Зиятында ауытқушылығы бар бастауыш оқушылардың сөйлеуі

Зиятында ауытқушылығы бар бастауыш сынып оқушыларының ауызша сөйлеу тілінің ерекшеліктері

Абуова Индира Сафилаевна

«Алматы қалалық мүмкіндігі шектеулі

балаларға арналған қоғамға бейімдеу орталығы»

№8 ППТК меңгерушісі

Егеменді еліміздің даму кезеңінде оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыру ісін тиянақты жолға қоюға баса назар аударылуда. иБалалар мектепке келген алғашқы күннен бастап,еліміздің өмірімен ,халықтың тұрмыс-тіршілігімен танысады. Отанымыз күшейе түсу үшін, халықтың тұрмысы жақсара түсу үшін іске араласып жатқан сан алуан жағдайларды ұғынады.Үлкен адамдардың оларға қандай үміт артып отырғанын аңғарады. Осы үмітті ойдағыдай ақтау үшін біздің мектептеріміз жас балдырған алғаш рет мектеп табалдырығын аттағаннан бастап-ақ оқыту,тәрбиелеу және даму процестерін тығыз ұштастыра жүргізіп өз өздеріне дүниенің алуан түрлі сырларын ашып береді, оларды білімнің бай қазынасын терең меңгеруге, қоғамның белсенді азаматы болуға баулиды.

Бастауыш сыныптарындағы ана тілдік оқу сабағының түбегейлі мақсаты-оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыра отырып, әдеби мұраларға деген талғамын тәрбиелеу. Рухани дүниесін кеңейту, ақыл-ойы мен ұлттық сана-сезімін дамытуға ықпал ету. Тіл адамдардың бір-бірімен қарым-қатнас жасау құралы. Адам баласы өз ойын, қажеттіліктерін, іс-әрекетін тіл арқылы жеткізіп, қанағаттана алады. Сөйлеу-тіл арқылы өз ойын жеткізу құралы. Ол психологиялық қатынастың қалыптасып, оны тілі арқылы жеткізу болып табылады. Байланыстырып сөйлеу-тек қана сөйлемдердің тізбегі емес,ол сөйлемдердің бір-бірімен тиянақты, белгілі бір ретпен, кезектілікпен, мазмұны жинақы құрастырылған сөйлемдердің жүйесі. Бірақ, өз ана тілін білген адам, тек сөйлеп қана қоймайды, ол өз ойын байланыстырып сөйлеу тілі арқылы жеткізе біледі.

Зиятында ауытқушылығы бар балалардың сөйлеу тілінде кездесетін бұзылыс жоғарғы жүйке әрекеті мен психикалыцқ дамуына байланысты. Зиятында ауытқушылығы бар балалардың сөйлеуге дейінгі кезеңнің кешігуі байқалады. Қалыпты дамыған бала 4-8 айда былдырласа, ақыл ойы кем балалар 12 айында. Дебил балаларда алғашқы сөздер 3 жаста пайда болады. Қалыпты дамыған балаларда 10-18 айда алғашқы сөздерді айта бастайды. Зиятында ауытқушылығы бар балаларда сөйлеу тілі өмірінің бірінші айларында-ақ даму ерекшеліктері көріне бастайды. Әрі қарай бұл артта қалушылық ерте жастан қолға алынбаса күрделенеді.