Тұтқабай Абдраманов туралы тарихи мақала

Отаның үшін отқа түс – күймейсің.

Ұлы отан соғысы ардагері атам Тұтқабай Абдраманов туралы. Соғыс! Жаманат хабар қазақ даласына тез тарады. Тыныштықты қорушылар қолдарына қару алып, майданға аттанды. Ұлы Отан соғысы жылдарының қазақ халқына тарттырған азабы мен шеккізген мехнаты аз болған жоқ. Қан майданда толарсақтан саз кешіп, оқ пен оттың, өлім мен өмірдің арасында жанталасып күрескендер – бүгінгі қарт ардагерлер. Солардың бірі менің атам Тұтқабай Абдраманов болатын.

Кеңес үкіметі орнағаннан кейін, халық арасында сауатсыздықты жою қолға алынды. Ең алдымен, ересектер арасында сауатсыздықты жою жұмыстары жүргізілді. Ересектер жұмыстан соң кешкі мектепте оқып, хат таныды. Мемлекет тарапынан сауат ашу үшін арнайы қаражат бөлінді. Мектептер толық оқу құралдарымен қамтамасыз етілді. 1924 жылы «Сауатсыздық жойылсын» деген қоғам құрылды. Оның мүшелері жер-жерлерді аралап, халықтың арасында сауат ашу жұмыстарын жүргізді. Сондай игі бастамаға атам да өз үлесін қосқан.

Атам Тұтқабай Абдраманов 1914 жылы 16 маусымда Мырзашөл өңірінде (қазіргі Мақтаарал ауданы) қарапайым отбасында дүниеге келген. Атам 1936 жылы Ташкентте педагогикалық техникумына оқуға түседі. 1938 жылы мұғалім мамандығы бойынша оқуын бітіріп, 1940 жылы Мырзашөлді игерудің басталуымен қазіргі Қазыбек би ауылдық округі әкімшілігінің аумағындағы 1 Тоғай магистральді каналының салынуына байланысты ең алғашқы "Білім ұясы" С.М.Киров атындағы мектептің іргетасы қаланды сол мектепте алғашқы еңбек жолын бастаған. Атам Тұтқабай Абдрамановпен қатар алғашқы ұстаздар Сәуірбек Бақбергенов, Сәуірік Бөлтіріковтер де болған. Ұлы Отан соғысының басталуымен бұл ұстаздар және оқушылар (кәмелетке толғандары) отанымыздың бостандығын қорғау үшін майданға аттанды.

Атам Тұтқабай Абдраманов 1941 жылы 30 қазанда Кеңес Армиясы қатарына шақырылады. Соғыс туралы атам «Біз жаудың шебін қарша бораған оқтың астына аламыз, содан кейін барып танк пен жаяу әскер шабуылға шығады. Қарақтарым, сендерге мұндай күнді көрсетпесін, бетін аулақ қылсын» деп тебірене жиі айтатынын кейінгі шәкірттері айтып жүреді.

Атам Тұтқабай ерлігімен көзге түскен. Соғыста екі рет жаралы болған көрінеді. Кеудесіне екі рет l-дәрежелі Отан соғысы ордені, үш рет «Қызыл Жұлдыз» ордені және «Сталинградты қорғағаны үшін», «Берлинді алғаны үшін» медальдары ілінген.

Атам 1945 жылы соғыстан аман-есен оралған. Төсінде жарқыраған медальдары мен әскери құжаттары қазіргі кезде ұлы Абдраманов Қайраттың үйінде сақтаулы тұр.

Көзі тірісінде жыл сайын 9 мамыр күні өзге майдангер достары сияқты орден-медальдарын тағып, шеруге шығатын еді. Сол күні үйде Орынкүл әжем ас дайындап абыр-сабыр болатын. Өйткені, үйге ауыл басшылары, ақсақалдар, туған-туыстар жиналып атамды мейрамымен құттықтайтын еді деп еске алады әкем Пірімбет Абдраманов.

Сонымен қатар атам 1946-1950 жылдары Батыс Қазақстан облысы Ақтөбе қаласында прокурор қызметін атқарған. 1950 жлдары Мырзашөл өңіріне қайта келіп өзі туып өскен жерінде өмірінің соңына дейін мұғалімдік қызмет атқарған.

