Тыныс алу жүйесінің физиологиясы бойынша ашық сабақ

Оқу-әдістемелік кешеннің мазмұны:

Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті

білім беру стандартынан көшірме.

Типтік оқу бағдарламасынан көшірме

Жұмыс бағдарламасынан көшірме

Теориялық сабақтың жабдықтары

Осы тақырыпты оқуға арналған қажетті нұсқаулық құжаттар (бұйрықтар).

Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті

білім беру стандартынан көшірме

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министірлігі 29.07.2016 ж. № 661 бұйрығы негізінде Қазақстан Республикасының 2016 жылғы медициналық мамандықтар бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға бірдей стандартына сәйкес құрастырылды.

03203 3- «Жалпы практика мейіргері» біліктіліктері бойынша кәсіби қызметтің негізгі түрлеріне сәйкес келетін 03200 0 – «Мейіргер ісі» мамандығы бойынша білім берудің оқу бағдарламасы келесі құзыреттіліктерді игеруді көздейді:

Базалық құзыреттер:

БҚ-1.2. Ақпарат: ақпаратты жинайды және талдау жүргізеді, практикада білімін қолданады.

БҚ-3.2.Топта жұмыс: әртүрлі топта жұмыс істегенде жауапкершілікті көрсетеді.

Пән: «Физиология»

Пәннің мазмұны:

Адам физиологиясына кіріспе.

Қозғыш тіндердің физиологиясы.

Қан жүйесінің физиологиясы.

Жүрек- тамыр жүйесінің физиологиясы.

Тыныс алу жүйесінің физиологиясы.

Асқорыту жүйесінің физиологиясы.

Энергия және зат алмасу. Терморегуляция.

Сыртқа бөлу жүйесінің физиологиясы.

Жүйке жүйесінің физиологиясы.

Эндокринді жүйенің физиологиясы.

Сезім мүшелерінің физиологиясы.

Жұмыс бағдарламасынан көшірме

Мамандық: 0302000 «Мейіргер ісі»

Біліктілік: 0302033 «Жалпы тәжірибе мейіргері»

Пән: «Физиология»

ІІ курс ІV семестр

Осы тақырыпқа берілген барлық сағат саны: 8 сағат

Теория: 4

Тәжірибе: 4

№1 сабақ

Тақырып:«Тыныс алу жүйесінің физиологиясы»

Сабақтың түрі: теориялық

Сабақтың типі: аралас сабақ, игерілген білімді пысықтау және жаңа тақырыпты меңгеру.

Сағат саны: 2

Сабақтың өтетін орны: физиология кабинеті

Білім алушы білу керек:

Тыныс алу ағзасының құрылысы;

Дем алу кезеңдері, түсінік;

Дем алу орталығы, олардың жүйке –гуморальдық реттелуі;

Демалу дем шығару және альвеолалық ауаның құрамы;

Газдардың кернеулігі;

Газдардың порциалдық қысымы;

№2 сабақ

Тақырып:«Тыныс алу жүйесінің физиологиясы»

Сабақтың түрі: теориялық

Сабақтың типі: аралас сабақ, игерілген білімді пысықтау және жаңа тақырыпты меңгеру.

Сағат саны: 2

Сабақтың өтетін орны: физиология кабинеті

Білім алушы білу керек:

Дем алу орталығы, олардың жүйке-гуморальдық реттелуі;

Өкпенің көлемдері және сиымдылығы;

Плевра қуысындағы қысым;

Қорғаныстық тыныс алу рефлексі;

Әр түрлі жағдайларда тыныс алу ерекшеліктері;

№1 сабақ

Тақырып:«Тыныс алу жүйесінің физиологиясы»

Сабақтың түрі: тәжірибелік

Сабақтың типі: аралас сабақ, игерілген білімді пысықтау және жаңа тақырыпты меңгеру.

Сағат саны: 4

Сабақтың өтетін орны: физиология кабинеті

Білім алушы білу керек:

Дем алу және жүктемеден кейінгі тыныс алуды тексереді;

Өкпе көлемін анықтау үшін спирометрия өткізу;

Дем алу және дем шығару механизмдерін түсіндіру;

Дем алу және жүктемеден кейінгі тыныс алудағы өзгерістерді түсіндіру;

Оқытушыларға арналған әдебиеттер:

С. А. Георгиева. «физиология»

Х. Қ. Сәтпаева. «Адам физиологиясы»

Дәріс материалы.

