Ыбырай Алтынсарин мен Абай Құнанбайұлы ашық сабағы 11 сынып

Гульжанат Өмірзақова,

Жоғары Болашақ Колледжінің жоғары санатты тарих пәні мұғалімі

Атырау қаласы

Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев.

Пәннің аты: Қазақстан тарихы

Өткізілетін сынып: 9 «А» гимназия

Пән мұғалімі: Өмірзақова Гүлжанат Жамашқызы

Қаркөл орта мектебі, Қызылқоға ауданы, Атырау облысы

Сабақтың тақырыбы: Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев.

Сабақтың мақсаты:

Сын тұрғысынан ойлауды дамыту, ой шақыра білуге, жеке жұптасып, шағын топта, жұмыс істеуге дағдыландыру.

Тарихи тұлғалар туралы оқушылардың өз білімдерін жинақтау арқылы мәтінмен жұмыс істеуге, үйрету. Мәтінді сын тұрғысынан ойланту арқылы меңгерту.

Жеке тұлғаның тарих сахнасында өзіндік орны бар ғұлама- ақын – педагог- ағартушыларға деген қызығушылығын ояту, оны білгізу, ойын жинақтай білуге үйрету.

Сабақтың көрнекілігі:

Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев портреті, шығармаларының топтамасы, иллюстрациялық суреттер, мерізімді басылымдар.

Сабақ барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі:

Сәлеметсіздер ме! Бүгін сәуірдің 12-ші жұлдызы. Бүгінгі сабақтың тақырыбы: «Ыбырай Атынсарин, Абай Құнанбаев».

2. Қызығушылықты ояту сатысы:

Ой шақыру стратегиясы.

-Сіздер халқымыздың қандай ұлы ойшылдарын, біртуар дарын иелерін білесіздер, атап өтіңіздер.

Сұрақ қою стратегиясы:

Ы.Алтынсарин ен А.Құнанбаевтың өзіндік қандай қадір-қасиетін білесіздер?

3. Пікірлеріңізді көршілеріңізбен бөлісіңіз, талқылаңыз, пікірлесіңіз.

Ыбырай ауылынан «Гүл тобы» , Абай ауылынан «Күн тобы», орталарыңыздан сіздердің ойларыңызды жеткізетін Тайм-Киперлерге сөз беріледі.

Сабақтың өтілуі.

Мағынаны тани білу сатысы.

4.Фаза. Ой қорғау, Қызығушылықты ояту.

Осы мақсатта екі топқа оқушыларға берілетін сұрақтар. Жұппен жұмыс істеу стратегиясы.

Абайдың, Ыбырайдың өмірбаяндары.

Абайдың өлеңдері, бір өлеңін көркем тілде оқу.

Ыбырай өлеңдерін ата, бір өлеңін көркем тілде оқу.

Абайдың пәлсапалық сөздері.

Ыбырай шығармаларын ата.

Абайдың табиғат туралы жазған өлеңінесурет салып, баяндау.

Ыбырайдың адам жан дүниесін бейнелейтін әңгімелерінен сурет салып, баяндау.

9. Абай әндерін орындау.

Таныдық сұрақтар.

Сөзжұмбақ құрастыру, топ мүшелері.

Әр топта өлеңмен шұғылданып жүрген оқушылардың өлеңдерін оқу.

Топтың лидері: «Анасы махаббаттың Жер құлпырды,

Нұр төгіп жер жаһанға күн құлпырды» - деп ақын Иса Байзақов ағамыз айтқандай, Күн-жерге, бүкіл тіршілік атаулыға жылы шуағын шашатын сары түсті планета. «Күн – тіршілік көзі» деп оған адамдардың табынуы ескі діндерде кездеседі. Күн Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туында орын алған. Тудағы көк түс аспан әлемін бейнелесе, ортасындағы күн нұр шашып тұр, астында қияға қанат қаққан қыран құс бейнеленген. Ата-бабаларымыз күн тұтылса жаман ырымға жорып, соғыс болады деген. Шындығында олай емес, ол периодты түрде қайталанып отыратын құбылыс. Ауырған, ұшынған адамды күн батарда ұшықтап, ауруынан жазған . Күн- бізге ең жақын планета. Сондықтан біз тобымыздың атын « Күн» деп алдық.

Топтың лидері:

Гүлдер, гүлдер, көп гүлдер

Қызыл гүлдер, көк гүлдер.

Жайнар кезім келді деп

Қанаттарың желбіреп, -деп Тұманбай Молдағалиев атамыз жырлағандай, гүл - сұлулық, сыйласымдылық белгісі. Гүлдің түрдері өте көп. Мәселен: раушан, райхан, қырмызы гүлдері, Қазақ халқы гүлді ерекше қасиетті деп бағалаған .Сондықтан өзінің сүйікті де, сүйкімді қыздарын осы гүлдердің атымен атаған.

Әр гүлдің өзіне тән сипаты, қасиеті бар. Бір гүл ауруға, енді бірі бет әжімін кетіруге ем. Әр гүлден әр түрлі дәрі – дәрмек алады. Қазақ халқында гүл туралы мақал-мәтелдер көп. «Гүл өссе – жердің көркі», «Ер – елінде, гүл- жерінде», «Жер – гүлімен көрікті», т.б.

Гүл- бөлменің сәні. Мәселен , шырмауық, кактус гүлдерін адам үйде өсірмейді. Гүл оттегін бөліп, көмірқышқыл газын сіңіріп, ауаны жаңартып отырады. Дүниедегі ең үлкен сыйлық – гүл. Жұп гүлден ұсынуға болмайды. Лалагүл – бейкүнәсіздік, қоғажай- қарапайымдылық, райхангүл- ғашықтық, сары гүл – уайымдылық белгісі. Сонымен біз бүгінгі сабаққа Ыбырай ауылы «Гүл» тобынан келіп отырмыз.

2-сұрақ. 1-топ. Абай ауылынан, Абай өмірбаяны.

Абай Құнанбаев (1845-1904)

Қазақ халқының ұлы кемеңгер ақыны Абай Құнанбайұлы, 1845 жылы Семей облысының Шыңғыс тауында дүниеге келген .Әкесі – Құнанбай – сол заманның бай-шонжары. Ал, арға аталары – Ырғызбай, Өскенбай өз заманының атақты билері, Құнанбайдың – Құдайберді, Тәңірберді, Оспан, Ысқақ, Абай, Қалиолла және Сымағұл деген 7 ұлы болған. Соның ішінде үміт күткені Абай болатын. Абай әжесі Зере мен анасы Ұлжан айтқан ертегі- аңыздарды құмарта тыңдайтын. Абай жасынан, ауыл молдасынан хат танидаы. Әкесі оны Семейдегі Ахмет Риза медресесіне оқуға жібереді. Семейде жүргенде Науай, Низами атты Шығыстың классик ақындарының шығармаларымен, қисса- дастандарымен танысады. Абайды 13 жасында әкесі қасына ертіп жүріп, ел билеу ісіне баулиды. 1870 жылы Семейге жер аударылған орыстың ірі өкілі – Михаэлиспен танысып, дос болады. Осы жылдары Абай орыстың көрнекті өкілі Лермонтовтың «Бородино» атты шығармасын қазақ тіліне аударады. осыдан…