Тоғызқұмалақ халық ойыны туралы 7-сынып ғылыми жұмыс

Қазақстан Республикасы оқу-ағарту министрлігі

Облыс,

аудан,

мектеп

(толық атауы)

Ғылыми жоба тақырыбы:

«ТОҒЫЗҚҰМАЛАҚ-ХАЛЫҚ ОЙЫНЫ»

Бағыты:

Автор:

Жетекші:

2022-2023 оқу жылы

Мазмұны:

І. Кіріспе

ІІ.Негізгі бөлім

Тоғызқұмалақ ойынының пайда болу тарихы

Тоғызқұмалақ қазақ халқының ұлттық ойыны

Ойын ережелері

Жүріс жасау ерекшеліктері

Тұздық алу ережесі

«Атсырау» ережесі

Практикалық бөлім

Математикалық мысалдар

Логикалық есептер

Сұхбат

ІІІ. Қорытынды

ІҮ. Қолданылған әдебиеттер тізімі

Әр халықтың дәстүрлері оның тұрмысы мен өмірлік шындығына сәйкес қалыптасады. Еуразияның ең үлкен кеңістігінде қоныстанған ежелгі көшпенділер адамзатқа баға жетпес мұра қалдырды. Түркі әлемі мақтана алатын жетістіктердің бірі-халықтың рухани құндылықтарын сіңірген ата-бабалардан қалған дана өнер-тоғызқұмалақ ойыны болды. Тоғызқұмалақ-әлемдегі ең озық зияткерлік ойындармен бәсекелесуге қабілетті логикалық ойын. Бұл ойынның басты артықшылығы-адамның ойлау қабілетін дамыту және ақыл-ойды жетілдіру.тоғызқұмалақ-қазақтың ең көне спорт түрлерінің бірі. Бұл ойынды қазақтардан басқа қырғыздар, қарақалпақтар, алтайлықтар және басқа да халықтар ойнайды. Қырғыздарда тоғызқұмалақ «тоғызкоргоол», кейбір көшпелі халықтарда «тоғызташ» сияқты естіледі.

Мен бұл тақырыпты таңдауды дойбы үстел ойынын ойнағанды ұнататыныммен түсіндіргім келеді. Тоғызқұмалақ үстел ойынымен танысып, маған ойын өте ұнады.

Зерттеудің мақсаты: Тоғызқұмалақ ойынының балалардың логикалық ойлау, зейін, есте сақтау қабілеттерін дамытуға оң әсерін дәлелдеу.

Жұмыстың өзектілігі: Қазіргі уақытта қазіргі қоғам өз өмірінде күрделі шешімдер қабылдауға мәжбүр және интеллект пен өзін-өзі тануы дамыған адамдар санының артуына байланысты тоғызқұмалақ өркениетті қоғамның жалпы дамуы үшін өте маңызды. Осылайша, өскелең ұрпақты зияткерлік ойындарға - шахмат, дойбы және тоғызқұмалаққа - ақыл-ой шығармашылығымен айналысу үшін тарту қоғамымыздың ең басты мәселелерінің бірі болып табылады.

Зерттеу жұмысының міндеттері:

балаларды тоғызқұмалақтың пайда болу тарихымен таныстыру;

балаларды тоғызқұмалақ ойнауға үйрету;

оқушыларға сауалнама жүргізу, нәтижелерді талдау және қорытынды жасау.

Зерттеу нысаны: тоғыз құмалақты ойнай алатын және ойнай алмайтын бастауыш сынып оқушылары.

Күтілетін нәтиже: тоғызқұмалақ-бұл қызықты ойын ғана емес, сонымен қатар логикалық ойлауды дамытудың өзіндік тәсілі.

Зерттеу әдістері: сауалнама, бақылау, сұхбат, әңгіме.

Жаңалығы: оқытудың қазіргі кезеңінде балалар сабақта талдауды, салыстыруды, қорытындылауды, гипотеза жасауды және дәлелдеуді үйренетіндігімен анықталады. Бір сөзбен айтқанда, логикалық ойлау керек. Тоғызқұмалақ логикалық ойлауды дамыту көздерінің бірі болып табылады, ол ерік-жігерді, төзімділікті тәрбиелеуге ықпал етеді, ойлау өткірлігін, тапқырлықты, тапқырлықты дамытады. Тоғызқұмалақ негізінен математикалық негізге ие.

