Үш санына байланысты ұғымдар, 6 сынып ғылыми жұмыс

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ

№2 ТЕХНИКАЛЫҚ ЛИЦЕЙ КММ

ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСЫ

ҮШ САНЫНА

БАЙЛАНЫСТЫ

ҰҒЫМДАР

Пак Надежда

Ғылыми жоба жетекшісі:

Оспанбай Талғат Оспанбайұлы

қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі

Мазмұны

КІРІСПЕ...............................................................................................................3

НЕГІЗГІ БӨЛІМ………………………………………………………….…..4

«Өмірдің барлығы саннан жаратылған»……………………………..….…..4

Үштік ұғымдар .....................................................................…..……….......5

2.3 Мақал-мәтелдердегі сандардың сыры..................................................6

ҚОРЫТЫНДЫ………………………………………………………….….....7

ӘДЕБИЕТТЕР…………………………………………………………….…...8

ҚОСЫМША…………………………………………………………………..........9

Кіріспе

Өзектілігі. Заман өзгергенмен халықтың сенімі, құпиялылыққа құштарлық сезімі өршімесе өшпейді. Бұл қоғамда болған, бола береді де. Ендеше халық ойын түсініп, ата-бабадан келе жатқан қасиетті сандарға үңіліп, құпиясын түсіне білу қашанда өзекті мәселенің бірі болып қалмақ.Сондықтан бұл жоба қазақ халқының тұрмысында, салт-дәстүрі мен мәдениетінде қолданылатын үш саны туралы мағлұматтар мен үш санына байланысты ұғымдар туралы жазылған. Бұл ұсынылып отырған еңбек осы бағытта жасалған алғашқы қадамдардың бірі деуге болады

Зерттеу мақсаты

Халық қазынасының тереңіне бойлап, қасиетті сандар жайында мағұлматтарды көпшілік қажеттілігіне жарату.

Қазақ халқының салт-санасы мен ата-бабадан келе жатқан дәстүрін өз бойындағы ерекше қасиеттерін таланты мен дарындылығын, өзгелерден ерекше табиғи қабілеті арқылы биіктерден көрінгенін, қасиетті сандарды ерекше тәрбие көзі ретінде пайдаланағанын дәлелдеу. Осы сандардың қасиеттілігі неде екенін айқындау.

Зерттеу міндеттері:

киелі сандарды зерттеген еңбектерді оқып, талдау;

зерттеуші ғалымдарды анықтау, салыстыру жұмыстарын жүргізу;жиналған материалдарды бір жүйеге келтіру;

сандардың адам өміріндегі ең манызды роль атқаратындығына көз жеткізу

әдебиет сабағынан алған білімді дамыту

мақал – мәтелдердің тақырыптарын зерделеп мәнін ашу

Болжамы:

оқушылар осы деректер арқылы үш санның қасиеттерін біледі

танымдық қызығушылықтары, ой-өрістері артады

Зерттеудің әдіс-тәсілдері:

теориялық және практикалық материалдарды жинақтау, іріктеу

оқушылар арасында сауалнама жүргізу

сыныптан тыс іс-шаралар өткізу және қатысу

ақпарат көздерінен мәлімет алу

Зерттеу кезеңдері:

тақырыпты анықтау, мақсатын, болжауын айқындау, зерттеу әдіс-тәсілдерін меңгерту

тақырыбы бойынша әр түрлі ғылыми әдебиеттерді оқу және талдау, қажетті деректерді жинақтау, жүйелеу

алынған нәтижелерді пайдаланып, қорытынды мен ұсыныстарды дайындау, ғылыми жоба қорғау

Зертеудің жаңалығы:

зерттеу мәліметтеріне сүйене отырып қазақтың ескіден келе жатқан үш саны туралы кеңінен түсіндіру

Жиналған материалдар жалпы білім беретін мектептер мен өзге ұлт өкілдері оқытатын мектептердің қазақ тілі мен әдебиеті, тарих пәндерінде аймақтық компонент ретінде оқуларына мүмкіндік береді.

сабақта оқушылардың қызығушылығын ояту мақсатында қосымша материал ретінде пайдалану

Зертеудің нәтижесі: зерттеу жұмысының алға қойған мақсатының орындалуы, болжамның дәлілдеуі.

