Түйіндесулер тақырыбына арналған сызу материалы

Пәні:

Сызу

Мұғалім:

Мерзімі:

Сыныбы:

Тақырыбы:

Түйіндесулер

Мақсаты:

Түйіндесулер туралы білім беру. Әр түрлі бұрыштарды, шеңберлерді және шеңбермен түзулерді түйіндестіруге үйрету. Оқушыны ұқыптылыққа және дербестікке тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже:

екі түзуді, шеңбер мен түзуді және екі шеңберді түйіндесуді жаттығу арқылы сызып үйренеді.

Сабақтың әдісі:

Ауызша, көрнекілік, машықтық.

Пәнаралық байланыс:

математика

Қажетті құрал-жабдықтар:

Сызғыш, қарындаш, циркуль, А4 форматы, транспортир, лекало,өшіргіш т.б

Сабақтың барысы

Мұғалімнің қызметі

Оқушының қызметі

I.Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасу.Сабаққа дайындықтарын тексеру.

Мұғаліммен сәлемдеседі. Оқу құралдарын дайындайды.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Өткен сабақтағы материал сұрақтар қою арқылы пысықталады.

57-сурет

Оқушылар сабақ айтады.

III. Жаңа сабақты түсіндіру

IV. Қорытындылау

V. Үйге тапсырма

Бір түзу сызықтың екінші түзу сызыққа біртіндеп көшуі – түйіндесу деп аталады.

Түйіндесулерді салу үшін түйіндесу центрі мен нүктелерін табу керек.

Екі түзуді радиусы берілген доғамен түйіндестіру ( тікбұрышты, сүйірбұрышты және доғалбұрышты) Түйіндесу R – 10 мм

Шеңбер мен түзуді радиусы берілген доғамен түйіндестіру

а) түйіндесу центрін табу үшін шеңбердің О нүктесінен радиусы R + r болатын көмекші доға жүргізеді.

б) АВ түзуінен r қашықтықта радиусы R + r доғасымен қиылысқанша, АВ түзуге параллель түзу жүргізеді. Шыққан О1 нүкте түйіндесу центрі.

в) О О1 қосқанда М нүктесі пайда болады. О1 нүктеден перпендикуляр жібереміз, Н нүктесі пайда болады.

г) М,Н түйіндесу нүктелерін r доғасымен қосып сызық жүргіземіз

3. Екі шеңберді түйіндестіру

А) І- шеңбердің диам. r1-30 мм, ІІ- шеңбердің диам. r2 –20 мм, түйіндесу радиусы R – 10 мм.

Б) шеңбер ø r2 + R екі шеңбер сызу, центрі О1 және О2

ø r1 — R

в) қиылысқан нүкте О, О1О, О2О – қосамыз.Қиылысқан нүктелер А және В.

Сырттай түйіндесу

4.Шеңберлер доғаларын түйіндестіру нәтижесінде алынған тұйық сызықты – сопақша (овал) деп атайды. Сопақшаларды біросьті және екіосьті деп ажыратады. Екіосьті сопақша осьтерінің ұзындықтарымен анықталады. Сопақша салу әдісі түсіндіріледі және оқушылар мұғаліммен бірге сызады.

1.Түйіндесу дегеніміз не?

2. Сопақша дегеніміз не?

Оқушылар бүгінгі өткен тақырыпты оқып келеді.

67-сурет;

Пәні:

Сызу

Мерзімі:

Сыныбы:

Тақырыбы:

Пішімдер, масштабтар

Мақсаты:

оқушылардың ой – өрісін дамыту, сабаққа деген ынтасын арттыру

Күтілетін нәтиже:

Пішімдер мен масштабтар туралы ақпарат алады.Масштабты сызып үйренеді. Сызуға қажетті құрал-жабдықты ережеге сай қолдануға дағдыланады.

Сабақтың әдісі:

Ауызша, көрнекілік, машықтық.

Пәнаралық байланыс:

Технология, математика, бейнелеу өнері

Қажетті құрал-жабдықтар:

Сызғыш, қарындаш, циркуль, А4 форматы, транспортир, лекало,өшіргіш т.б

Сабақтың барысы

Мұғалімнің қызметі

Оқушының қызметі

I.Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасу.Сабаққа дайындықтарын тексеру.

Мұғаліммен сәлемдеседі. Оқу құралдарын дайындайды.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Өткен сабақтағы материал сұрақтар қою арқылы пысықталады.

24-сурет

Оқушылар сабақ айтады.

III. Жаңа сабақты түсіндіру

IV.Қорытындылау

V. Үйге тапсырма

Пішім . Сызбаны кез келген өлшемдегі қағазға орындауға болмайды. Сызбаны өлшемдері келісім бойынша тағайындалған қағазға салады. Өлшемдері тағайындалған сызба салуға арналған қағазды пішім (формат) деп атайды. Формат француз сөзі , қазақ тілінде сыртқы өлшемі деген мағына береді. Көбіне төменде қарастырылған төрт пішімнің біреуі қолданылады.