Практикалық маңыздылығы: бұл зерттеу жұмысы тоғызқұмалақтың оқушының өміріне оң әсер ететінін түсінуге көмектеседі.

Аннотация

Цель исследования: доказать положительное влияние игры тогызкумалак на развитие у детей логического мышления, внимания, памяти.

Актуальность работы: в настоящее время современное общество вынуждено принимать сложные решения в своей жизни и в связи с увеличением числа людей с развитым интеллектом и самосознанием тогызкумалак имеет решающее значение для общего развития цивилизованного общества. Таким образом, привлечение подрастающего поколения к интеллектуальным играм - шахматам, шашкам и тогызкумалаку - для занятия умственным творчеством является одной из главных проблем нашего общества.

Задачи исследовательской работы:

- познакомить детей с историей возникновения тогызкумалака;

- учить детей играть в тогызкумалак;

- опрос учащихся, анализ результатов и подведение итогов.

Объект исследования: учащиеся начальной школы, которые могут и не могут играть в тогузкумалак.

Ожидаемый результат: тогызкумалак-это не только увлекательная игра, но и своеобразный способ развития логического мышления.

Методы исследования: опрос, наблюдение, интервью, беседа.

Новизна: на современном этапе обучения определяется тем, что дети учатся анализировать, сравнивать, обобщать, выдвигать гипотезы и доказывать на уроке. Словом, надо мыслить логически. Тогызкумалак является одним из источников развития логического мышления, способствует воспитанию воли, выносливости, развивает остроту мышления, смекалку, смекалку. Тогызкумалак имеет в основном математическую основу.

Практическая значимость: эта исследовательская работа помогает понять, как тогызкумалак положительно влияет на жизнь учащегося.

Abstract

The purpose of the study: to prove the positive effect of the togyzkumalak game on the development of logical thinking, attention, and memory in children.

Relevance of the work: currently, modern society is forced to make difficult decisions in its life and due to the increase in the number of people with developed intelligence and self-awareness, togyzkumalak is crucial for the overall development of a civilized society. Thus, attracting the younger generation to intellectual games - chess, checkers and togyzkumalak - for engaging in mental creativity is one of the main problems of our society.

Tasks of research work:

- to acquaint children with the history of togyzkumalak;

- teach children to play togyzkumalak;

- survey of students, analysis of results and summing up.

The object of the study: elementary school students who can and cannot play toguzkumalak.

Expected result: togyzkumalak is not only an exciting game, but also a kind of way to develop logical thinking.

Research methods: survey, observation, interview, conversation.

Novelty: at the present stage of learning is determined by the fact that children learn to analyze, compare, generalize, hypothesize and prove in class. In short, we must think logically. Togyzkumalak is one of the sources of the development of logical thinking, promotes the education of willpower, endurance, develops sharpness of thinking, wit, ingenuity. Togyzkumalak has mainly a mathematical basis.

Practical significance: This research work helps to understand how togyzkumalak positively affects the student's life.

«ТОҒЫЗҚҰМАЛАҚ-ХАЛЫҚ ОЙЫНЫ»

тақырыбындағы ғылыми жұмысының зерттеу күнделігі

Бағыты:

Автор:

Жетекші:

Мерзімі

Жұмыс мазмұны

Зерттеу әдістері

Ескерту

Маған ұстаз тарапынан бірнеше ғылыми жұмыстың тақырыбы ұсынылды

Тақырып таңдау

Өзекті тақырыпты таңдау

«Тоғызқұмалақ-халық ойыны» тақырыбы бойынша материалдар іздеу үшін тапсырмалар берілді.

Материалдар іздеу

«Тоғызқұмалақ-халық ойыны» тақырыбы бойынша ғылыми жұмыстың жоспарын құрдым

Жоспар құру

Ұстазым ғылыми жұмыстың ережелерімен таныстырды

Тақырыпқа байланысты мәліметтер іздеу

Жинаған мағұлматымды қайтадан қарап, оқып шығып, ұстазыма көрсеттім.

