9 сынып, 3-тоқсан Қазақ тілі пәнінен ҚМЖ

Бекітемін: ______________ Қысқа мерзімді жоспар Қазақ тілі 1-сабақ

Бөлім:

5-бөлім: Отбасы және демографиялық өзгеріс. Синтаксис

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 9

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Ұлттың болашағы – халықтың демографиялық өсімінде

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

9.1.3.1- тыңдалған мәтіндегі ақпаратты өмірлік мәселелермен байланыстыра білу;

9.4.4.2- салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіріп қолдану

Сабақтың мақсаты

Тыңдалған мәтіндегі ақпаратты өмірлік мәселелермен байланыстыра түсіндіре алады; салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата алады және түрлендіріп қолдана алады.

Құндылықтарға баулу

Құндылық: тәуелсіздік және отаншылдық

-халықпен/ мемлекетпен бірлікті және өз мемлекетінің дамуы үшін жеке жауапкершілікті түсіну;

Құндылық: әділдік және жауапкершілік

-нәсіліне, жынысына, жасына, дініне және басқа да ерекшеліктеріне байланысты кемсітусіз барлық адамдар үшін тең құқықтар мен мүмкіндіктерді қамтамасыз ету қағидаттарын басшылыққа ала білу;

-тапсырманы жоспарланған мерзімге сәйкес уақытылы және сапалы орындау.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

8 минут

Сабақтың ортасы

10 минут

5 минут

7 минут

Сабақтың соңы

5 минут

Ұйымдастыру кезеңі

1.Сәлемдесу. Оқушылардың сабаққа қатысуын, дайындығын бақылау.

2.Психологиялық ахуал

«Мен ешқашан...»

Оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсаты, бағалау критерийлері айтылады.

Ой түрткі

«Атаулар туралы үш сұрақ» әдісі

Термин сөздер: демография, этноахуал, әлеуметтік-демографиялық құрылым

1. Қайда? Бұл терминдерді сіз бұрынырақта қайда және қандай мағынада кездестіріп едіңіз?

2. Қалай? Өз тәжірибеңізбен осы атауларды қолданудың мысалдарын келтіре аласыз ба?

3. Қандай? Осы сабақта бұл атаулар қандай қолданыста болады деп ойлайсыз?

1-тапсырма

Демография ұғымы нені білдіреді?

Халық саны мемлекеттің дамуына әсер ете ме?

Қазақстандағы халық саны қанша?

Оның ішінде қазақ халқының үлес салмағы қанша?

3-тапсырма

1) Мәтінді мұқият тыңдаңдар. «DEAL» әдісі арқылы мәтіндегі ақпаратты өмірлік мәселелермен байланыстыра отырып, жауап талдаңдар.

1-топ:

D – Describe – баяндау, суреттеу – мәтіннің мазмұнын баяндаңдар.

2-топ:

E – Explain – түсіндіру. Мәтіннің негізгі ойы анықтап, көтерілген мәселе не жайында екенін түсіндіріңдер.

3-топ:

A – Anallуse – талдау

Әлеуметтік-демографиялық құрылымның немен айқындалатындығын, әлеуметтік-демографиялық құрылым тұрғындарды қандай белгілері бойынша сипатталатындығын, тұрғындардың құрамын, өзгеруін зерттеу не үшін қажет екендігін талдаңдар.

4-топ: Тақырып бойынша бұрыннан білетін ақпараттармен толықтырыңдар. Бүгінгі уақыттағы еліміздегі халық саны жөніндегі мәліметтермен бөлісіңдер. Бүгінгі күнгі мәселемен байланыстырып, қорытынды жасаңдар. Алдағы уақыттағы демографиялық өсімге болжам жасап көріңдер.

Тыңдалым мәтіні

Қоғамның әлеуметтік құрылымында әлеуметтік-демографиялық «өлшемдер» елеулі орын алады, оған жыныс-жастық, отасылық және генетикалық тұрғындар құрылымы жатады. Бұл құрылымдар тұрғындардың қалыптасуы мен ұдайы өсу үрдісінің нәтижесі мен шарттары болып саналады. Әлеуметтік-демографиялық құрылым бұл – туу, өлу, некелесу, қала мен елді мекендер арасындағы тұрғындардың миграциялық алмасуы сияқты құбылыстардың статистикалық параметрлері болып белгіленеді.

Белгіленген құрылымның әрқайсысы тұрғындардың жынысы, жасы, отбасы жағдайы, туған жері, белгілі жерде тұру уақыты тәрізді белгілері бойынша сипатталады. Тұрғындардың құрамын және оның өзгеру заңдылықтарын зерттеу қоғамның келешегін бағдарлап, экономикалық – әлеуметтік жоспар құрып, салауатты саясат жүргізу үшін қажет. Тұрғындардың құрамын және оның өзгеру заңдылықтарын зерттеу қоғамның келешегін бағдарлап, экономикалық –әлеуметтік жоспар құрып, салауатты саясат жүргізу үшін қажет. Тұрғындардың келешегіне демографиялық болжам жасап, демографиялық саясат жүргізу – көпбалалы отбасыларға көмек көрсету жолдарын, адамдардың денсаулығын сақтау, тұрғын үй салу, тұрғындарды азықпен қамтамасыз ету мәселелерін шешуге көмектесе алады.