Қалыпты физиология тәжірибелік сабақтарға жетекшілік нұсқаулар. Сайдахметова А.С., Рахымжанова С.О.

Білім алушыларға арналған әдебиеттер:

«Адам физиологиясы» Сәтпаева Х.Қ., Өтепбергенов А.А., Нілдібаева Ж.Б.

2.С. А. Георгиева «Физиология».

Дәріс материалдар

№1 теориялық сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Сабақтың тақырыбы: «Тыныс алу жүйесінің физиологиясы»

Сабақтың түрі: теориялық

Мамандық: 0302000 «Мейіргер ісі»

Біліктілік: 0302033 «Жалпы тәжірибе мейіргері»

Сабақтың уақыты: 2

Сабақтың әдістемелік мақсаты: мемлекеттік стандартпен бекітілген оқу бағдарламасында берілген тақырып бойынша: «Тыныс алу жүйесінің фзиологиясы» білім алушылардың білімін, ойлау қабылетін, көрсете білу дағдыларын дайындау.

Сабақтың міндеттері:

Білімділік: Тыныс алу жүйесінің құрылысы мен физиологиялық маңызын оқып үйрену. Тыныс алу орталығы мен жүйке гуморальды реттелуін игеру.

Дамытушылық: Қорытындылау, жалпылау, анализ жасау, өздігімен жұмыс

жасау дағдыларын қалыптастыру,логикалық ойлау қабілетін жетілдіру. Қатынас негізінде оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту.

Тәрбиелік: білім алушыларды таңдаған мамандықтарына сүйіспеншіліктерін ояту. Медицина қызметкерлеріне сай келетін Ұқыптылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу және істі міндетті түрде орындауды дағдыландыру.

Білім алушы білу керек:

Тыныс алу ағзасының құрылысы;

Дем алу кезеңдері, түсінік;

Дем алу орталығы, олардың жүйке –гуморальдық реттелуі;

Демалу дем шығару және альвеолалық ауаның құрамы;

Газдардың кернеулігі;

Газдардың порциалдық қысымы;

Дем алу орталығы, олардың жүйке-гуморальдық реттелуі;

Өкпенің көлемдері және сиымдылығы;

Плевра қуысындағы қысым;

Қорғаныстық тыныс алу рефлексі;

Әр түрлі жағдайларда тыныс алу ерекшеліктері;

Пәнаралық байланыс: анатомия, латын тілі, клиникалық пәндер.

Пәнішілік байланыс:«Ас қорыту жүйесі», «Энергия және зат алмасу. Терморегуляция» және «Сыртқа бөліп шығару жүйесі» т.б.тақырыптар.

Сабақтың жабдықтары: Дыбыс шығарушы аппараттар, мультимедиялық

құрылғылар және бейнефильмдер көрсететін бейнеаппаратуралар.

Білім алушылар пайдаланатын оқулықтар:

1.«Адам физиологиясы» Сәтпаева Х.Қ., Өтепбергенов А.А., Нілдібаева Ж.Б

2.С. А. Георгиева «Физиология».

3.Дәріс материалдары.

Оқытушы пайдаланатын оқулықтар:

С. А. Георгиева. «физиология»

Х. Қ. Сәтпаева. «Адам физиологиясы».

Дәріс материалы.

Қалыпты физиология тәжірибелік сабақтарға жетекшілік нұсқаулар.

Теориялық сабақтың барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі. Білім алушылармен сәлемдесу.

Оқу бөлмесінің дайындығын тексеру. Білім алушыларды түгендеп, жоқ

оқушылардың себебін анықтап белгілеу. Жұмыс дәптерлерін оқушылардың

формаларын тексеру. Сабақ жабдықтарын тексеру.

ІІ. Оқытушының кіріспе сөзі.

Сабақтың тақырыбы:«Тыныс алу жүйесінің фзиологиясы»

Сабақтың мақсаты:мемлекеттік стандартпен бекітілген оқу бағдарламасында берілген тақырып бойынша: «Тыныс алу жүйесінің фзиологиясы» білім алушылардың білімін, ойлау қабылетін, көрсете білу дағдыларын дайындау.

Негізгі тақырыптың медицина бөлімдерімен байланысын және алған білімін

тәжірибеде қолдануын түсіндіру.

ІІІ. Білімнің негізін өзектілеу(негіздеу). Үй тапсырмасын тексеру.

