Жұғу және капиллярлық құбылыстар сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Жұғу. Капиллярлық құбылыстар

Сабақтың міндеттері:

Білімділік: Жұғу, капиллярлық құбылыстар туралы түсіндіру

Дамытушылық: Жаңа білімді қолдану дағдысын дамыту, ақылға салу дағыдысын қалыптастыру.

Тәрбиелік: Жауапкершілікті сезіне отырып жұмыс жасауға, өз жолдасының пікірін тыңдауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту

Сабақтың түрі: жаңа сабақ

Оқытудың технологиясы: НЗМ іс-тәжірибесінде қолданатын әдіс-тәсілдер бойынша

Болжам етілетін нәтиже: Оқушылардың алған білімдерін күнделікті қажеттілік барысында пайдалану

II блок «Сабақтың жабдықталуы»

Негізгі әдебиеттер:

Конграт Б.А., Кеш В.И., Қойшыбаев Н. Физика. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытына арналған оқулық. Алматы: Мектеп,2006

Б.С. Арызханов Физика : Алматы, мектеп, 1986

III блок «Ұйымдастыру-рефлексиялық»

І. Оқу іс-әрекетін ұйымдастыру, мотивация

-Студенттермен амандасу

-Студенттерді түгендеу

-Сабаққа назарын аудару

ІІ. Сабақтың тақырыбы

Мақсаттың қойылуы:

ІІІ. Үй тапсырмасын сұрау

Жаңа білімді меңгерту

Жаңа сабақтың мақсаты

Жұғу

Сұйықтың майысқан бетінің тудыратын қысымы

Капиллярлық құбылыстар

Егер шыны таяқшаны сынапқа батырып алсақ, онда сынаптың жұғынын байқамаймыз. Ал егер осы таяқшаны суға батырып алсақ, онда оның ұшында су тамшысын байқаған болар едік. Бұл қарапайым тәжірибелер сынап молекулаларының тартылу күшінен артық болатынын көрсетеді, ал су молекулаларына келсек, олар бір-біріне шыны молекулаларына қарағанда әлсіз тартылады. Егер сұйық молекулаларының бір біріне тартылу күші қатты дене молекулаларының өзара тартылғанына қарағанда әлсіз болса, онда сұйық осы затқа жұғады. Мысалы, су таза шыныға жұғады да, ал парафинге жұқпайды. Егер сұйық молекулаларының бір-біріне тартылу күші қатты дене молекулаларының тартылу күшінен артық болса, онда сұйық осы затқа жұқпайды.

Қайсыбір заттан жасалған жазық пластинканы горизонталь орналастырып, оған зерттемек болып отырған сұйықты тамызайық. Сонда беттегі тамшы а-суреттегідей не ә-суреттегідей түрде орналасады.

Бірінші жағдайда, сұйық қатты денеге жұғады, ал екінші жағдайда жұқпайды. Суретте көрсетілген бұрыш θ шеттік бұрыш деп аталады. Жұғатын сұйықтар үшін шеттік бұрыш әрқашанда сүйір, ал жұқпайтын сұйықтар үшін – доғал.

Қатты бет вертикаль болғанда сұйық өзі құйылған ыдыстың шетіне жұғатын жағдайда көтеріледі де а – сурет, ал жұқпайтын жағдайда төмен түседі ә – сурет.

Сұйықтың бетінің ыдыс жиегінде майысатынын жіңішке түтіктерде жақсы бақылауға болады, өйткені бұл жерде сұйықтың беті түгел майысады. Қимасы дөңгелек түтікте бұл бет сфераның бір бөлігі болады да, ол мениск деп аталады. Жұғатын сұйықтың менискісі ойыс та, ал жұқпайтын сұйықтікі – дөңес.

Менискі бетінің ауданы түтіктің ішкі қимасының ауданынан артық, сондықтан молекулалық күштердің әрекетінен сұйықтың майысқан беті жазылуға тырысады да, қосымша рл қысым…