Атам 1977 жылы жазған естелігінде мынадай жолдар бар: «Менің оқытушылық қызметім 1940 жылдан бұрын басталды. Халық ағарту ісінде болған орасан зор өзгерістерді өз көзіммен көрдім. Ол кезде мектеп 2 бөлмелі жертөле үйде болатын. Отырықшылыққа енді ғана көше бастаған ауылдың өзі шағын болатын. Қыста кесек үйде ауыл балалары мен ересектеріне сабақ бердім. Олардың оқуға деген ынта-ықыластары жоғары болды. 4 кластық білім негізінде дәріс алды. Енді жаңа мектеп қанат жая түсті. Ауылға жаңа заман жанашырлары, интеллегенция өкілдері, оның ішінде мұғалімдер көптеп келе бастады. Елімізде жаппай сауаттандыру ұраны көтерілді. Осыған байланысты жаппай сауатсыздықты жою жөнінен Қазақстанның аудандары мен ауылдарына мәдени жорық жарияланды. Бұл жорыққа өзім де атсалыстым. Педагогика училищесінде оқып жүріп алғашқы оқытушылық сабағымды осы сауатсыздықты жою мектебінен бастадым. Көптеген адамдар менің қолымнан хат танып шықты ».

Бұл күнде Тұтқабай атамның ұл-қыздары әкем Пірімбет, әпшелерім Аманкүл, Сайлықыз, Фатима, Рахима, ағам Қайраттардан 30 немере, 27 шөбере бар. Атамның ерлігін ұрпақтары ешқашан ұмытпаймыз.

Абдраманов Асхат Пірімбетұлы. "№17"Түркістан" ЖОМ директордың

оқу-тәрбие ісі жөніндегі орынбасар,тарих пәні мұғалімі.

Мақтарал ауданы,Қазыбек би ауылдық округі, Қазыбек би ауыл

әкімі Оразов Дәулет мырзаға

Қазыбек би ауылы Жаңа құрылыс -3 көшесінің тұрғындары атынан

Арыз

Біздің арыз беру себебіміз, көшеміз Жаңа құрылыс-3 көше болып аталғанмен оның негізгі атауы жоқ. Қазіргі жағдайда халыққа қызмет көрсету орталығына, пенсия төлеу орталығына, банкіге немесе газ бен электр энергиясына есептесуге барғанда олар бізден көше атауын сұрайды. Біз оларға "Түркістан " орта мектебінің жаңында тұрамыз деп жауап береміз,кейбір тұрғындарға бұл қиындықтар туғызуда. Сол себептен көшемізге көше тұрғындарының жалпы жиналысының хаттамасына сәйкес Ұлы Отан соғысының ардагері Сталинград шайқасына қатысып Отанымыздың тәуелсіздігін қорғаған барлық саналы ғұмырын ауданымыздың жеткіншектерін білім мен тәрбие беруге жұмсаған Абдраманов Тұтқабай атамыздың есімімен аталуын сұраймыз. Биыл 2015 жылы президентіміз Н.Ә.Назарбаевтың Ұлы Жеңістің 70 жылдығына арналған жарлығына сәйкес бұл өте дұрыс болған болар еді. Біздің қазіргі экономикалық мәдени табыстарымыз осы майдангерлердің фашистік Германиямен соғыста қасық қаны қалғанша шайқасып еліміздің бостандығын қорғап қалуына байланысты. Біздер қазіргі ұрпақ ол кісілердің ерлігіне бас иіп тағзым етіп оны еш уақытта ұмытпауымыз керек.

