Тұлғааралық қатынасты зерттеу әдістемесі, 5 бет

4 курс студенті: Марқұш Г.Н.

Оқытушы: Болтаева А.М.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТЫ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕМЕСІ (Т.Лири)

Т.Лиридің әдістемесі 1954 жылы жарық көрген. Мұнда әртүрлі топтарда қалыптасқан тұлғааралық қатынастарды анықтау үішн 8 ортақ және 16 нақты қарым қатынас нұсқалары анықталған. Олар арнайы психограммаға жазылған. Оларға мыналар жатады: бағындыру- бағыну және татулық – агрессия. Осы факторлар тұлғааралық процесті қабылдау барысында жалпы адам туралы әсерді анықтайды. Мұндай қарама қайшы жағдайлар үш осьпен бағаланады: бағындыру- бағыну, татулық- агрессия, эмоционалдық- аналитикалық.

Әдістеменің мақсаты: Бұл әдістеме көмегімен адамның идеалды “Менін” өзін қабылдауын өзіне деген көзқарасын зерттейді, сонымен қатар кішігірім топтардағы қарым қатынастарды айқындауға бағытталған. Осы әдістеме көмегімен адамдардың өзіндік бағасы мен тұлғааралық қатынаста өзара бір біріне баға берулері анықталады.

Орындау ережесі: әдістеме екі кезеңде жүргізіледі. Бірінші кезеңде зерттелінушілерге тұлғааралық қатынаста көрсететін шеңберлік психограмма бойынша өзіне тән мінездемені төмендегі берілген октанттар бойынша сипаттамалардан тауып алып оны”+”деп белгілеу ұсынылады.

Шкалалар сипаттамасы:

Авторитарлық

Өзімшілдік

Агрессивтілік

Күдікшіл

Көнгіштік

Тәуелділік

Ынтымақтастық

Альтруистік

Авторитарлық.

0-8 балл жинағандар. Өзіне сенімі өте күшті, қайсар, табанды, жақсы ұстаз, жетекші және ұйымдастырушы бола алады. Басқаруға қабілеті жақсы. 9-12 балл жинағандар. Бастамшыл жігерлі қайратты, барлық іс әрекеттерінде табысты , басқаларға ақыл айтуға кеңес беругеқұмар, өзін сыйлағанды талап етеді, сын көтермейді, өзінің мүмкіндіктерін ақиқаттан артық бағалайды. 13- 16 балл жинағандар . Өктемшіл бастамшыл қатыгез мінезді, барлығына ақыл үйретеді және билігін жүргізеді, айтқанын бұлжытпай орындауды баршадан талап етеді., басқалардың кеңесіне құлақ салмайды, жетекшілікке, өзгелерге бұйрық беруге құмар, өте күшті, әсерлі тұлға.

Өзімшілдік. 0-8 Балл жинағандар эгоистігі анық байқалады,сенімді, тәуелсіз, өзіне бағытталған, бақталастыққа жақын тип 9-12 балл жинағандар мастанған өзіне қанағаттанған абыройлы екендігіне сенімі үлкен, басқалардан өзін артық санайтын, басқалардан өзгеше пікірде болатын және өз пікірін жоғары бағалайтын, топта оқшауланып жүретін тип.13 – 16 балл жинағандар. Баршадан жоғары болғысы келетін, менмен, есепшіл, өзін өзі ерекше жақсы көреді. Бағынғанды ұнатпайды, қиындықтарды өзгелерге аудара салады, өзі істерге жатсына қарайды. Айналасындағыларға оқшауланып, ешкімді менсінбей жүретін мақтаншақ, сыйысымсыз тип.

Агрессивтілік. 0-8 балл жинағандар. Қайсар қыңыр, мақсаиқа жетуде үлкен табандылық білдіретін, жігерлі турашыл адам. 9- 12 балл жинағандар. Талапшыл турашыл шын көңілді басқаларды бағалағанда қатал, бірбеттік көрсетеді, ымырашылдыққа бармайды, өзгелерді кіналайды, сыншыл, сықақшыл ашуланшақ кейігіш.13-16 балл жинағандар. Шамадан тыс қайсарлық, мейірімсіздік, қатыгездік, өзгелермен қастасуға құмарлық, ұстамсыздық, агрессияның кейде ассоциялдықмінезге ұштасуымен сипатталады.

Күдікшілдік. 0-8 балл жинағандар.Іс әрекеті мен ой пікірінде шыншыл., өзгелерге сын көзбен қарайтын, еш нәрсеге сенбейтін, сыйысымсыз. 9-12 балл жинағандар, сыншылдыққа құмар адамдардан көңілі қалған, тұйық мінезді, сыр бермейтін ашушаң. Өзгелерге сенімі төмен, тұлғааралық қатынаста басқаларға сенбеушілігінен қиналады. Негативизімін вербальдық агрессия арқылы көрсетеді. 13-16 балл жинағандар. Жауға және жамандыққа толы ортадан оқшауланып жүреді, күдікшілдігінен және оған деген адамдардың нашар көзқарасынан пайда болған қорқыныш үнемі интерперсоналды қатынастағы қиындықтар туғызады, баршаға сенімсіздікпен қарайды., кекшіл, арамза басқаларға күн бнрмейді.

Көнгіштік. 0-8 балл жинағандар.Қарапайым, кішіпейіл, қымсынғыш, жасық, кез келген уақытта адамдарға өз жолын бергіш, эмоционалдық жағынан ұстамды, өз пікірі жоқ, тіл алғыш, өзқызметін адал атқарады. 9-12 балл жинағандар. Ұялшақ қымсынғыш жуас, жасық, жағдайды ескерместен өзінен күштілерге бағынады.13-16балл жинағандарқарапайым, бағынышты жасық өзін өзі төмендеткіш, кез келген уақытта барлық адамдарға өз жолын бергіш, өзін өзі ең соңғы орынға қояды, сол үшін өзін өзі кінәлайды, өзінен күштілерден қолдау іздейді.

Тәуелділік. 0-8 балл жинағандар конформды, жұмсақ мінезді өзгелерден көмек кеңес күтетін, сенгіш, өзгелерге таңырқағыш, басқалардың қолдағанын күтеді. 9-12 балл жинағандар тіл алғыш, көнгіш, жалтақ, жасқаншақ, ақкөңіл болғандықтан басқалардың айтқанының бәрі дұрыс, бәрі жөн деп есептейді, әрқашанда ешкімге қарсылық білдіре алмайды, дәрменсіз. 13-16 балл жинағандар өзіне сенімі өте төмен, жабысқақ қорқыныш сезімідамыған, абайлағыш, кез келген нәрсеге мазасызданады, тәуелді басқаларға әрқашанда бағынышты, конформдылығы өте жоғары.

Ынтымақтастық. 0 - 8 балл жинағандар бірлесіп жұмыс істегенге бейім, икемді, дау дамай проблемаларды шешуге ымыралы келісімге келеді, саналы түрде конформды, барлық адамдармен қатынаста дұрыстық этикалық нормалар мен ережелерді сақтайды, топ мақсатына жетуде ыңғайлы, бастамшыл, көмек көрсетуге дайын, басқалардың өзіне көңіл аударып, олардың махаббатына бөленуді ұнатады, ашық жарқын ,қарым қатынаста мейірімділік пен тілектестік білдіреді. 9- 16 балл жинағандар баршамен сыпайы және ықылас танытқыш,…