Жұмбақтар туралы авторлық бағдарлама және оқу материалы

Құрастырған: Отебаева Арайлым

Сериковна

Бастауыш сынып мұғалімдеріне көмекші құрал ретінде ұсынып отырмын.

Алғы сөз

Жұмбақ – ауыз әдебиетінің ертеден

келе жатқан түрі. Ол – бір нәрсенің

белгілерін екінші нәрсенің белгілері

арқылы жұмбақтап айту өнері. Ол

ертеден келе жатқанмен, әр уақытта

халық оның жаңа түрлерін ойлап

шығарып отырған.

Көкөністер мен жемістер

Жаз бойы терімді төгем келіп, Жүйектен шығады көгенделіп. Сырты доптай, Қатты, іші тәтті. (Қарбыз)

Мекені егісті алқап, Басында талпақ. (Күнбағыс)

Қызыл қазық – Қызық азық. (Сәбіз) Жұп-жұмыр басы Жерге көмілген, Аяғы шашақтай төгілген.

(Пияз)

Егіп, суарсаң есебі, Қара жерде өседі. Үлкен-кіші қызыққан, Айнымайды шұжықтан. (Қияр)

Күзде әкеліп «соямыз» Ішкі бетін оямыз. Қамырға орап, сонымен, Ас мәзірін қоямыз. Ол не? (Асқабақ)

Ашуы-бір атар, Жеп көрсең-жылатар. Кез-келген аурудың Емі ол жұбатар. (Пияз)

Қайда ол жүрмейді, Кім оны білмейді?.. Онсыз еш тамақтың Дәм-тұзы кірмейді- Ол не? (Пияз)

Шаймен ішсе – дәрумен, Артық кейде – дәріңнің.

Тосап жасап алар ем, Теру қиын бәрінен. Сөздің айтсам кесімін, Таба аларсың шешімін. Бұл жемістің атымен- Қыздың қойған есімін. Ол не? (Қарақат)

Жаз кезінде базар барсаң табылар, Сарысы бар, торламасы, бәрі бар. Қазан айы қазан болып кеткенде, Хош иісін, шырын дәмін сағынар. Ол не? (Қауын)

Арабия елдерінде өседі, Бал шырыны тілді ойып, теседі. Оразада ауыз ашар онымен, Жұмақтағы жеміс екен деседі- Ол не? (Құрма) Қарықта жатыр дөңгелеп, Кішкентай ғана дөңгелек. Сарғайып әбден піскенде Иісі де бөлек, дәм бөлек. Қауын да емес, қарбыз да, Маған тәтті, сол керек. Ол не? (Әңгелек)

Сырты қатты, іші тәтті, домалақ,

Доп секілді кетер кейде домалап. Шертіп көріп, пісті екен деп жатамыз Ішін жарып, қып-қызылын бағалап. Жарылғанша жей бересің қарының, Осыдан-ақ, таба аларсың жобалап. Ол не? (Қарбыз) Бақшадағы қорегі, Суды жақсы көреді. Қызанақтың алдында Гүлдеп өнім береді. (Қияр)

Көктей үздім дейсің, Көптеп үздім дейсің, Тұздап алсаң бөшкеге Қыстай оны жейсің- Ол не? (Қияр)

Жаздай інге тығылып, Жатқан қызыл түлкіні, Құйрығынан суырып, Әкелді әжем бір күні. (Сәбіз)

Үстіне тігіп көк шатыр, Астында қызыл дәу жатыр. (Қызылша) Жайлы жұмсақ төсегім, Домаланып өсемін. Қабат-қабат тоным бар,