Түркі әлемі қалыптасуының басталуы тарих материалы

Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы: 6.1А VI – IX ғасырлардағы Қазақстан

Мектеп: №149 ЖББ

Күні: 08.12.2017 Мұғалімнің аты-жөні: Рыскелдиева Ф.А

Сынып: 6 (7) Қатысқандар:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы:

Түркі әлемі қалыптасуының басталуы

Зерттеу сұрағы: Түрік тілдес халықтардың миграциясы Еуразия тарихына қаншалықты әсерін тигізді?

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаты (оқу бағдарламасына сәйкес)

6.3.2.1– тарихи оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы түркі тілдес тайпалардың миграциясын түсіндіру;

6.1.1.1 – түркі тілдес тайпаларды атап, олардың картада территориялық орналасуын көрсету

Сабақтың мақсаты:

Барлық оқушылар: түркі тілдес тайпалар туралы білу, түсіну

Басым бөлігі: саяси картада түркі тілдес тайпалардың миграция себептерін анықтау, бағыттарын көрсете алу

Кейбір оқушылар: Түркі тілдес халықтардың миграциясы Еуразия кеңістігіндегі тарихи оқиғаларға әсерін талдау

Бағалау критерийі

Оқушы:

Түркі тілдес тайпалар туралы біледі

- Түркі тілдес тайпалардың өзара байланысын сипаттайды

- Картадан түркі тілдес тайпалардың миграция бағыттарын көрсете алады

- Түркі тілдес халықтар миграциясының Еуразия кеңістігіндегі тарихи оқиғаларға әсерін талдайды

Тілдік мақсаттар:

Кілтті сөздер: Миграция, ассимиляция, саяси өзгерістер

Тақырыпқа байланысты слайд көреді /тыңдалым/

Мәтінді топ болып оқып картаға бағытын түсіреді, түсірген мемлекеттерді көрсетіп айтады (оқылым, айтылым,жазылым )

Құндылықтарға баулу:

Құрмет, ынтымақтастық, ашықтық, қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілік

Пәнаралық байланыс:

География, Дүниежүзі тарихы

Алдыңғы білім:

6.2.2.3 – көшпелілердің әскери өнеріндегі жетістіктерін сипаттау;

6.4.1.2 – көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау;

Үй тапсырмасын «Дұрыс» «Бұрыс» әдісімен тексеру

Сабақ барысы:

Сабақтың жоспарлан

ған кезеңдері:

Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы:

5 мин

Ой талқы: Мұғалім ой шақыру үшін оқушыларға «Миграция» ұғымын қалай түсінесіздер? деген проблемалық сұрақ қойып талқылауға ұсынамын.

Талқылаудан кейін бүгінгі жаңа сабақпен сабақтастырамын.

Сабақтың оқу мақсаты мен бағалау критерийімен, дескриптормен таныстырамын.

Оқушылар санау арқылы 4 топқа бөлінеді

І- топ Түркеш ІІ-топ Қарлұқ

ІІІ-топ Оғыз IV-топ Қимақ

«Ой талқы» әдісі

Сабақтың ортасы:

25 мин

Оқушыларға «миграция»ұғымын және оның ерікті әрі мәжбүрлі болатынын, сонымен қатар «этнос», «миграция», «ассимиляция»ұғымдарын түсіндіремін. Миграция - [лат. migratio - көші- қон, қоныс аудару] - адамдардың (мигранттардың) қандай да бір аумақтардың шекарасынан өтіп, ұзақ уақытқа немесе біржолата қоныс тебу процесі. Бұрын орын алған ғұн тайпаларының Алтай тауларынан Еуразия жеріне қоңыс аударғанын оқушылардың естеріне түсіріп, картадан көрсетемін.

Тапсырма

Мәтіндегі ақпаратты қолданып, түркі халықтарының миграциясы нәтижесіндегі үш маңызды саяси өзгерістерді кестеге жіктеп жазыңыз.Мәтінмен жұмыс жасау оқушының есте сақтауын, ойын жинақтап бірлесе жұмыс жасай білу,сын тұрғысынан ойлау дағдысын қалыптастырады.

Мәтінмен жұмыс.

Қағанатта қоғамдық-экономикалық қатынастардың дамуы Еуразияның басқа аудандарындағы үрдістерге байланысты жүріп, феодалдық қатынастар орнығып, өзіне тән қасиеттермен толықты. Қаған тек билеуші ғана емес, билігі бір жерге емес, сол жерді пайдаланатындарға жүрді.

Түргештер VІ ғасырдан бастап Іле мен Шу аралығын мекендеді. Үстемдіктері артып, бағынышты тайпалар саны артты. Басшылары 7 мың адамнан жиырма түтіктік құрды, олардың құрамында көршілес тайпалар да болды. Қытайлықтармен соғыс жүргізіп, тұтқындарын түсірді.

Қарлұқтар VIII ғасырда Қашқарияны басып алып, Ферғанаға үстемдік орнатты. Өздеріне бағынышты жерлерін кеңейтті. Жоғарғы билеуші жағбу атағын тастап қаған атағын алды. Атақты билеушілері жиырма мыңға дейін әскер жинай алатын.

VIII ғасырдың ІІ жартысында оғыздар Жетісуді тастап, Сырдарияға қарай жылжыды. ІХ ғасырдың соңында Жайық пен Еділ бойы аралығын толық иеленді. Х ғасырда Сырдариядан Кавказға дейінгі аумақты мекендеді. Оғыз мемлекеті ерте феодалдық мемлекет болды. Салық жинау жүйесі мықты, мыңдаған адамдар осы іспен айналысты. Киев князімен әскери одақ құрды, бұл екі жақ мүдделерінің бір болуынан туындады.

Көптеген қыпшақ тайпалары қимақ бірлестігіне енді. Тайпадан мемлекеттік құрылымға дейін дамыды және билеушілері шад-түтіктен қағанға дейін дамыды. Қимақтардың жеке тайпалары Каспий жағалауына дейін үстемдік еткен. Әскери институт жоғары дәрежеде болды. Жоғарғы билеушілер жеке көшпелі шаруашылығын нығайту және саяси үстемдігін орнатуға ерекше көңіл бөлді.

Зерттеу

Мәтіндегі деректі қолдана отырып, әр топ өз тайпасының көші-қон бағыттарын стикер қолдана отырып картада белгілейді және олардың территориялық орналасуын картадан көрсетеді.Зерттеу әдісі бойынша оқушылардың жұппен, топпен белсенді жұмыс жасау дағдысы қалыптасады.

І –топ.Түркештер-Түрік тектес түргеш тайпалары VI-ғасырда Тянь-Шань таулы аймақтарын мекендеген, ал VII-ғасырда Жетісудың орталық аймақтарын қоныс еткен. VII ғ. аяғына қарай түркеш тайпасының күшеюі байқалды. Шу мен Іле өзендерінің аралығында қоныстанған түркештер VI ғасырдан бастап Батыс Түрік қағанатына кірген. Олар қара түркештер, сары түркештер болып екіге бөлінді. Шу бойындағы түргештер сары, ал Талас аймағындағы түргештер қара түргештер деп аталған. Сонымен түркештер VII ғасырдың соңында Шаш (қазіргі Ташкент) қаласынан бастап, Тұрпанға, Бесбалыққа дейінгі жерді бағындырды.VIII ғасырдың екінші жартысында Оңтүстік-Шығыс…