Жеке тұлғаның дамуындағы жас ерекшеліктері туралы баяндама

Тұлғаның дамуы

Мектеп жасына жеткен бала өзiнің осы кезеңдегi сапа-қасиеттерiмен бұған дейiн мүмкін

болмаған қандай да жаңа оқу айналы-мын бастауға қабiлеттi. Л.С. Выготский Жастық

кезеңдер ретi

Тән-дене, сондай-ақ ақыл дамуы адамның жастық кезеңдерiмен тығыз байланыста екендiгi

ежелгi дәуiрден белгiлi болған. Бұл өзінен-өзi айқын шындық дәлелдi қажет етпейдi: адам

неғұрлым ұзақ өмiр сүрсе – бойы өседi, денесi қатаяды, жастың келуiмен даналық қонады,

тәжiрибе топталады, бiлiм қоры ұлғаяды. Әр жас кезеңiнің өзіне тән дене, психикалық

және әлеуметтiк

даму деңгейi болады.Әлбетте, бұл сәйкестiк жалпы және тұтастай жас кезеңдерiне тура

келедi, ал нақты адамның дамуы қандай да ауытқулармен қабаттаса жүруi мүмкін. Даму

үдерісін дұрыс басқару үшiн педагогтар ертеден-ақ, адам өмiрiнің кезеңдерiн белгiлi

уақыт топтарына жiктеуге

тырысқан. Бұл iспен өз замандарында ғалым-педагогтар: Коменский, Штрац, Бюллер,

Горлок, Левитов, Эльконин, Пршиго-да, Ванек, Шванцара және т.б. айналысып, жастық

кезеңдерге

бөлiстiрудің бiрнеше ондаған сұлбасын ұсынған. Солардың iшiнде педагогтардың

көпшiлiгiнің қолдауын тапқан бiр сұлбаға назар аударайық. Кезеңге бөлiстiру жас

ерекшелiктерiне негiзделедi.

Жастық ерекшелiктер– деп нақты өмiр дәуiрiне тән анатомиялық, физиологиялық және

психологиялық сапаларды атаймыз. Жастық ерекшелiктер мәнi адамның тән - дене

дамуынан айқын көрiнедi. Бойдың өсуi, салмақ қосылуы, алғашқы тiстердің пайда болуы,

кейiн олардың түсiп, ауысуы, жыныстық жетiлу және басқа да биологиялық үдерiстер

елеусiз ауытқуларымен

әртүрлі жас кезеңдерiнде жүріп жатады. Адамның биологиялық және рухани дамуы өзара

тығыз байланыста болғандықтан, психикалық аймақтағы өзгерiстер де белгiлi жас

кезеңдерiне сәйкес келедi. Биологиялық өзгерiстер сияқты қатаң белгiлi бiр жас кезеңiне

сәйкес болмаса да, әлеуметтiк пiсiп-жетiлу көрiнiс бередi, тұлғаның рухани даму

динамикасы да өз кезе-гiмен орындалып жатады. Осылардың бәрi адам дамуы мен оның

жастық кезеңдерiн белгiлi сатыларға бөлуде табиғи негiз қызметiн атқарады. Дамудың

толық кезеңдестiгi (периодизациясы) адамның

бүкiл өмiрiн белгiлi дәуiрлерiмен қоса қамтиды. Ал шама-лап (частичные) сатыларға бөлу

нақты ғылым саласын қызықтырған өмiрдің бiр бөлiгiн өз iшiне алады. Бастауыш мектеп

педагогикасын баланың мектепке дейiнгi және кiшi мек-теп жасындағы өмiр және даму