Жатыс септік туралы түсінік беретін материал

Сабақ тақырыбы: Жатыс септікМақсаты: 1. Зат есімнің септелуі туралы түсініктерін кеңейту. Септік жалғауларын және сұрақтарын толық меңгерту. Жатыс септіктегі сөздердің қандай сұрақтарға жауап беретінін және оның жалғауларымен таныстыру.2. Оқушылардың сабаққа деген қызушылығын арттыру, сөздік қорын күнделікті сөйлеу тілін дамыту.3. Ұйымшылдыққа, достыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.Сабақ түрі: жаңа сабақ

Әдіс - тәсіл: түсіндіру, сұрақ - жауапКөрнекіліктері: интерактивті тақта, суреттер, таблица, сызбалар.I. Ұйымдастыру кезеңі:

II. Үй тапсырмасы:- Үйге қандай тапсырма берілді?129 беттегі 54 – жаттығу сурет бойынша әңгіме құру. Әңгімеде табыс септігінің сөздері кездесетін болсын.

Жазған сөйлемдеріңді ауызша оқып шығамыз. Сөйлемдерін талдату.Өткен сабақта қандай септікті өттік?- Табыс септік (кімді? Нені? Кімдерді? Нелерді? )

Ертегі Септік туралы кім айтады?

«Ерте – ерте ертеде, ешкі жүні бөртеде, зат есім жерінде, қазақ тілі елінде Септік деген шал болыпты. Елде жұт болып, ашаршылық жайлапты. Бұл ашаршылық Септік шалдың үйіне де келіп жетіпті. Атау атты ұлы қайтыс болғанда шал ағашқа аттың қылын керіп, тиегінің орнына қойыпты да, үнсіз егіліпті. Ай өткен соң Ілік деген ұлы өлгенде тағы бір ішек тағып, «ненің зияны, кімнің көзі тиді екен?» — деп егіледі.

Ай өткен соң Барыс атты ұлы дүниеден өтеді. Сонда шал тағы үшінші ішек тағып «кімге айтып жылайын неге ғана өлді екен?» — деп жоқтау айтады. Табыс атты ұлы өлгенде «нені айтып, кімді ғана қарғайын?» — дейді. Жатыс атты ұлы да аштықтан өлгенде ағашқа бесінші ішек тағылып, «неде, кімде екен себебі? – деп жылайды. Шығыс ұлы да қайтыс болады, алтыншы ішек тағылып «неден қайтыс болдың, кімнен сені сұраймын? » — деп егіледі. Көмектесі де сол ашаршылықтан қайтыс болғанда «кіммен өмірсүрмекпін, немен енді шұғылданамын?» — деп жоқтау айтып егіледі. Содан 7 ішек, 7 тиек тағылып «жетіген» аспабы пайда болыпты. Осы аспап арқылы Шал мұңын халыққа жеткізген деседі.

Ендеше «бәйге» ойыны арқылы өткен сабақтарда алған білімдерімізді тексерейік.Дайынбыз ба?«Бәйге» ойыны. с. ж. 30 - Сөйлемдегі сөздерді бір - бірімен байланыстыру үшін жалғанатын жалғауларды қалай атаймыз? (Септік жалғаулары деп атайды)с. ж. 10 - Зат есімнің септелуі дегеніміз не? (Зат есімнің септік жалғаулары арқылы өзгеруін зат есімнің септелуі дейді)орта. 40 - Атау, ілік септіктері қандай сұрақтарға жауап береді? (Ата септік: Кім? Не? Ілік септік: Кімнің? Ненің?)орта. 20 - Барыс септіктің сұрақтары мен жалғауларын ата. ( Кімге? Неге? Қайда? Ға, ге, қа,ке)оң. ж. 30 - Табыс септіктегі сөздерге қандай сұрақтар қойылады? (кімді? Нені? Ны,ні,ды,ді, ты,ті)оң. ж. 10 - Қазақ тілінде неше септік бар? (7 септік)III Жаңа сабақ- Қай септіктермен жұмыс жүргіздік?- Атау, ілік, барыс, табыс септіктерімен. Дұрыс айтасыздар. Бүгін біз келесі септікпен таныс боламыз.

Ерте, ерте, ертеде

Мінезі суық қаталдау

«Қазақ тілі» атанған

Хан патшасыболыпты.

Киіз үй тігіп жайлауға

Қыр басына қоныпты.

Септік деген атаның

Жеті ұлы болыпты.

Жетеуі де ер жетіп,

Білімімен жаныпты.

Ақылымен жетектеп

Сара жолға түсіпті.

Қазақ тілдің ұрпағы

Әкесіне сеніпті.

Жетуіне қаз-қатар

Жеті үй тігіп беріпті.

Қатаң тәртіп қағида

Білімсізді жойыпты.

Сұрақтар мен жалғауын, Жатыс септікпен таныс болыңдар

Жатыс болса бүгінде,

Кімде? Неде? сұрағы.

-да,-де,-та,-те, боп

Жабыстырып қойыпты.

Бүгінгі сабақта жатыс септігімен жұмыс жүргіземіз.Жатыс септік.Сұрақтары: Кімде? Неде? Қайда? Кімдерде? Нелерде?Жалғаулары: - да,- де, - та, - теМысалы: қарда, аязда, боранда, әжемдеКөркем жазу |Қ қ қ-дауыссыз қатаң

Сөздік диктант: әжені – т.с, найзаның –і.с, ұшқыш-а.с, атаға-б.с, кітапхана-б.с, ынтымақты-т.с

Оқулықпен жұмыс

55-жаттығу

Шөлде ( т.с) гүлдейді, құлпырады,

Суда (т. с ) өмірі қырқылады.

56-жаттығу

Күш-білімде. Балапан ұяда не корсе, ұшқанда соны алады. Ерлік білікте емес, жүректе.

59-жаттығу

Өзен, жайлау, қыс, көген, бесік.

Қиын сөзбен танысу: Көген- қозы-лақтарды мойындарынан желі арқанға қатар түзеп байлайтын ілмек жіптер тізбегі.

57 – жаттығу (ауызша орындау) Мәтінге ат қой. Жатыс септіктегі сөздер сөйлемнің қай мүшесі болып тұрғанын анықта.

Тақырыбы: «Арша»

Арша тасты жерлерде, таулы аймақтарда өседі. (Ж.с қайда?) ( сөйлемде тұрлаусыз мүше болып тұр ) Дәрі жасау үшін оның жемісін пайдаланады. Құрамында эфир майлары, қант, алма қышқылдары, миниралды тұздар бар.Кестемен жұмыс.

Сабақты бекіту:

Өзін – өзі бақылап, бағалау. (Тест сұрақтарына жауап беру.)

Үйге: 61 – жаттығу 131 бет

1.«Әке» сөзі қай септікте тұрғанын тап

А) А.с. С) Б.с.

В) І.с. Д) Ж.с.

2.Ілік септігінде тұрған сөзді белгіле

А) Оқушы С) Оқушының

В) Оқушыға Д) Оқушыға

3.Барыс септігінің сұрағын белгіле

А) Кімге? Неге? Қайда? С) Кімге, Кімді? Нені?

В) Кімдерге? Кімді? Нені? Д) Кіммен? Немен?

4.Табыс септігінің жалғауын белгіле

А) -ны, -ні, -ды, -ді, -ты, -ті С) да, -де, -та, -те

В) -да, -де, -та, -те Д) -мен, -бен, -пен

5.Жатыс септігінде тұрған сөзді белгіле

А) көктемде С) мектеппен

В) далаға Д) мектептен

1.«Әке» сөзі қай септікте тұрғанын тап

А) А.с. С) Б.с.

В) І.с. Д) Ж.с.

2.Ілік септігінде тұрған сөзді белгіле

А) Оқушы С) Оқушының

В) Оқушыға Д) Оқушыға

3.Барыс септігінің сұрағын белгіле

А) Кімге? Неге? Қайда? С) Кімге, Кімді? Нені?

В) Кімдерге? Кімді? Нені? Д) Кіммен? Немен?

4.Табыс септігінің жалғауын белгіле

А) -ны, -ні, -ды, -ді, -ты, -ті С) да, -де, -та, -те

В) -да, -де, -та, -те Д) -мен, -бен, -пен

5.Жатыс септігінде тұрған сөзді белгіле

А) көктемде С) мектеппен

В) далаға Д) мектептен

Сабақтың тақырыбы: Бір-біріне қарама-қарсы қозғалысқа есептер

Сабақтың мақсаты: 1. Қашықтықты табуға берілген есептерді шығаруға, есепке сызба

құруға үйрету; есептеу дағдыларын жетілдіру.Жақындау

жылдамдығы деген түсінікті қалыптастыру.

2. Есепті өздігінен талдап шығара білуге дағдыландыру,

математикалық ойлау, есте сақтау қабілеттерін дамыту;

3. Ұқыптылыққа тәрбиелеу;

Сабақтың түрі: аралас

Әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, өздік, есептеу, салыстыру.

Көрнекілігі: қосымша тапсырмалар жазылған үлестірмелер, кестелер

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі. Сабаққа даярлық, амандасу, түгендеу.

Сабағымыз басталды, балаларға пайдалы.

Бәрін ұғып алыңдар, санауға зер салыңдар

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру: №9 182-бет.

ІІІ. Өткенді пысықтау: Ауызша жұмыс.

ІҮ. Жаңа сабақ: 1. түсіндіру, еске түсіру, қайталау.

v – жылдамдық

t – уақыт

s – қашықтық

S = v ∙ t

Қашықтықты табу үшін, қозғалыс жылдамдығын уақытқа көбейту керек.

--Суретте не бейнеленген? --Машиналар қандай әрекет орындауда?

۰Сурет бойынша мына сұрақтарға жауап бер:

-- Машиналардың қозғалыс бағыты туралы не айтуға болады?

-- Олардың арақашықтығының өзгерісі туралы ше?

--Жылдамдықтары бірдей болғанда, бірдей уақыт аралығында жүрген жолдары туралы ше? -

--Жылдамдықтары әр түрлі болса ше?

--Ал жолда болған уақыты туралы ше?

--Кездескеннен кейін қозғалыстарын әрі қарай жалғастырса, қандай өзгеріс болады?

№2 Есеп шығару:

Екі ауылдан бір мезгілде екі машина бір-біріне қарама-қарсы жолға шықты. Олардың біреуі кездескенге дейін 310 км, ал екіншісі 275 км жол жүрді. Екі ауылдың арақашықтығын тап.

S = S1+S2 S1 машина-- 310 км

S =310+275= 585 км ? км

S2 машина-- 275 км

Жауабы: S = 585 км

№3 Есеп шығару:

Екі ауылдан бір мезгілде екі салт атты бір-біріне қарама-қарсы жолға шықты.Олардың біреуі кездескенге дейін 2 7 км, ал екіншісі одан 7 км артық жүрді. Екі ауылдың арақашықтығы неше километр?

Шешуі: I--27км

II--?,7км > ? км

27+(27+7)=27+ 34=61км

Жауабы: S=61км

№4 Өздік жұмыс.

V t S

60км/сағ 3сағ ?км S= 60 ۰ 3= 180 км

Х км/сағ 5сағ ?км S= хкм/сағ ۰5 с

80 км/сағ Хсағ ?км S=80км/сағ۰Хсағ

№5 Ауызшап орындау.

№6 Өзіндік жұмыс. Бөлуді орындау,тексеру.

№7 Амалдарды орындау.

2м6дм۰43=86м 7м7дм۰98=686

5м7дм۰98=558м6дм 74ц25кг:99=

№8 Суретте неше үшбұрыш, неше төртбұрыш бар?

Ү. Үйге тапсырма: № 9. 182 - бет. Бағалау

Тақырыбы: Бір-біріне қарама-қарсы қозғалыс. Жақындау жылдамдығы.

Мақсаты: 1. Бір –біріне қарама-қарсы қозғалыстарға есептер шығару әдістерімен таныстыру, жақындау жылдамдығы деген ұғым беру.

Оқушыларды қозғалысқа қатысты есептерді шығару дағдыларын , ақыл-ойын, ой- өрісін, танымдық қабілеттерін, логикалық ойлауын дамыту.

Пәнге деген қызығушылығын арттырып, өз ойын қорытындылай білуге баулу.

Оқушыларды біліктілікке, тез әрі дұрыс жауап беруге, ұйымшылдыққа және белсенді болуға тәрбиелеу.

Сабақ түрі: топтық- жарыс.