Жаттықтырушы мен жаттығушы қарым-қатынасы туралы таныстырылым

« Жаттықтырушы мен жаттығушының

өзара қарым-қатынасы

спорттық іс-әрекеттегі жетістіктерге жетудің

факторы ретінде »

Автор:

С.Аманжолов атындағы ШҚМУ Жоғары колледжінің оқытушысы Белгибаева Алтынай Елемесовна , әлеуметтік ғылымдар магистрі

Спорт әлеміндегі өзекті мәселелердің біріне жаттықтырушының жаттығушымен немесе жаттығушылармен өзара қатынасы, қарым-қатынасы жатады және де көптеген спорт ғалымдардың жұмыстарын қарастыра келе, бұл кешендік және пәнаралық, яғни спорттық педагогика мен заманауи спорт психологиясының тоғысуында шешілетін мәселе деген ой түюімізге болады.

Спорттық іс-әрекеттегі, соның ішінде командалық спорт түрлеріндегі спортшылар арасындағы, топ арасындағы, жаттығушылар немесе жаттығушымен жаттықтырушы қарым-қатынасының, өзара қатынастарының және психологиялық атмосфераларының психологиялық заңдылықтары командалық бірліктің және де спорттағы жетістікке жетуді анықтаушы факторлардың бірі болып табылады.

Спорттық іс-әрекет жағдайындағы жаттықтырушы мен жаттығушының өзара қатынастары мен қарым-қатынастарының ерекшеліктері Е.П. Ильин, Р.С. Немов, П.А. Рудик, Ю.Л. Ханина, А.Ц. Пуни, Ю.А. Коломейцев т.б. авторлардың еңбектерінде қарастырылған.

Бұл авторлардың зерттеулері осы мәселенің маңыздылығын айқындайды, алайда осындай фактілердің болуына қарамастан массалық спорт жағдайындағы спорттық команда немесе жаттықтырушы мен жаттығушының өзара қарым-қатынастары мен қатынастарын реттеу мәселелеріне уақыт бөлінуі мен назар аударылуы өте аз болып келеді.

Бұл мәселенің туындауы команда арасындағы спортшы-спортшы, жаттығушы-жаттықтырушы жүйесінде жиі қақтығыстардың туындап отыруымен байланысты. Ал, бұның салдары жеке спортшының немесе топтың жарыстардағы көрсететін өнерлеріне, ойындарына әсер етуі.

Мысалы, КСРО-ның футбол бойынша құрама командасының Испанияда өткен әлем чемпионатындағы ойынын қарастыруымызға болады.

Ал, Спорт-Экспресстің мәліметтеріне сүйенетін болсақ, жаттықтырушылар мен жаттығушылар арасындағы қақтығыстардың 48% дербес спорт түрлерінде (жүзу, суға секіру,жеңіл атлетика) және 53% командалық (су добы, волейбол, қол добы) спорт түрлерінде спортшылардың тәртіпсіздіктерінен, яғни өзара қарым-қатынастың дұрыс орнатылмауынан орын алады екен. Бұл қақтығыстардың 48% жарыстар мен жиындардағы тәртіпті бұзу нәтижесінде спорттың дербес түрлерінде, ал 13% спорттың ойындық түрлерінде орын алады екен.

Спорттық іс-әрекеттің үрдісінде қалыптасатын барлық өзарақатынастардың ішінде спортшының нәтижеге жетуге және ары қарай жетілуіне оның жаттықтырушысымен қарым-қатынасы мен қатынасы үлкен ықпал етеді.

В.Л. Марищук пен Л.К. Серованың атап көрсетуі бойынша, жаттықтырушы мен жаттығушы ең алдымен субординациялық өзарақатынастармен байланысқан болады, яғни мұндағы жаттықтырушы – жетекші әкімшілік билікке ие, ал спортсмен оның бұйрықтары мен өкімдерін орындайтын орындаушы болып табылады. Сондықтан, жаттықтырушы мен жаттығушының өзара қатынастары мен қарым-қатынастарының жоғары деңгейде болуына қойылатын ең бірінші талабы спортшының жаттықтырушының берген кеңес-нұсқаулықтарын толықтай орындауы болып табылады [1].

Егер жаттықтырушы мен жаттығушының қатынастында сыйластық, өзарасенімділік болса, онда спортсмен өз жаттықтырушысымен келіспеуге қорықпайтын және келеңсіз жағдайларда жаңа шешімдерді қабылдауға, жауапкершілікті өз мойнына алуға қорықпайтын болады. Бірінші талапқа сүйене отыра, коммуникативтік қатынастарды бағалаудың екінші талабына спортсменнің жаттықтырушы берген нұсқаулықтарды…