1.Жүрек анатомиясы –

Қалың жолақты еттен тұратын 4 қуысты,үлкендігі адамның жұдырығындай,250-300 гр жұмыр ағза көкірек бөлімі екі өкпе алдынғы жағында ірі қан тамырларға ілініп тұрады.

2.Адамның жүрегі орта есеппен минутына қанша рет соғады?

60-80 рет

3.Жүрек неше бөлімді және қалай аталады?

Екі бөлімді:оң жүрек және сол жүрек

4.Пальпация дегеніміз –

(Сипап ұстау)-бұл жүректің түрткісінің орнын табу

5.Жүректің шекараларын анықтау қалай аталады?

Перкуссия

6.Электрокардиография (ЭКГ)- бұл?

Жүрек биатогын жазып алу

7.Бальлистокардиография (БКГ)-бұл?

Жүректің қан алуындағы бальистикалық құрылысты жазып алу

8.Жүрекше мен қарынша латынша атауы?

Atrium және ventriculum

9.Жүрек қабырғасы неше қабаттан тұрады?

3 қабаттан,олар:эндокард,

миокард,

эпикард

жүрек қабы перикард

10.Жүрек қақпақшаларын атаңыз?

Үшжақтаулы, қосжақтаулы, айшықты

Тексеруді қорытындылау.

Ү. Жаңа тақырыпты түсіндіру:

Жаңа тақырыпты түсіндірудің жоспары:

Тыныс алу ағзасының құрылысы;

Дем алу кезеңдері, түсінік;

Дем алу орталығы, олардың жүйке –гуморальдық реттелуі;

Демалу дем шығару және альвеолалық ауаның құрамы;

Газдардың кернеулігі;

Газдардың порциалдық қысымы;

ҮІ. Жаңа тақырыпты бекіту:

1.Тыныс алу дегеніміз?

Тыныс алу деп- мүшелер мен қоршаған ортаның арасындағы газ алмасуын айтады.Тыныс алу кезінде оттегі қабылдап, көмірқышқыл газын бөледі.

2. Тыныс алу қозғалыстары?

Тыныс алу және тыныс шығару арқылы жүзеге асады.

3. Тыныс алу жүйесін атаңыз?

мұрын қуысы, жұтқыншақ, көмекей, кеңірдек, өкпе, бронхтар, қабырға аралық бұлшық ет, кеңірдектің жартылай шеміршекті сақиналары, қабырға, көк ет.

4. Тыныс алу кезеңдері?

5 кезеңнен тұрады.

5. Демалу аталады?

инспирация.

6. Дем шығару аталады?

экспирация.

7. Өкпенің тіршілік сыйымдылығының мөлшері?

4000 мл.

8. Демалу орталығы қайда орналасқан?

сопақша мида.

9. Қанда оттегі мөлшерінің азаюы аталады?

гипоксия.

10. Тыныстық минуттық көлем дегеніміз?

1 минут ішінде өкпе арқылы өтетін ауаның көлемі.

11.Тыныс алу дегеніміз?

Тыныс алу деп- мүшелер мен қоршаған ортаның арасындағы газ алмасуын айтады.Тыныс алу кезінде оттегі қабылдап, көмірқышқыл газын бөледі.

ҮІІ. Сабақты қорытындылау:

Оқытушы талдауды қорытындылайды, жүйелендіреді және білім алушылардың білімін коррекциялайды.Бағаларды түсіндіріп, жариялайды.

ҮІІІ. Үй тапсырмасы:

Сәтпаева Х.Қ «Адам физиологиясы» бет 292-296, 300-314;

С.А.Георгиева «Физиология» бет 120-147;

Дәріс материалы;

Тақырып: «Тыныс алу жүйесінің физиологиясы».

Пайдаланатын оқулықтар

С. А. Георгиева «Физиология» 120-147 бет.

Дәріс.

Білім алушылармен қоштасу.

