Ыбырай Алтынсарин әңгімелерінің тәрбиелік мәні

Ы. Алтынсариннің әңгімелерінің тәрбиелік мәні

Сабақтың тақырыбы: Ы. Алтынсариннің әңгімелерінің тәрбиелік мәні ашық сабақ

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: Оқушыларға әңгіме жанрының ерекшелігін айта отырып, Ы. Алтынсарин әңгімелерінің тақырыптарын, идеясын, қоғамдық мәнін түсіндіру. Ыбырай әңгімелерін оқушыларға қысқашы мазмұндата отырып, оның шынайы өмірден алынғандығына назар аударту.

Тәрбиелілігі: Оқушыларды Ыбырай әңгімелеріндегі кейіпкерлердің жақсы мінез-құлық, орынды іс-әрекеттерін талдау арқылы адамгершілікке, адалдыққа, мейірімділікке, қамқорлық жасауға баулу.

Дамытушылығы: Оқушылардың ой еркіндігін, эстетикалық сезімін ояту. Әңгімедегі көркем сөз айшықтарын білгізу, қысқаша мазмұндату арқылы тіл дамыту, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.

Сабақ түрі: жаңа сабақ

Сабақтың көрнекілігі: Ы.Алтынсариннің шығармашалығына байланысты слайд, «Таза бұлақ» кітабы т.б.

Сабақтың әдісі: СТО стратегиялары, сұрақ-жауап, ой талқы.

Сабақтың барысы:

І. Үй тапсырмасын тексеру.

Ы.Алтынсариннің шығармашылығы, ағартушылық қызметі.

«Кел, балалар, оқылық», «Өнер- білім бар жұрттар» өлеңдерін жатқа айту.

«Авторға хат»

І слайд Ыбырай портреті Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

1.Ыбырайдың жазушылық, ағартушылық қызметіне әсер еткен адамдарды ата.

2. Ы.Алтынсаринді не себепті балалар әдебиетінің атасы дейміз?

3. 1887 жылы Торғай даласында қандай жаңалық болды?

4. «Қазақ хрестоматиясы» атты тұңғыш оқулығы қай жылы шықты және қандай өлеңмен ашылды?

5. 1883 жылы «Мұсылмандық тұтқасы» атты оқу құралының кіріспесінде не жазды? Бұл кітаптың құндылығы неде?

6. «Дала қоңырауы» поэмасының авторы кім? Поэма кім туралы жазылған?

ІІ. Жаңа сабақ

Қызығушылықты ояту.

- Қазір үнтаспадағы шығармаға құлақ түрейік.

- Балалар, бұл шығарма сіздерге таныс па? Шығарманың аты мен авторын сұрау.

- Дұрыс, балалар. Бұл Ыбырай Алтынсариннің «Әке мен бала» әңгімесі.Олай болса, бүгінгі сабағымыздың тақырыбы «Ыбырай әңгімелерінің тәрбиелік мәні» Лексикалық тақырып: «Тәрбие –адамдықтың түп қазығы»

Сабақтың мақсатымен оқушыларды таныстыру.

Мағынаны тану.

Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Ыбырай Алтынсарин есімі қазақ балалары үшін мектеп ашқан ұлы ағартушы, орыс әдебиеті классиктерінің балаларға арнап жазған шығармаларын қазақ тіліне аударған аудармашы ретінде ғана емес, қазақ жазба әдебиеті тарихында тұңғыш прозаик ретінде де белгілі. Олай дейтін себебіміз, Ыбырайға дейін шын мәнінде көркем проза қазақ жазба әдебиетінде қалыптаспаған еді. Мазмұны жағынан Ыбырай әңгімелері өз заманының келелі мәселелерін қамтиды. Оның шығармалары жас ұрпақты мейірімділікке, адалдыққа, ізеттілікке, ақылдылық пен білімділікке, т.б. ізгі қасиеттерді үйретуге шақырады. Ыбырай «Қазақ хрестоматиясына» Қара батыр, Байұлы, Жиренше шешен, Тазша бала туралы ертегі,Бай баласы мен жарлы баласы, Таза бұлақ, Әке мен бала т.б. тәлімдік мәні зор әңгімелерін енгізді.Қазақ хрестоматиясына енген Ыбырайдың көркем шығармалары өзінің ағартушылық идеясына бағындырылған. Ол әдебиетті бала санасына әсер ететін, сөйтіп, оны жақсы, өнегелі істерге үйрететін мықты құрал деп атап көрсетті.

Ыбырайдың шығармаларын оқи отырып, ол өз заманының беталысын анық аңғарғанын, халық өмірін жаңа арнаға салуда білім мен тәрбие мәселесі қатар жүру керектігіне назар аударғанын көруге болады. Ыбырай әңгімелерінің негізгі қайнары халық тұрмысынан алынған. Өмірді, адам әрекеттерін ешқашан дағдыдан тыс әсірелеп суреттеп, шындықтан алшақтамаған. Кейіпкерлерді шынайы өмірге тән әректтері арқылы бейнелеуді мақсат тұтты.Оның әңгімелерін тақырып жағынан еңбек пен өнерге баулитын және адамгершілкке тәрбиелейтін шығармалар деп екі топқа бөліп қарастыруға болады.

ІІ слайд Тіршілік тірегі-еңбек. Тәрбие басы –тал бесік.

Ыбырай шығармаларының басты тақырыбы –еңбек. Ол еңбек адамның өмірі үшін ерекше маңызды рөл атқарады, еңбексіз өнер де, білім де қолға келмейді деп еңбекті бірінші орынға қойып, тәрбие негізі адал еңбекте деп тұжырым жасайды. Оның бұл тақырыпта жазған көптеген әңгімелері бар. Мысалы Өрмекші, құмырсқа, қарлығаш, Бай баласы мен жарлы баласы, Қыпшақ Сейтқұл, т.б. Жазушының бір топ әңгімелері адамгершілік тәрбие мәселесіне жазылған. Адамзат баласы шыр етіп жерге түскеннен бастап ата-ананың аялы алақаны мен ыстық ықыласына бөленіп өсетіні белгілі. Ата-ана баласына небір асыл қасиеттерді үйретіп, жақсы азамат болуын тілейді және үміттенеді. Бұл тақырыпта да жазған Ыбырай шығармалары бар. Мысалы Асыл шөп, Бақша ағаштары, Таза бұлақ т.б. Әр әңгімесінде тәрбиенің…