Жууға арналған заттар, ерітінділер және дәрілер конспектісі

Жууға арналған заттар, ерітінділер және дәрілер

Өнім беттерін тазалау кезінде және оларды қорғаныс жабынын түсіруге дайындау (майсыздандыру) кезінде әдетте сумен ерітілетін сілтілік қосылыстар, қышқылдар және беттік-активті заттарды (БАЗ) (ПАВ), сондай-ақ органикалық қосылыстар қолданылады.

Сілтілік қосылыстардан каустикалық сода (ащы натри, каустик), кальцийлендірілген (көмірқышқыл натрий, натрий карбонаты), натрий силикаты (сұйық әйнек) және натрий метасиликаты, фосфаттар (натрий тринатрийфосфаты және триполифосфаты), сондай-ақ кір сабын пайдаланылады.

Ең көп таралған жуу заттарына каустикалық сода мен кальцийлендірілген соданың сулы ерітінділері жатады. Күшті әсер ететін сілті болып табылатын каустик жуу машиналары мен ванналарда қоданылады.

Майлар (өсімдік және жануар майлары) сілтілердің әсерінен сабынданады және суда еритін сабынға және глицеринге айналады. Сілтілік ерітінділердегі минералдық майлар ерімейді. Олардың ұсақ бөлшектері, өнім бетінен бөлініп шығып, ерітіндіде қалқыған күйде пайда болады да, сумен оңай шайылатын тұрақты сулы эмульсия түзеді.

Өнім беттерін сілтілік ерітінділермен, әсіресе, каустикалық содамен тазартып алған соң, оларды бейтараптандырушы қышқыл қоса отырып, сумен шайып тастау қажет. Су шығыны тазаланатын беттің 1 м2-на 25-50 л-ден болуы тиіс.

Өнім беттерін тазалау үшін органикалық (уксустық, қымыздық, лимон қышқылдары) және органикалық емес (тұз, күкірт, ортофосфор) қышқылдар қолданылады. Концентрациясы төмен сулы ерітінділерді макро- және микротазарту үшін, ал концентрациясы күшті ерітінділерді қақты және тотты кетіру үшін пайдаланады.

Қышқылдардың әлсіз ерітінділері, мысалы, сульфанол немесе изолят қоспалары бар қымыздық қышқылының 2-4 % -дық сулы ерітіндісі жолаушы вагондарының сыртын жууда қолданылады. Қышқыл қалдықтарын бейтараптандыру үшін шаятын суға сонымен бірге сілтілік заттарды қосады.

Органикалық ерітінділерден, лактау-сырлау өндірісінде жиі қоланылатын ерітінділерден басқа хлорланған көмірсутектер – трихлорэтан, трихлорэтилен, төрт хлорлы көмірсутек және фторы бар ерітінділер – хладон 113 және басқалары қлданылады. Ерітінділердің бұл топтары жанғыш емес, бірақ улы.

Барлық органикалық ерітінділер жануар майлары мен минералдық майларды жақсы ерітеді. Ең жақсы еріту қасиеті хладон-113, трихлорэтилен, ксилолға тән. Лактық-сырлық жабындарды алып тастау үшін түрлі ерітінділерді (жуып тастау үшін) қолданады.

Майлы сұйықтық немесе паста болып келетін синтетикалық беттік-сульфанол активті заттар (ОП-7, ОП-10, синтанол ДС-10, сульфанол) кең қолданыс тауып отыр. Олар фаза бөлімдерінің (сұйықтық – қатты дене, сұйықтық – сұйықтық, сұйықтық – газ) бетінде адсорбциялана, олардың беткі созылымын төмендете алады, өнім бетін жақсылап суландырады және ластанған орын тесіктеріне ене алады. Деэмульгатор бола отырып, олар майлы қабыршақтың ұсақ бөлшектерінің бөлініп кетуіне мүмкіндік береді, оларға түгел жағылады да, бір-бірімен қайта бірігіп қалуына және өнім бетіне қайта жабысып қалуына жол бермейді. Бірақ көптеген БАЗ биологиялық тұрғыдан ыдырамайды және бейтараптанбайды, сондықтан флора мен фауна үшін зиянды болып табылады. Олардың су көздеріндегі концентрациясы 0,5 мг/л аспауы тиіс.

Барлық дерлік БАЗ ауқымды көбік түзілу тән. Бұл сорғылармен жабдықталған жуу машиналарын қолдану кезінде қиындық туғызады, өйткені, көбік сорғы жұмысын қиындатады. БАЗ төмендеу концентрациясын пайдалануға және көбік тұндырғыштарды (мысалы, дизелдік отын) қолдануға тура келеді.

Сілтілік қоспалар және БАЗ негізінде түрлі дәрі-дәрмектер, синтетикалық жуу құралдары (СЖҚ) жасалған, олардың көмегімен кез-келген металдан жасалған бұйымды тазалауға болады. Олардың барлығы бірдей міндетті түрде шаюды талап етпейді, коррозия туғызбайды, улы емес, өртке, жарылысқа қауіпсіз болады. Кең таралған СЖҚ санына лабомид-101 және 203, МС-5, -6 және -7, МЛ-51 және -52 жатады. Олардың барлығы да кальцийлендірілген сода, натрий триполифосфаты, натрий метасиликаты немесе сұйық әйнек және түрлі БАЗ-дың (әдетте синтанол, сульфанол, алкидсульфат) әртүрлі пропорциядағы қоспалары болып табылады және су ерітінділерінде тиісті концентрацияда қолданылады. БАЗ көбінесе каустикалық сода ерітінділеріне қосады.

Тазарту үшін биологиялық түрде еритін БАЗ негізіндегі сілітісіз СЖҚ қолданады. Осындай құралдарға МЛ-80 және ИМФ-1 препараттары жатады. Олар улы емес, өрт- және жарылысқа қауіпсіз. Олардың жуу құралдарындағы концентрациясы сілітілік СЖҚ қарағанда төменірек.

Сілтілік ерітінділер, әсіресе, қышқылдық құрамдар, металға коррозия тудыра әсер етеді. Сондықтан, тазалау орталарына өнім беттерінде өте жұқа тотықтық пассивтендіруші немесе адсорбциялаушы қорғаныс қабықшаларын түзетін химиялық заттардың аздаған қосындыларын енгізеді. Мұндай заттар коррозия ингибиторлары (баяулатқыштары) деп аталады. Ингибиторларды таңдау тазаланушы металдың және тазалау ортасы компонеттерінің тегіне байланысты болады. Силикаттар, фосфаттар ингибирлеу әсерін туғызады. Одан гөрі белсендірек рольді хроматтар, екі хромды қышқыл калий (хромпик), нитриттер (натрий нитриті), түрлі органикалық шөкпелер (уротропин, дифениламин, натрий бензолы, бутиламинполимерлері, олардың қоспалары) орындайды. Алюминий қортпаларын тазалауда бура - бор қышқылының натрий тұзын қолданады.

Сілтілік және қышқылдық жуу ерітінділерінің, сондай-ақ, СЖҚ-ен бірге қолданылатын ерітінділердің әсері оларды қыздыру кезінде күшейе түседі. Ерітінді температурасы 70 – 95 0С аралығында болуы тиіс. 95 0С…