Теориялық сабақтың жоспары

Сабақ бөлімдерінің атауы

Уақыт тәртібі

Ұйымдастыру кезеңі

2 минут

Оқытушының кіріспе сөзі

3 минут

Жаңа тақырыпты түсіндіру

60 минут

Жаңа тақырыпты қорытындылау және бекіту

20 минут

Баға қою

2минут

Үй тапсырмасы

3 минут

«Тыныс алу жүйесінің физиологиясы» тақырыбы бойынша Терминологиялық сөздік

Экспирация - дем шығару;

Инспирация- дем алу

Экспираторлық орталық - тыныс орталығының негізгі бір бөлігі;

Экскретин - ұйқы безінің сыртқы,яғни ас қорытатын сөлдердің шығуына әсер ететін зат, ол ұлтабардың былжыр қабатынан шығады;

Центропнеин – асқазан безінің сығындысынан алынған гормон, ол тыныс орталығының қызметін арттырып, бронхаларды кеңейтеді;

Тыныстың тоқталуы – адам тез-тез өте жиі ентігіп тыныстаудан, өкпе қуыстарындағы ауа құрамында көмір қышқыл газының кемуінен, тыныс орталығы қозбауынан адамның тынысы тарылады;

Өкпенің ауа алмастыруы – сыртқы ортадағы ауаның өкпеге келіп-қайтуы – тыныс алу;

Айырғы төс асты – төс сүйегінің астында,жоғарғы ұшы кеңірдекке, төменгі етегімен қолқа және жүрек үлпершегіне жабысып орналасқан;

Чейн- Стоксов тынысы - тыныстың алғашқыда үстірт, кейіннен біртіндеп өте терең тынысқа көшуі және ұзақ уақыт кідіріске өтіп, кідірістен кейін осы жолдың қайталануы;

Өкпенің ауа алмастыруы - сыртқы ортадағы ауаның өкпеге келіп-қайтуы – тыныс алу;

Тақырыптың жоспары

Тыныс алу ағзасының құрылысы;

Дем алу кезеңдері, түсінік;

Дем алу орталығы, олардың жүйке –гуморальдық реттелуі;

Демалу дем шығару және альвеолалық ауаның құрамы;

Газдардың кернеулігі;

Газдардың порциалдық қысымы;

Дем алу орталығы, олардың жүйке-гуморальдық реттелуі;

Өкпенің көлемдері және сиымдылығы;

Плевра қуысындағы қысым;

Қорғаныстық тыныс алу рефлексі;

Әр түрлі жағдайларда тыныс алу ерекшеліктері;

Тыныс алу деп ауадан оттегін сіңіріп, көмірқышқыл газын шығаруын қамтамасыз ететін өзара байланысты көптеген процесстерді айтады. Оттегінің қатысуымен ағзада тотығу процесі өтеді. Құрамындағы органикалық заттардың тотығуы нәтижесінде клеткалар мен тканьдерде тіршілікке қажет энергия пайда болады. Мұнымен қатар тотығу барысында көмірқышқыл газы түзіледі. Бұл газ уақытында сыртқа шығарылып тұрмаса көптеген тіршілікке қажет процестер тоқтап денеде су тұрақтылығы, жылу тұрақтылығы бұзылады.

Тыныс алу негізінен бес кезеңнен тұрады:

Сыртқы тыныс алу – ауадағы газдарды өкпеге әкеліп, өкпеден қайтадан атмосфераға шығарып тұру.

Өкпе көпіршіктеріндегі газдар мен қан құрамындағы газдардың алмасуы;

Газдардың өкпеден тканьге, тканьнен өкпеге қан ағынымен тасымалдануы;

Ткань мен қан арасындағы газ алмасуы;

Ішкі тыныс алу – клетка құрамындағы органикалық заттардың тотығуы. Бұл – биохимиялық процесс. Тыныс алудың алғашқы төрт кезеңін физиология, соңғысын биохимия зерттейді.

Дем алу және дем шығару механизмі. Сыртқа тыныс алу, яғни газдардың ауадан өкпеге өтуі, өкпеден қайта атмосфераға шығарылуы екі кезеңнен: дем алу (инспирация) және дем шығарудан (экспирация) тұрады. Инспирация мен экспирация бірінен соң бірі кезкпен келіп алмасып отырады. Ауаны өкпеге тартып алып, ондағы газ алмасуына қатысқан ауаны тысқа шығару үшін өкпе біресе ұлғайып, біресе тарылып тұруға тиіс. Бірақ альвеола қабырғасында ет талшықтары болмағандықтан өкпе кеңейіп не тарылып көлемін өзі өзгерте алмайды, бұл процесс көкірек қуысының ұлғайып-тарылуына байланысты. Өкпе көкірек қуысында орналасқан. Сырт жағынан өкпе висцералдық (ішкі) және париеталдық(сыртқы) плевралық екі қабықпен қоршалған. Плевра қабықтарының арасында плевралық қуыс деп аталатын саңылау тәрізді өте тар кеңістік бар. Онда шырышты сұйықтық болады.…