Пішім А1: ұзындығы – 841 мм, ені – 594 мм.

Пішім А2: ұзындығы – 594 мм, ені – 420 мм.

Пішім А3: ұзындығы – 420 мм, ені – 297 мм.

Пішім А4: ұзындығы – 297 мм, ені – 210 мм.

Ватманға сызбаны салмай тұрып, пішімнің шетін көрсететін сызықтарды жүргізіп алу керек. Пішімнің шеті төрт бұрыш болуы шарт. Одан кейін сызбаның өрісін кеңейтетін рамка деп аталатын тіктөртбұрыш салынады. Сызбадағы рамканы қағаздың үстіңгі , оң және төменгі шетінен 5 мм, ал сол жағынан 20 мм қашықтықта жүргізіледі. Қағаздың сол жағындағы ені 20 мм болатын жолақ пішімдерді сызбаларды альбом түрінде тігу үшін қалдырылады.

Масштаб : Үйлердің , машиналардың сызбаларын салу үшін олардың өлшемдерін кішірейтіп алмаса болмайды. ( пішімге сыймайды). Өте кіші денелердің сызбалары анық және түсінікті болуы үшін оларды үлкейтіп салуға тура келеді. Әрине ең жақсысы - нәрсенің өз өлшемін өзгертпей салу.

Нәрсенің нақты шамасынан кескін неше есе үлкен немесе неше есе кіші екенін көрсететін санды масштаб деп атайды. Дәлірек айтқанда , масштаб дегеніміз – нәрсенің сзбадағы ұзындығының оның натурал ұзындығына қатынасы ( бөлшек сан ). Сызбаларды орындағанда мынандай масштабтардың бірін таңдап алуға болады.

Кішірейту масштабтары : 1 : 2; 1 : 2,5 ; 1 : 4 ; 1 : 5 ; 1 : 10 ; 1. 15 ; 1: 20 ; 1: 25 ; 1: 40 ;

Нақты шама : 1 : 1

Үлкейту масштабтары : 2 : 1 ; 2,5 : 1 ; 4 : 1 ; 5 : 1; 10 : 1 ; 20 : 1 ; 40 :1 ; 50 :1 ; 100 :1.

Масштабты М әрпімен белгілейді . Мысалы М 1 : 4 сызбада нәрсе 4 есе кішірейтіліп, ал М 2 : 1 екі есе үлкейтіліп салынғанын көрсетеді.

1. Пішімдердің қандай түрлерін білесіңдер ?

2. Масштаб дегеніміз не ?

Оқушылар бүгінгі өткен тақырыпты оқып келеді.

18-сурет;

Пішім А1: ұзындығы – 841 мм, ені – 594 мм.

Пішім А2: ұзындығы – 594 мм, ені – 420 мм.

Пішім А3: ұзындығы – 420 мм, ені – 297 мм.

Пішім А4: ұзындығы – 297 мм, ені – 210 мм.

Нәрсенің нақты шамасынан кескін неше есе үлкен немесе неше есе кіші екенін көрсететін санды масштаб деп атайды.

Пәні:

Сызу

Мерзімі:

Сыныбы:

Тақырыбы:

Сызба сызықтары.Сызба қарпі

Мақсаты:

оқушылардың ой – өрісін дамыту, сабаққа деген ынтасын арттыру

Күтілетін нәтиже:

Сызба сызықтары, сызба қарпі туралы ақпарат алады.Қаріпті сызып үйренеді.

Сабақтың әдісі:

Ауызша, көрнекілік, машықтық.

Пәнаралық байланыс:

Технология, математика, бейнелеу өнері

Қажетті құрал-жабдықтар:

Сызғыш, қарындаш, циркуль, А4 форматы, транспортир, лекало,өшіргіш т.б

Сабақтың барысы

Мұғалімнің қызметі

Оқушының қызметі

I.Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасу.Сабаққа дайындықтарын тексеру.

Мұғаліммен сәлемдеседі. Оқу құралдарын дайындайды.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Өткен сабақтағы материал сұрақтар қою арқылы пысықталады.

18-сурет

Оқушылар сабақ айтады.

III. Жаңа сабақты түсіндіру

IV.Қорытындылау

V. Үйге тапсырма

Оқушыларға сызба сызықтарының түрлері жайлы тереңірек мағлұмат беремін және әр сызықты тақтаға сызып түсіндіремін. Сызба сызуда 9 түрлі сызық қолданылады. Олардың төртеуі тұтас, ал қалған бесеуі тұтас емес сызықтар.

Тұтас жуан негізгі сызық. Егер бұл сызықтың жуандығын s (латын әрпі) деп белгілесек, онда s кескіннің үлкен-кішілігі мен күрделілігіне және сызбаның пішіміне…