Төмендегі көше тұрғындары:

1. Рысбекова Клара (медбике) - 11.Серкулова Майра -

2. Айдарова Ұлжан (зейнеткер)- 12.Мингбаева Жадыра-

3.Нарботаева Айсара (кітапханашы)-

4.Бөлкенбаева Хадиша (қызметкер)-

5.Егізбаев Полат (құрылысшы)-

6.Әжібаева Жұмагүл(зейнеткер)-

7.Ахметов Серік (ақын)-

8.Амандәулетов Сырайыл (зейнеткер)-

9.Мұстафаева Күләйім (кәсіпкер)-

10. Абдраманов Пірімбет (мұғалім)-

Мақтарал ауданы, Қазыбек би ауылдық округі, Қазыбек би ауылы

Жаңа құрылыс -3 көшесі тұрғындарының жалпы жиналысынан

Х А Т Т А М А

Күн тәртібінде.

1. Мәселе: Жаңа құрылыс-3 көше атауын өзгерту туралы

2.Ұлы Отан соғысының ардагері, ұлағатты ұстаз Абдраманов Тұтқабай ата есімін беру туралы

1 -сөз кезегін алған Айдарова Ұлжан(зейнеткер) бұл кісі 1957 жылы мен алғаш Ворошилов атындағы мектептің 1 сыныбына оқуға барғанымда бізге сабақ берген еді. Осындай ұлағатты ұстаздардың білімімен тәрбиесін алып, өзім де жоғарғы білімді мұғалима болып, ұзақ жылдар білім саласында еңбек еттім. Бұл кісі ұлағатты ұстаз ретінде мыңдаған шәкірттерге білім берді. Абдраманов Тұтқабай ағайдың атына Жаңа құрылыс-3 көшесін беруге лайық. Бұл біздің адамгершілік тұрғыдан майдангерге деген жоғарғы құрметіміз болар еді.

2-сөз кезегін алған Нарботаева Айсара(кітапханашы) Тұтқабай атамызбен біз көрші болдық, менің барлық ағаларым мен әпкелерімді оқытты. Өте парасатты, білімді, халқымыздың әдет ғұрыптарын салт санасын жетік меңгеріп оны жас ұрпақтың бойына дарыта білді. Көшеге бұл кісінің есімін беруге мен келісемін.

3-сөз кезегі Рысбекова Клара (медбике)- бұл кісі Мырзашөл өңіріндегі ең алғашқы педагогтардың бірі болған. Сонау қиыншылық замандарда халықтын арасында сауатсыздықты жою жөніндегі науқанға белсене қатысты. Ол кісі мыңдаған шәкірттерге жазу мен сызуды үйреткен. Менің атам Рысбеков Әбілдә үнемі осы атамыз Тұтқабай ағайдың жақсы қасиеттерін айтып отыратын.Осындай ардагерлердің орасан зор халыққа жасаған жақсылығын қазіргі ұрпақ ұмытпауы керек.

4-сөз кезегінде Тұтқабай Абдрамановтың ұлы Еңбек ардагері Пірімбет Абдраманов майдангердің өмірі мен қызметінен баяндама жасады.

ҚАУЛЫ:

1. Қазыбек би ауылы, Жаңа құрылыс-3 көшесінің тұрғындары бірауыздан көшеге ұлағатты ұстаз, Ұлы Отан соғысының ардагері, майдангер Абдраманов Тұтқабайдың есімін беруге келісті.

1. Жиналыс төрайымы: Рысбекова Клара

2.Хатшы: Егізбаев Полат

Өмірбаян

Абдраманов Тұтқабай 1914 жылы 10 мамырда Түркістан генерал-губернаторлығы Сырдария облысы Түркістан уезі Жаушықұм болысы №16 ауылда(кейіннен Қызылқұм ауданы Шымкент обл.) кедей шаруаның отбасында дүниеге келген. 5 жасында әкесі қайтыс болып, ағасы мен қарындасы анасы Хадишаның тәрбиесінде өседі. Ол жас кезінен араб әріпімен сауатын ашты. 1930 жылы Әулие ата қаласындағы Ауылшаруашылық техникумын 1 жылдық курсын есепші мамандығы бойынша бітіріп шығады. Орталық партия комитетінің сауатсыздықты жою туралы қаулысына сәйкес мектепке мұғалім етіп жіберіледі. 1934 жылы 25 августа Бірлік мектебіне директор және тарих пәні мұғалімі болып жіберіледі.1938-1941 жылдары Шымкент мұғалімдер институтын сырттай бітіреді. 1940-1942 жылдары С.М.Киров атындағы мектептің директоры болып қызмет атқарды. Неміс фашистерінің бейбіт елімізге зұлымдық пен соғыс ашқан қиын күндерде ең алғашқылардың бірі болып Отанымыздың бостандығы мен тәуелсіздігі үшін қан майданға аттанды. Алғашқы кезде Омск қаласында қысқа мерзімді атқыштар курсында дайындықтан өтті. 1942 жылы жазы мен күзінде адамзат тарихындағы ең сұрапыл шайқас Сталинград майданына жіберілді. Сталинградты қорғауды ұйымдастырған генерал В.И.Чуйковтың №62

