Жасөспірімдердің оқу ынтасын қалыптастыру туралы баяндама

Оқушының іс-әрекетіне дұрыс баға беру үшін, педагог ең алдымен оның мотивтерін дұрыс түсінуі керек. Кей кезде сырт көзге бірдей тапсырма орындаған оқушылардың түрткілері мүлде әртүрлі болуы мүмкін.

А.Н.Леонтьев мотив және мақсат түсініктерін ажыратады. Мақсат – алдын-ала жобаланған нәтиже, ал мотив – сол нәтижеге жетуге түрткі. Ол түсіну және әрекет ету кезеңнерінен тұрады. Нақтылы жағдайда түсіну кезеңі әрекет етумен жалғасады. Мысалы : Оқушы үй тапсырмасын орындау керектігін түсінеді, алайда ол әлі жеткілікті түрткі алған жоқ және «керек» екендігін түсініп отырғанның өзінде оқуға асықпайды. Ал енді ол өзін жазалайтынын (немесе мадақтайтынын, бұл тапсырма емтиханда кездеседі, жеке басына болашақта қажет болады т.б.) білетін болса, орындауға барынша тырысады. Уақыт өте келе оқушы өзі сыртқы түрткісіз дайындалуға әдеттенеді.

Бүгінгі таңда нақты жасөспірімдердің оқуға мотивациясы көкейкесті мәселеге айналып отыр. Ата-аналар мен педагогтар балалардың оқуға деген қызығушылық деңгейінің төмендігі, жаңа ақпарат алуға асықпайтындығы, құлшынысы мен ниеттерінің жоқтығы туралы айтып отыр. Көбіне бұл негізгі әрекет түрінің өзгеруімен түсіндіріледі. Бастауыш сынып оқушылары мен жеткіншектер үшін негізгі әрекет оқу болса, жасөспірімдік шақта ол құрдастарымен қарым-қатынас қажеттігіне ауысады.

Оқу мотивациясы – жүйелі түсінік, ол оқушылардың түрлі мақсат, қажеттілік, қызығушылықтарының иерархиясынан құрылады. Мектепте оқу барысында мотивтер иерархиясы өзгеріп отырады, сондықтан «мотивацияның қалыптасуы бұл оқуға деген жағымды көзқарастың пайда болуы немесе артуы, мотивациялық сфера құрылымының, оған кіретін түрткілердің күрделенуі» болып саналады.

Л.И. Божович оқу мотивтерінің 2 тобын ажыратады: оқу әрекетімен байланысты (оның мазмұны мен процессі) және оқу әрекетінен тыс (кең мағынасындағы әлеуметтік) мотивтер[1]. Бастауыш сынып оқушыларына кең мағынасындағы әлеуметтік, яғни «тұрғы» (жақсы оқушы болу) және жауапкершілік (ата-ана мен мұғалім алдындағы парыз) түрткілері тән. И.С.Конның айтуынша, бала әлі оқыту мазмұнына емес, бағаға , оның астарында жатқан мұғалімнің қарым-қатынасына бағытталады[2]. Ал жасөспірімдік шақта мотивациялық иерархияның айтарлықтай өзгерістері байқалады. Жауапкершілік мотиві ығыстырылып, басқа әлеуметтік түрткілерді оқушы түсіне қоймайтыны анық. Оқу мотивациясының төмендеуінің негізгі себептері ретінде мұғалімнің сол түрткілерді ескермеуі, оқу мен әлеуметтік-маңызды әрекет (еңбек, өзін-өзі дамыту) арасындағы байланысты көрсетпеу, жасөспірімге тән өз бетімен жұмысқа, құрдастарымен қарым-қатынасқа бейімдікті ескермеу жатқызылады.

Өзін-өзі тану, нақтылау оқушы үшін айтарлықтай рөл атқармайды, оқудың «жалпы керек» екенін біле тұра, болашақтағы кәсіби әрекеті үшін маңызын түсіне қоймайды. Сондықтан мадақтау, жазалау, баға секілді ынталандыруды талап етеді. Жасөспірімдік шақтағы жетекші қажеттілік – өзін көрсету, ұжымда белгілі бір орын алу.…