Әңгімелесу, ұстазбен сұхбаттасу

Бүгін кіріспе бөлімді бастап жаздым.

Жоспар құрдым, зерттеу бөліміне тоғызқұмалақ ойыны туралы маңызды мәліметтерді іздей бастадым.

Жинақтау, саралау

Интернет желісінен өзіме керекті мағлұматтарды іздедім. Тоғызқұмалақ ойыны туралы ақпараттарды кітапханадан барып оқыдым.

Тақырыпқа байланысты мәліметтер іздеу

Кітапханаға барып мәлімет таптым.

Газет беттерінен көптеген құнды ақпараттарды алдық

Тақырыпқа байланысты мәліметтер іздеу

Жаңа мәліметтерді жоспар бойынша негізгі бөлімге кірістірдім.

Тақырыпқа байланысты мәліметтер іздеу

Қорытынды бөлімді компьютерге жаздым. Зерттеу бөліміне көптеген жаңа тың идеялар тауып көрсеттім, дәлелдедім.

Қорытынды бөлімді компьютерге жаздым.

Қағаздарымды шығарып мектепшілік ғылыми жобаларға дайындала бастадым. Ғылыми жобама пайдаланылған әдебиеттерден сілтеме жасадым.

Баяндау, оқу, мазмұндау

Ұстазым екеуміз бірге отырып компьютер арқылы презентация құрдық.

Слайд жасау

Ұстазым маған жобаның күнделігін толтыруды үйреттті

Күнделік толтыру

............... атындағы жалпы орта мектебінің .... «...» сынып оқушысы .............................................. «Тоғызқұмалақ-халық ойыны» атты ғылыми жұмысы жайлы

К Ү Н Д Е Л І Г І

(20....-20.... жыл)

Атқаратын жұмыс тізімі

Мерзімі

Жетек-ші қолы

Нәтижесі

Ғылыми жұмыстың тақырыбын айқындау мақсатында ғылыми жетекшімен кеңесу, пікірлесу

«Тоғызқұмалақ-халық ойыны» тақырыбындағы зерттеу жұмысы бектілді

Ғылыми жетекшімен үнемі кеңесе отырып, зерттеу жұмыстарын жүргізу.

Жұмыстың мақсатымен, міндетімен таныстым. Орындау барысы туралы мағлұмат беріп, пайдаланатын әдебиеттерді көрсетіп берді.

Зерттеу тақырыбы негізінде интернет, тың деректермен, іс-құжаттармен жұмыс жасау,

олардың ішінен қажеттілерін іріктеу

Берілген материалдармен танысып, өзіме қажетті мағлұматты алдым.

Ғылыми жетекшіден кеңес алу

Қажетті материалдарды жинақтап, саралап-жүйеледім.

І. Кіріспе

Әр халықтың дәстүрлері оның тұрмысы мен өмірлік шындығына сәйкес қалыптасады. Еуразияның ең үлкен кеңістігінде қоныстанған ежелгі көшпенділер адамзатқа баға жетпес мұра қалдырды. Түркі әлемі мақтана алатын жетістіктердің бірі-халықтың рухани құндылықтарын сіңірген ата-бабалардан қалған дана өнер-тоғызқұмалақ ойыны болды. Тоғызқұмалақ-әлемдегі ең озық зияткерлік ойындармен бәсекелесуге қабілетті логикалық ойын. Бұл ойынның басты артықшылығы-адамның ойлау қабілетін дамыту және ақыл-ойды жетілдіру. Тоғызқұмалақ-қазақтың ең көне спорт түрлерінің бірі. Бұл ойынды қазақтардан басқа қырғыздар, қарақалпақтар, алтайлықтар және басқа да халықтар ойнайды. Қырғыздарда тоғызқұмалақ «тоғызкоргоол», кейбір көшпелі халықтарда «тоғызташ» сияқты естіледі.

Мен бұл тақырыпты таңдауды дойбы үстел ойынын ойнағанды ұнататыныммен түсіндіргім келеді. Тоғызқұмалақ үстел ойынымен танысып, маған ойын өте ұнады.