Майданнан оралған соң ағарту саласында ұзақ жылдар басшылық қызметерде болды. 1947-1949жж Алматы заң мектебін бітіріп 1949-1952жж Ақтөбе облысы Темір ауданының прокурор қызметін атқарды. 1952 жылы елге оралып С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетінің тарих факультетін ойдағыдай бітіріп шығады. Мемлекетіміз еңбегін бағалап түрлі марапаттарға ие болды.

Отан дегеніміз не? Отан сөзі - әр адамның жанына жақын, жүрегіне жылы тиер сөз... Менің туған жерім – Қазақстан Республикасы. Бұл – бай тарихпен, көне мәдениетпен және ерекше табиғатпен ұлы мемлекет. Осы тамаша табиғат-ай! Бурабайдың қатты қарағайлары, тың жердің алтын егіндері, Ұлы даланың ақшыл бетегесі – барлық менің Қазақстаным. Менiң Қазақстаным - ел ыстық қалаулы сонымен аяулы, маңызды, асыл. Ғасырлар көп оның жауларынан қоныстандырып, меңгерiп, қорғал қалылу және бүгiн өмiршең бiзге мұраға тапсырылу үшiн бабаларымыздарға керек болды. Еңбек, тер және қандар, қуаныш және бейнеттер неше өткен ұрпақтар үлесiне тидi. Жоңғарлармен соғыстар, патшалықтың қиын кезеңі, Ұлы Отан соғысы – қазақ халқы көп қайғыларды көзі көрді. Әр Қазақстанның азаматы айрықша күнін есте сақтады және онымен мақтанады. 1991 ж. 16 желтоқсанда Қазақстан Республикасының мемлекеттік саяси тәуелсіздігі туралы конституциялық заң қабылданды. Осы жылда біздің тәуелсіздігімізге 21 жыл орындалды. Сөз жоқ, Қазақстан халқы үшін ұлы күн. Бұл барлық еңбекқорлықтың, халықтардың достықтың нәтижесі. Қазіргі Қазақстан – егемен, демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет. Әрине, бізге қайда ұмтылу бар. Ғылымды

Ұлы дала елі» атау туралы ойым.

Ұлы дала елі, құлаққа жағымды, жаныма жақын! Бірақ өз басым Қазақстанның бұлай аталғанын қаламас едім. Неге десеңіз ата — бабамыздың атының тұяғы дүбірімен күй шерткен осы ғажап ұлы далада кімдер, қаншама ұлттар жасамады. Сонау жоғалуға айнала бастаған Сібір халықтары, маңғолдар, қырғыздар, өзбектер, жалпы Түркілер жортқан ұлы дала емес па бұл.сол даладан өрбіген ұлыстар бұл күнде бір-бір мемлекет болып отырған жоқ па? Сондықтан біздің де өз шаңарағымызды мығымдап, «Ұлы дала елі»-деген жалпыламай атауға ұрынбай, өз ұлтымыздың атын ұлықтап, ешкімге жалтақтамай «ҚАЗАҚ ЕЛІ» — деген атпен аталғанды қалар едім. Содан кейін ақ «Мына Ұлы даланың бірден бір мұрагері осы Қазақ елі» атанып жатсақ жарасар еді.«Ұлы дала елі»-деген атауды қазір қабылдасақ онда біз осы ата-бабаларымыздың мұраға қаплдырған жерінің иесі емес, бір кездері осы даланы жайлаған көптеген Түркі тайпаларының осында қалып…