Зәр шығару жүйесінің құрылысы мен қызметі, 8 сынып

Сыныбы:

8 «г»

Сабақтың тақырыбы:

«Зәр шығару жүйесінің құрылысы мен қызметі».

Сабақтың мақсаты:

1.Зәр шығару мүшелері, зәр шығару мүшелерінің ауруларының алдын алу маңыздылығын түсіндіріп, білімдерін жетілдіру.

2.Оқушылардың білімдерін жетілдіру мақсатында оқушылардың дүниетанымын тапсырмалар арқылы дамыту;

3.Бүйрек аурулары, олардың алдын алу жолдарын айта отырып, салауатты өмір салтын сақтауға тәрбиелеу

Күтілетін нәтиже

Оқушылар зәр шығару жүйесін толық сипаттай алады. Оқушылар бірлесіп жұмыс істеуді үйренеді

Керекті жабдықтар

Интербелсенді тақта,слайд, бүйрек суреті және макеті, доп, видеоматериал, перфокарталар, адам макеті.

Әдіс тәсілдер

Түсіндірмелі-иллюстративті, топтық, жұптық ,жеке жұмыс.

Сабақтың кезеңдері:

Мұғалімнің іс-әрекеті:

Оқушының іс-әрекеті

Кіріспе

5 минут

Мұғалім сыныпқа кіріп,оқушылармен амандасады.

-Сәлеметсіздерме,балалар!

-Отырыңыздар!Сыныпта бүгін кім кезекші?

Бүгін сабақта кім жоқ?

Үй тапсырмасын қайталау

Оқушылар орнынан тұрып,мұғаліммен амандасады.Сосын сабақта кім жоқ екенін айтады.Түрлі түсті стикер арқылы оқушылар топқа бөлініп,бір-біріне сұрақ қояды.

Тұсаукесер

8 минут

дұрыс жауапқа бір смайликтен.

1. «Мылқау сурет» С, А, В, D, PP, Лунин суреті- дәрумендер қызметін айту.

2.«Сен білесің бе?»

Оқушылар допты бір-біріне лақтыру арқылы «Сен білесің бе?» энергетикалық алмасу туралы бір-біріне сұрақтар қояды.

Негізгі бөлім

18 минут

Бейнематериял көрссетіледі. Әр топ не көрді айтайықшы. Қалай ойлайсыздар бүгін біз не жайында әңгіме өрбітпекпіз? Иә, зәр шығару жүйесі және зәр шығару мүшелерінің ауруларын қарастырамыз.

Ассоцияция құру: «Зәр шығару мүшелерінің аурулары» дегенді естігенде бірден ойларыңа не келеді? Бүйрегім ауырады дегенде қалай ауырсынады ойларыңды жазыңдар. Топтық жұмыс. Орындап болған топ екі рет шапалақ ұрып тапсырманы аяқтағандарын білдіреді.Балалар білімдерін ортаға салады, ал енді осы білімдеріңді осы сабақта ары қарай толықтырып тереңдете түсейік

Біз күнделікті пайдаланатын тағам асқазанда қорытылып болған соң ағзамызға қажетті мөлшерде ғана тағам сіңеді де метоболизмнің соңғы ыдырау өнімдері сыртқа шығарылады. Артық ас- ішек арқылы, көмірқышқыл газы- өкпе арқылы, фосфор қышқылы, несепнәр, ас тұзы,су тер бездері арқылы тер түрінде шығарылады, су, тұз, улы заттар бүйрек арқылы зәр түрінде шығарылады, сөйтіп ағзаны уланудан сақтайды.

Зәр шығару жүйесі: 2 бүйрек 2 несепағар қуық зәр шығару өзегі.

Бүйрек - үрмебұршақ пішінді жұп мүше. Оның жоғары полюсінде эндокрин бездері орналасқан. Адам бүйрегінің массасы 150 грамм. Бүйрек ұлпасы сыртқы қоңырқай түсті қыртысты қабаттан және ішкі бозғылт түсті ми затынан тұрады. Бүйрек құрсақ қуысында 1-2- бел омыртқаның екі жағында орналасқан.Оң жақтағы бүйрек сол жақтағы бүйректен 1,5-2см төменірек орналасады. Өйткені оң жақ бүйрекке үстіндегі бауырдың салмағы түседі. Бүйректің сыртқы жиегі дөңес, ішкі жиегі ойыс. Ойыс жағы омыртқа жотасына қарай бағытталған. Бүйректің ойыс жағында шағын қуысы болады, оны бүйректің астаушасы дейді. Ойыс жағында бүйрек артерия тамырлары, бүйрек вена тамырлары, жүйке талшықтары мен несепағар жолдары болады. Бүйректің бұл жері бүйрек қақпасы деп аталады.Әрбір бүйректің салмағы шамамен 150 г. Бүйректің сыртын қалың май қабаты қаптайды. Бүйрек қоңырқай түсті сырты қыртысты және іші бозғылт түсті милы заттан түзілген. Бүйректің құрылысы өте күрделі. Бүйректің құрылымдық және қызметтік бірлігі - нефрон(гр. nefron -бүйрек) деп аталады. Әрбір бүйректе 1 миллионнан астам нефрон болады. Нефронның өзі екі бөлімнен тұрады. Сыртынан қоршап жатқан бөлімі — бүйрек денешігі деп аталады, ол қыртысты затта орналасқан. Екін

Бүйректе артерия қантамырлары 2 рет қылтамырлар шумағын құрайды. Адам денесіндегі басқа мүшелерде ұсақ қантамырлар бір-ақ рет қылтамырлар шумағын құрайды.

Тәулігіне 1500-1700л қан бүйрек арқылы сүзіліп өтеді. Қан ағзаның жасушаларынан жиналған зиянды заттарды бүйрекке әкеледі. Керексіз заттардан қанды тазартатын - бүйрек.

Зәр шығару жүйесі

Бүйрек құрылысының сызбанұсқасы

1.Бүйректің ең негізгі қызметі - сүзгіштік. Қанмен келген улы заттар, тұздар, артық су бүйректе бөгеліп сүзіліп калады. Сүзіліп тазарған қан вена қантамырларымен жүрекке карай ағады.

2.Қан мен басқа да сұйықтықтың құрамын реттейді.

3.Бүйректе зәр (несеп) түзіледі.

4.Су мен тұздың мөлшерін реттейді.