап, көз жеткізе білді. «Жинақтау» жүйесінде тестілеуге арналған сұрақтар арқылы немесе өткен материалды еске түсіріп, ынталандыру үшін жауапты ойлауға бағытталған, жинақталған білім мен ұғымды қалыптастыра отырып, толықтырдым. Топтық жұмыс барысында «Раушангүлділерге сипаттама», « олардың түрлері» және «маңызы» тақырыбында өз ойларын постерге түсіре білді. Бұл үдерістің мақсаты оқушылардың назарын өздерінің жұмыстарының сапасына аудару, жақсартуға болатын жақтарын талдауға көмектесу, сол арқылы өздерінің әрекетіне сыни көзбен қарай отырып, оқуын жақсартуға ықпал жасау. Жұмыс нәтижесі «мадақтау сэндвичі» арқылы бағаланды. Осы тұста 1,2- топ 3- топтың тақырыпты ашуда жасаған іс-әрекетіне «мадақтау сендвичінің» үш бөлігін толтыруда өз ойларын іште бүкпестен

Келесі сабағым «Алқа тұқымдастары» тақырыбында өтті. Бірінші сабаққа қарағанда оқушылардың бойында еркіндікті аңғардым. Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын орнатуда «жеміс теру» ойыны ойнатылды. Ойын барысында оқушылар 3 топқа бөлінді. Сабақ барысында оқушылармен ынтымақтастық атмосферасын орнатуда және топқа бөлінуде аса қиындық туғызбады.Себебі оқушылардың әр сабақ сайын дағыларының қалыптасқанын байқадым. Мерсердің (2005) «құрдастар тобындағы өзара қарым- қатынас оқуда маңызды рөл атқарады» (23-б) деген пікіріне сүйене отырып , «Кезбе тілші» әдісі бойынша Ә.есімді оқушы тілші болып, әр топтың мүшесіне үйге берілген тапсырма бойынша сұрақтар қойып, оқушы- оқушы арасында диалог орнап, сұрақтарға жауап берді.Тілші өзіне ұнаған жауаптарды айтып өтіп, жұлдызша таратты, яғни оқушы- оқушы арасында өзара бағалау көрініс тапты. Белсенділік танытқаны үшін Ә есімді тілшіге мен де жұлдызша бердім.

«Кезбе тілші» әдісі Бұл сабағымда оқушылардың қызығушылығын ояту « Мағынаны тану » мақсатында оқушыларға төмендегідей сұрақтар бердім: 1.Алқа тұқымдастары туралы не білесіңдер?

2.Суретте нені көріп тұрсыңдар ?

3.Алқалардың қандай маңызы бар?

Бағыттаушы сұрақтар арқылы:

1.Алқа тұқымдастары туралы тағы не білгің келеді ?

2.Мәтінде не жайлы айтылған ? деген сұрақтар беру арқылы , оқушылардың түсініктерін пысықтадым және СТО әдістерін сабақтарымда тиімді қолдана білуге дағдыландым. Мысалы : «Түртіп алу » стратегиясы бойынша : «БББ» кестесін толтырттым.

Білемін

Білгім келеді

Білдім

Бұл кестені толтыртудағы мақсатым тақырып бойынша түсініктерін қалыптастыру.

«БББ» кестесін толтыру сәті

«Оқушы оқу үдерісіне белсенді қатысқанда ғана материалды терең меңгереді. Мұғалімдер оқушылардың не білетінін және нені жасай алатынын ,сондай-ақ олардың қызығушылықтарын , әр оқушының нені жақсы көретінін және не істегісі келетінін түсінуге тырысады.» (МАН, 29-б) . Сол себепті сабақтың келесі кезеңі « Ой қозғау » стратегиясы бойынша топтарға тапсырмалар берілді: 1-топ : «Алқа тұқымдастарына сипаттама бер»

2-топ : «Ақалардың түрлері және топтастырылуы»

3-топ : «Алқалардың маңызы»