Зерттеудің мақсаты: Тоғызқұмалақ ойынының балалардың логикалық ойлау, зейін, есте сақтау қабілеттерін дамытуға оң әсерін дәлелдеу.

Жұмыстың өзектілігі: Қазіргі уақытта қазіргі қоғам өз өмірінде күрделі шешімдер қабылдауға мәжбүр және интеллект пен өзін-өзі тануы дамыған адамдар санының артуына байланысты тоғызқұмалақ өркениетті қоғамның жалпы дамуы үшін өте маңызды. Осылайша, өскелең ұрпақты зияткерлік ойындарға - шахмат, дойбы және тоғызқұмалаққа - ақыл-ой шығармашылығымен айналысу үшін тарту қоғамымыздың ең басты мәселелерінің бірі болып табылады.

Зерттеу жұмысының міндеттері:

балаларды тоғызқұмалақтың пайда болу тарихымен таныстыру;

балаларды тоғызқұмалақ ойнауға үйрету;

оқушыларға сауалнама жүргізу, нәтижелерді талдау және қорытынды жасау.

Зерттеу нысаны: тоғыз құмалақты ойнай алатын және ойнай алмайтын бастауыш сынып оқушылары.

Күтілетін нәтиже: тоғызқұмалақ-бұл қызықты ойын ғана емес, сонымен қатар логикалық ойлауды дамытудың өзіндік тәсілі.

Зерттеу әдістері: сауалнама, бақылау, сұхбат, әңгіме.

Жаңалығы: оқытудың қазіргі кезеңінде балалар сабақта талдауды, салыстыруды, қорытындылауды, гипотеза жасауды және дәлелдеуді үйренетіндігімен анықталады. Бір сөзбен айтқанда, логикалық ойлау керек. Тоғызқұмалақ логикалық ойлауды дамыту көздерінің бірі болып табылады, ол ерік-жігерді, төзімділікті тәрбиелеуге ықпал етеді, ойлау өткірлігін, тапқырлықты, тапқырлықты дамытады. Тоғызқұмалақ негізінен математикалық негізге ие.

Практикалық маңыздылығы: бұл зерттеу жұмысы тоғызқұмалақтың оқушының өміріне оң әсер ететінін түсінуге көмектеседі.

ІІ. Негізгі бөлім

Тоғызқұмалақ ойынының пайда болу тарихы

Тоғызқұмалақ халықтық, логикалық, тақтадағы үстел ойыны.

Тоғызқұмалақ ойынының пайда болу тарихы 4 мыңжылдық кезеңді қамтиды. Ойынның пайда болуының тікелей фактілерінің болмауы бұл мәселені егжей-тегжейлі зерттеуге кедергі келтіреді. Бұл ойын ежелгі ата-бабаларымыз ғұн мен ежелгі түріктердің жеке басының материалдық көрінісі болып табылады. Ал кейбір мамандардың айтуынша, оның пайда болған кезі бұдан да көп уақыт болуы әбден мүмкін.

Тоғызқұмалақ өткен ғасырларда қазақ даласындағы ең кең тараған ойын болатын. Қазақи аңыздарға сенетін болсақ, тоғызқұмалақ ойынын қарапайым қойшылар ойлап тапқан. Тоғызқұмалақ тақтасы ретінде олар жерді қазып, арнайы шұңқырлар жасаған. Ал, құмалақтарды дайындау үшін қойлардың құмалағын кептіріп, дәл сондай 162-сін қолданған. Ауызба-ауыз таралып келген аңыздарда тоғызқұмалақ ойыны қойшылар үшін керемет ермек болды. Соңғы деректерге қарағанда, тоғызқұмалақ сынды ойындар ертеректе арифметикалық есептер үшін пайдаланылып, кейін келе есептеу әдістері ұмытылғанға ұқсайды. Тоғыз-құмалақ тақтасы тек 18 отаудан емес, 14, 10 отаудан да тұруы мүмкін. Мұнда тек ойынның басында бір ұяшық отауға 9-дан артық құмалақ салуға болмайтыны маңызды. Себебі, тоғыздан кейінгі он және одан үлкен сандарды тек ондық санау…