Төте жазу және тұңғыш қазақ әліпбиі, 10-сынып

Күнтізбелік-тақырыптың жоспардың

сабақ жоспары

Топ атауы

Өткізілген күні

Сабақтың тақырыбы: Төте жазу. Тұңғыш қазақ әліпбиі.

Сабақтың білімділік мақсаты: Төте жазу. Тұңғыш қазақ әліпбиінің қалыптасу тарихынан толықтра мәлімет беру; Өз ойларын ұшқыр ұтымды жеткізу тілдерін дамыту; қазақ әліпбиінің тарихымен таныстыру арқылы өз тілінің тарихын құрметтеуге тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже: Тұңғыш қазақ әліпбиінің қалыптасу тарихын біледі. Қазақ әліпбиінің тарихымен таныстыру арқылы өз тілінің тарихын құрметтейді.Сабақтың типі: жаңа сабақ Сабақтың әдісі: түсіндіру, талдау, жаттығу орындау, ойлау, дәлелдеу.Сабақтың көрнекілігі: слайдттар.Пәнаралық байланыс: әдебиет,тарих.Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

Сабақтың ұстанымдарымен таныстыру. Слайдта жазылып тұрады.1.Уақытында бастау2.Белсенді болу3.Ашық болу4.Сөзді бөлмеу5.Бір –бірімізді құрметтеп сыйлау

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

7-тапсырма. Мәтінді оқып шығып, қазіргі әдеби тілдің нормасына лайықтап жазыңыз.

XIX ғ. Ескі қазақ жазба тілінің қазіргі жазу ережесінен өзгешелігіне назар аударыңыз. Дыбыстық , морфологиялық, синтаксистік айырмаларды көрсетіп, талдау жасаңыз.

48 бет (авт Уәли Н.)

ІІІ.Жаңа сабақ: 1-тапсырма. Мәтінді түсініп оқыңыздар.

Төте жазу

XX ғ. Басында халқымыздың ұлы перзенті , ғұлама ғалым А.Байтұрсынұлы ескі қазақ жазба тілін күллі қазақ жазба тілін күллі қазақ халқының игілігіне айналдыру идеясын ұсынды. Басқаша айтқанда , жазу-сызуды демократияландыру арқылы күллі халықты сауаттандыру ісіне бар білімін, күш-жігерін салды. Халықты жаппай сауаттандыру, білім беруді тезірек қолға алмаса, қазақ қоғамының заман ағымына ілесе алмай қалып қоятынын терең түсіне білген ғалым жүйесі аса күрделі ескі қазақ жазба тіліне түбегейлі реформа жасады.Алдымен , ол араб әліпбиін пайдалана отырып, халық тілінің тоғыз дауысты (а-ә, ы-і, о-ө, ұ-ү, е) және он тоғыз дауыссыздан (б-п, д-т,г-к, ж-ш, з-с, й,л,м,н,ң,р,у) тұратын дыбыс жүйесін негізге алып, қазақ әліпбиін түзді. А.Байтұрсынұлы ұсынған жазба тіл нормасы бірыңғай халықтық тілдің сөз, грамматика, дыбыс жүйесіне сүйенді, соларды таяныш етті, ескі түркілік сөз үлгілері мен қалың жұртшылыққа түсініксіз араб , парсы элементтерінің қолданылуы шектеулі болды. А.Байтұрсынұлы жазуы халықтық тілдің сөз үлгілерін жазба тілде бірізді қолданудың жүйесін жасады.Сөйтіп, А.Байтұрсынұлы халық тіліне негізделген жазбаша тілдің тұңғыш рет оқулықта , оқу құралдарында заңдастырылған нормасын (код

А.Байтұрсынұлы ұсынған жазу жүйесі жалпақ жұртшылықтың ықыласына бөленді. Ден қойған адам оны бір-екі айдың ішінде үйреніп алатындай , 24 әріптен тұратын жүйесі ұғымға жеңіл, емлесі оңай болды. Жұртшылық сондықтан бұл жазуды бұрынғы жазудан бөлектеп, төте жазу, төте оқу деп…