Негізгі бөлім

2.1 «Өмірдің барлығы саннан жаратылған»

Пифагор

Қазақ киеге үлкен мән берген халық. Табиғаттың кейбір апаттарын, отты, кейбір жануарлар мен құстарды, көшпелі тұрмысқа қажетті заттарды киелі деп қастерлеген. Сондай-ақ қазақ халқының өмірінде түрлі мәнді ерекше сипат бере отырып жиі қол-данылатын сандар тізбегі көп. «3, 7, 9, 40» сандар тізбегін өзіміздің салт-дәстүрі- мізден, ырым - тыйымдарымыздан, нақыл сөздерімізден, мақал-мәтелдерімізден анық көруге болады. Біз бүгін 3саны әлеміне саяхат жасаймыз.Сандарда шешендік өнер, қасиетті түсінік, тобықтай түйін, түйсік, талап, терең ой жатыр.Қазақ сандарды пайдалана отырып, белгілі бір дәрежеде қорытынды, айғақты дерек пен болжамдар, ұтқыр ұғымдар тудыра білген.Оны мақалдап та, мәтелдепте, айшықты сөздермен астарлапта, қисынды оймен қиыпта айта береді.Ислам дінінде және қазақтарда жеті және үш саны қасиетті сандар.Менің мақсатым үш саны туралы деректерді жинақтау, үш санын неге қасиетті деп санайды, адам өміріне пайдасын дәлелдеу, қазіргі кезде оларды қолдану жайында анықтау.

Жоба жазғанда келесі жұмыс түрлерін өткіздім: теориялық және практикалық материалдарды жинақтау, тақырып бойынша материалдарды іріктеу, сауалнама жүргізу, ақпарат көздерінен мәлімет алу.

Пифагоршылар барлық сандардан 1 санын, бірлікті жоғары қойды. Себебі бүкіл әлем 1 санынан басталады. Бірлік – бүкіл әлемнің бастауы. Екілік өзімен бірге махаббат ала келеді, сонымен бірге тұрақсыздық әкеледі. Үштік қарапайым емес сан, себебі ол жоғарыдағы екі санның қосындысынан шықты деген екен. Үш саны – бақытты сан, ол – адамзаттың сүйікті саны. Көп халықтың түсінігі осындай. Үш деген санды қадірлеу көне заманнан басталады. Жер жүзін мекендеген халықтардың көбісі ерте кезден – ақ үш санында сиқырлық күш бар деп санаса, оны киелі, қасиетті деп ұғатын да ұлттар бар. Біздің ата-бабаларымыз да үш саның қастерлеп, бірқатар таным-түсінігі мен табиғат құбылыстарын, аспан денелерін т.б. үш санымен атайды. Қазақ халқының санасында үш саны сонау ерте заманнан қасиетті саналатыны белгілі. 3 Санына ұлтымыз салмақпен қараған. Үш санының қасиетін барша халық бағалаған. Қазақ қауымы ұлт болып ұйысып, ел болып еңсе көтергенде отбасылық үштікті негізге алған. Отбасы үштік бірліктен құралған. Әке мен шеше және бала. Кәдімгі ошақтың үш бұты бар. Үлк

ендер бір-бірімен шүйіркелескенде «Ошақтың үш бұтындай емеспіз бе?» деп жақын тартады. Үштікті халық бірігудің негізіне жатқызған. «Үйірімен үш тоғыз», «Үш жүздің баласымыз», «Ер кезегі үшке

дейін». Нәрестенің дүниеге келген құрметіне арналатын салт

дәстүрдің бірі шілдехананың да үш күн, үш түн бойы күзетуінің де

себебі бекер емес. Яғни жаңа босанған ана мен жас нәрестені назардан тыс қалдырмай, сыртқы кері әсерлерден қорғау сенімінен туындаған

ырым. Қазақ ұғымында осы күні, яғни аптаның үшінші күні бас талған істің бәрі сәтті болады деп сапарға шығатын болған. Қазақ тілінде «жеті» тәрізді көп айтылмағанымен «үш» пен «тоғыздың» да ала-бөле қолданылатын жері бар.Мұсылман елдерінің ауыз бекіткен «Ражаб», «Шабан», «Рамазан» айларын басқа айлардан бөліп алып, айрықша «Үш айлар» деп атаған. «Үшті» құрметтеу ислам дінінде де бар. Мәселен, қасиетті «Ыхылас» сүресі, кез келген аятты оқығанда үш рет қайталанып отырады.

Түйіндей келгенде, «Үш – жаратылыстың дамуынан алғашқы

баспалдағы немес даму заңдылығы «үштен» бастау» алады деген

сөз.

Үштік ұғымдар

Санға байланысты даналық сөздер біздің қазақ халқында ғана болса керек. Бабалар қалдырған осынау даналықты ұрпақтан-ұрпаққа аманаттап жеткізу әркімнің борышы.Бүгін мен алдарыңызға "үш" санына байланысты түрлі ұғымдарды жинақтап ұсынып отырмын.

1. Үш жұрт:

Ағайын жұрт, нағашы жұрт, қайын жұрт

2. Үш байлық: