Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы 9-сынып сабағы

Сабақтың тақырыбы: Жасанды серіктердің қозғалысы.

Сабақтың мақсаты :

Білімділік: а) Жасанды серіктер туралы түсінік беру.

б) Жасанды серіктер туралы алған теориялық білімін пайдалана отырып әлемдегі қозғалысты көз алдына елестетіп, өз бетінше қорытынды жасауын қалыптастыру.

Тәрбиелік: Патриоттық сезімін ашу, іздемпаздыққа бағыттау, жасанды серіктердің маңыздылығын және олардың құрылысын түсіндіру.

Дамытушылығы: Оқушылардың білімге, өнерге деген қызығушылығын көтеріп, жауапкершілік пен ұйымшылдыққа, ұлттық ғылыми жетістіктерге деген құрметке, адамгершілік танымдарын өмірмен байланыстыра отырып арттыру.

Сабақтың типі: Жаңа білімді меңгерту

Сабақтың әдісі: түсіндіру, баяндау, презентация көрсету, кинофрагмент демонстрациялау, шаттық шеңбері, СТО әдісі, Бес жолды өлең , смайликтер әдісі.

Көрнекілік құралдар: интерактивті тақта, слайдтар, «ғарышты бағындыру» кинофрагменті, бағалау парақшалары, постерге арналған плакат, маркерлер, карточкалар, оқулық, жұмыс дәптері.

Сабақтың жоспары:

І. Ұйымдастыру.

1.1. Оқушылардың құрал-жабдықтарын алғызу.

1.2. Көңілдерін сабаққа аудару.

1.3. Оқушыларды психологиялық дайындау.

1.4. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру және топқа бөлу.

1.5. Материалдарды тарату.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

2.1. Сұрақ-жауап арқылы алған білімдерін тексеру.

2.2. Өткенді еске түсіру.

ІII. Жаңа сабақты меңгеру.

IV. Жаңа сабақты бекіту.

V. Бағалау

VI.Үйге тапсырма.

VII. Кері байланыс.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі:Оқушылармен сәлемдесіп,түгелдеймін. Барлығын ортаға шеңбер жасап тұрғызып, «Шаттық шеңбері» арқылы ынтымақтастық атмосфеарсын құрамын. Оқушылар бір-біріне жақсы тілектерін айтып, бүгінгі күнге сәттілік тілейді. Одан кейін «Атом-молекула» арқылы екі топқа бөлемін. Атом дегенде оқушылар ерсілі-қарсылы араласып жүреді, молекула үшеу дегенде үш оқушыдан топтасып, қол ұстасып тұрып қалады. Дайын материалдарды, карточкалар мен кестелерді оқушыларға таратамын.

2. Үй тапсырмасын тексеру:

2.1. Сұрақ-жауап арқылы алған білімдерін тексеру.

1. Ауырлық күші деп қандай күшті айтады?

2. Еркін түсу қандай шамаға тәуелді?

3. Денелердің еркін түсуі қандай қозғалыс түріне жатады?

4. Бүкіләлемдік тартылыс заңы қалай тұжырымдалады?

2.2. Өткенді еске түсіру.

Формула

Атауы

Үйкеліс күші

Ньютонның ІІІ заңы

Тректің реакция күші

Серпімділік күші

Теңәсерлі күш

Ауырлық күші

Ньютонның ІІ заңы

Сендердің алдарында кесте берлілген. Әр оқушы оз бетінше кестені толтырады. Толтырып болған соң жанында отырған баламен алмасып бір-бірінің жауаптарын тексереді.

3. Жаңа сабақты меңгеру:

Жасанды серіктердің қозғалысы. Ньютон жұмыстарында денелердің парабола бойымен құлауынан Жерді айнала орбиталық қозғалысына қалай өтуге болатынын көрсететін керемет сурет бар (107-сурет). “Жерге лақтырылған тас ауырлық күші әсерінен түзу сызықты жолынан ауытқып, қисық сызық жасай Жерге құлайды. Егер тасты көбірек жылдамдықпен лақтырса, ол алысырақ құлайды” – деп жазды Ньютон. Осы ойды жалғастырып, егер тасты биік тау басынан үлкен жылдамдықпен лақтырса, онда оның траекториясы ол тас Жерге ешқашан да құламайтындай өзгеруі мүмкін. Осылай тас Жердің жасанды серігіне айналады деп тұжырымдауға болады. Денені Жердің жасанды серігіне айналдыру үшін, Жер бетіне денеге берілетін ең аз жылдамдықты бірінші космостық жылдамдық деп атайды.

Жасанды серікті қажетті биіктікке көтеріп, горизонталь бағытта жеткілікті жылдамдық беру үшін зымырандар қолданылады. Одан кейін серік тасымалдаушы зымыраннан ажырап, әрі қарай Жердің гравитациялық өрісі әсерімен қозғалады (Айдың, Күннің жєне басқа планеталар әсерін бұл жерде елемейміз). Осы өрістің серікке беретін үдеуі – g –еркін түсу үдеуі болып табылады. Екінші жағынан серік шеңберлі орбитамен қозғалғандықтан бұл – центрге тартқыш үдеу. Сондықтан бұл үдеу серік жылдамдығының квадратының орбита радиуысына қатынасына тең. Сонымен, бұдан v = gr . Бұған (43.1)-өрнекті қойып, алатынымыз: Бізсеріктің орбиталық жылдамдығының формуласын алдық. Бұл жылдамдыққа радиусы r шеңберлік орбитамен Жер бетінен h биiктікте қозғалатын серік ие болады. Бірінші космостық v1 жылдамдықты табу үшін, серікті Жер бетіне жақын биіктікте, демек h << Rж және r ≈ Rж болады деп есептеу керек. Осыны (45.1) формулада ескерсек, мынаны аламыз: