Жыртқыш құстар туралы кіріктірілген ашық сабақ 7 сынып

Күні: Пәні:қазақ әдебиеті, биология Сыныбы:7

Сабақтың тақырыбы: С.Мұқанов «Саятшы Ораз»әңгімесіндегі кейіпкерлер әлемі» («Өмір мектебі» өмірбаяндық трилогиясынан үзінді )

«Жыртқыш құстар» Сабақтың мақсаты: 1. Білімділік. С.Мұқановтың «Саятшы Ораз» шығармасын оқыта отырып,әңгіме мазмұны арқылы кейіпкерлер бейнесіне талдау жасау, іс-әрекеті арқылы оларға баға беру, халқымыздың саятшылық өнері туралы мағлұмат беру. 2. Дамытушылық. Оқушыларды өз бетінше іздену жұмысын жасауға, шығармаға кешенді талдау жасауға төселдіру. Өз ойын еркін, толық жеткізе білуге жетелеу. 3. Тәрбиелік. Адамгершілік қасиеттерге, оның ішінде кішіпейілділікке, кеңдікке баулу, халқымыз қадір тұтқан саятшылық кәсібін құрметтеуге, табиғатты сүюге шақыру. Сабақтың түрі: аралас Сабақтың әдісі: Сын-тұрғысынан ойлау стратегиясы, сұрақ-жауап, ойтолғаныс , Блум жүйесі, топпен жұмыс, толықтыру ,сатылай кешенді талдау т.б. Сабақтың көрнекілігі: : интерактивті тақта, жазушы ның портреті,саятшының,аңға түсетін қыран құстардың макеті, видеоролик, слаид,А-3 форматты қағаз,маркерлерт.б. Пәнаралық байланыс: биология, геометрия, этнография, қазақ тілі Сабақтың барысы:.а)Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен амандасу,сабаққа қатысын тексеру. ә) Жаңа сабақ Балалар,біздің бүгінгі сабағымыз ерекше. Қазақ әдебиеті мен биология пәні мұғалімі екеуіміз бірігіп, жаңа үлгідегі кіріктірілген сабақ өткіземіз. Ендеше

Оқушылардан жауап алған соң,ортада тұрған макетке назар аудартамын. Сабақтың эпиграфы: Қансонарда бүркітші шығады аңға, Тастан түлкі табылар аңдығанға, Жақсы ат пен тату жолдас – бір ғанибет. Ыңғайлы ықшам киген аңшы адамға. Мұғалімнің сөзі: - Балалар, біздер бүгінгі сабағымызды ұлы Абай атамыздың “Бүркітші”өлеңімен тектен-текке бастап отырған жоқпыз. Бүгінгі сабағымыз саятшылық пен аңшылыққа байланысты. Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы С. Мұқановтың “Өмір мектебі” романынан алынған үзінді «Саятшы Ораз» .Сабағымыздың басты мақсаты-«Саятшы Ораз»әңгіменің мазмұны мен идеясын ашу,көркемділігін таныту,жан-жақты талдау жасау, кейіпкерлерге мінездеме беру,бейнесін ашу. Екінші сабақ болғандықтан, Қазақ халқы елін,жерін жаудан қорғаумен бірге аң аулап,аңшылық,дәстүр етіп, халқын асыраған.Бұрын біздің халқымыз аңшылық-күн көрістің бірі деп санаса,бүгінде оны сауық-сайран,сән-салтанат рәсімі дәрежесінде қызықтап тамашалайды.Саятшы- лықты халық ежелден өнердің бір түрі деп бағалаған.Табиғатпен қоян- қолтық араласып,бір-біріне жақындығын сезінген. Биология.Сыныпты төрт топқа бөліп, әрқайсысына ат беріледі.Не себепті олай атадыңдар?(әр топқа 1 минуттан эмблемаларын қорғауға) I топ – сұңқар. II топ

Жыртқыш құстар — тірі жануарларды немесе олардың өлекселерін жеп тіршілік ететін құстар. Жыртқыш құстардың арасында тұрқы 1 метрге, жайған қанаты 2,75 метрге жететін ең ірі (құмай), тұрқы 15 сантиметрдей өте ұсақ (ергежейлі сұңқар) түрі бар. Жыртқыш құстардың тұмсығы имек, шеті өткір, кескіш. Қанаттары ұзын, көбіне ұшты, кеуде тұсы, сан еттері жақсы дамыған. Көру, есту жүйелері жақсы жетілген. Тырнақтары өткір, имек, жемін бүріп ұстауға, өлтіруге бейім. Жыртқыш құстардың көбі жемін күндіз аулайды. Кейбір түрі сүт қоректілерді (әсіресе кемірушілерді), құстарды, бауыры мен жорғалаушыларды, кейбіреуі моллюскілерді жейді. Өлексемен, балықпен, насекомдармен қоректенетіндері де бар. Жыртқыш құстар— моногамды құстар, жылына бір рет жұмыртқалайды. Ірілері 1—2, ұсақ түрлері 6—7 жұмыртқа салады. Балапандарын 28 (сұңқар), 55 күн (құмай) арасында шығарады. Жыртқыш құстардың кейбір түрі (бүркіт, қаршыға, ителгі т. б.) өте ерте заманнан бері әуесқойлық аң аулау үшін пайдаланылады,бұл құстарды халқымыз қыран құстар деп атайды.

2 ЖЫРТҚЫШ ҚҰСТАРДЫҢ ҚАЗАҚСТАНДА ТАРАҒАН ТҮРЛЕРІ

Бүркіт -Aquila chrysaetos Тип Хордалылар (Chordata). Клас Құстар (Aves). Отряд (Falconiformes). Тұқымдас (Accipitridae). Туыс (Aquila). Түрдің авторы Linnaeus, 1758. Біздің елімізде бүркіттің жеті түрі мекендейді. Олардың арасындағы ең бір ерекше ғажабы — қыран бүркіт. Ол — қасқырды да алатын, өте күшті, ірі денелі алып құс. Кавказды, Орта Азия мен Қазақстанды мекендейтін халықтар ежелдеи бүркіт салып, аң аулайды. Ең алдымен бүркітші бүркіттің балапанын ұядан алады. Мұмын өзі өте қауіпті кәсіп. Өйткені, бүркіт өзінің ұясын жан аяқ баспайтын қия жартасқа салады және аталық (шәулі) бүркіт пен ұябасар бүркіт өз балапандарын жанын сала қорғайды. Бүркіт еліміздің оңтүстігіндегі адам аяғы баспаған, ешкім аспаған мұзарт шыңдар мен қия жартастарды мекендейді. Олар Сібірдің ит тұмсығы өтпейтін қалың ормалдарында, сондай-ақ еліміздің Европалық бөлігіндегі ормандарда да кездеседі. Ормандағы бүркіттер елден, жолдап аулақ алыс түкпірлердегі кәрі ағаштың ұшар басына ұя салады. Өздері өте сақ. Адам көзіне сирек шалынады. Тек күздігүні балапандары есейігенде ғана бүркіт ұясымсн топтанып, шырқау биікте қалықтап жүреді. Күн суығанда бүркіттер ұясынан алыс жақа сапар шегеді. Жас бүркіттер қыста қоныс

Тип Хордалылар (Chordata). Клас Құстар (Aves). Отряд (Falconiformes). Тұқымдас (Falconidae). Туыс (Falco). Түрдің авторы Tunstall, 1771. Жойылып кету қаупы бар түр. Лашын жер шарында кең тарағанмен, Қазақстанда анық екі-ақ жерде ұясын тапқан-біреуі Наурыз қорығында 1935 ж., екіншісі -Оңтүстік Алтайда 1958 жылы табылған. Бұдан кейін оның Қазақстанда ұя салғанын ешкімде көрген емес. Республикамыздың үстінен қыста да ұшып өткенімен, біздө қыстайтындарының саны азаюда; мысалы, Алматыда 1883-1888 жылдары 2-ден 5-ке дейін лашындар қыстаған. Қолдан өсіріп, жетілген балапандарын еркіне жіберу керек Ақ сүңқар-Falco rusticolus Тип Хордалылар (Chordata). Клас Құстар (Aves). Отряд (Falconiformes). Тұқымдас (Falconidae). Туыс (Falco). Түрдің авторы Linnaeus, 1758. Сирек кездесетін, бізде өнебойы қыстамайтын түр. Солтүстік Америка мен Евразияның арктикасында таралған, қыстау үшін оңтүстікке ұшып кетеді. Қазақ-станда қыста Көкшетау, Өскемен, Алматының маңайынан кездестірілген, ондағы ашық қоймалардан кіші дүркептермен қоректенеді. Барлық жерде де жекелеген құс көзге түскен. Санының азаю себептері анықталмаған, қорғау шаралары белгіленбеген. Барлык, қырандарды қорғауды халық арасында кеңінен насих