Тілдік бағдар

Түсіндірмелі салалас

Құрамындағы жай сөйлемдердің алдыңғысы соңғысын нұсқап, ал соңғысы алдыңғы сөйлемнің мағынасын ашып, түсіндіріп тұратын құрмаластың түрі түсіндірмелі салалас деп аталады. Түсіндірмелі салаластың құрамындағы жай сөйлемдер жалғаулық шылаусыз, іргелес тұрып байланысады да, арасына қос нүкте қойылады. Мысалы: Ернеудің бір айналма тұсында із екі айырылды: бірі ернеуді бойлап ілгері кетті, екіншісі төмен қарай түскен.

Түсіндірмелі салаластың бірінші жай сөйлемінің баяндауышының құрамына сол, сонша, соншалық, сондай деген сілтеу есімдіктері

қатысса, екі жай сөйлемнің аражігіне сызықша қойылады. Мысалы: Тасқынның қаттылығы сонша – жолындағының бәрін жапырып кетті.

4-тапсырма

Мәтіннен түсіндірмелі салалас сөйлемді тауып, жасалу жолын айтып бер.

Отбасының бірнеше түрі болады: бірі – ата-анасы және балалары бар толық отбасы, екіншісі – ата-анасының біреуі ғана бар толық емес отбасы.

9-тапсырма

Демограф-ғалым Мақаш Тәтімовтің сөзін оқып, түсіндірмелі салалас сөйлемдерді анықта. Олардың жасалу жолдарын айтып бер.

1.Санақ туралы айтарым сол – бұл санақ кездейсоқ емес, әрбір 10 жыл сайын жүргізілетін бүкілодақтық және әлемдік санақтың бірі.

2.Бүкіл әлем халқының санын білу мынадай жолмен болады: әрбір елде 0-ге бітетін сандарға жақын немесе 9-бен, 10-мен аяқталатын жылдарда санақ жүргізілді.

3.Санақ жүргізілмеген бір ғана ел бар: Ауғанстанда санақ еш уақытта жүргізілген жоқ.

4.Онда санақ жүрмеуінің бірнеше себептері бар: бірі – ылғи қантөгіс, соғыс, екіншісі – артта қалушылық.

5.Айтарым сол: санақ өзімізді білу үшін де керек.

Қорытындылау:

«Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі арқылы тақырып бойынша білімдеріңді түйіндейтін бір сөйлем жазыңдар.

Үйге тапсырма:

Рефлексия.

Шығу парағы

1.Бүгінгі сабақ тақырыбы бойынша не үйрендің?

2.Сен үшін тақырыптардың құнды жақтары қандай болды?

3.Өзіңнің және сыныптастарыңның топ ішіндегі белсенділігіне көңілің тола ма?

4.Осы тақырып бойынша тағы не білгің келеді?

Психологиялық ахуал

«Мен ешқашан...» Қатысушылар кезекпен «Мен ешқашан...» деп басталатын сөйлем айту керек. Мысалы, «Мен ешқашан парашютпен секіріп көрген жоқпын». Қалған қатысушылар бұл фраза өздеріне қатысты болмаса, саусақтарын бүгіп отырады, яғни олар парашютпен секірген болса. Бұл ойында кімнің өмір тәжірибесі ерекше болса, жеңіске жетеді.

Демография (грек. δῆμος — халық) — белгілі бір халықтың, ұлттың, ұлыстың, этникалық топтың санын, құрамы мен құрылымын, аумаққа бөлінуін, өсу не кему динамикасын қоғамдық-тарихи жағдайлармен байланыстырып зерттейтін әлеуметтік ғылым саласы.

Этноахуал - этникалық қауымдастықтың немесе бір ұлттың хал -ахуалы, жағдайы.

Әлеуметтік-демографиялық құрылым

бұл — туу, өлу, некелесу, ажырасу, қала мен ауыл мекендері арасындағы тұрғындардың миграциялық алмасу сияқты құбылыстардың статистикалық параметрлері болып белгіленеді.

Қазақстан халқының саны 2023 жылғы 1 шілдедегі дерек бойынша 19 899 377 адамға жеткен. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, қала халқы 12 317 671 адам, ауыл халқы 7 581 706 адамға жеткен.

D – Describe – баяндау, суреттеу (оқығанды, көргенді сипаттау, сынау, өлшеу).

E – Explain – түсіндіру (құбылыс немесе оқиға бойынша не білетіндерін, түсінгендерін суреттеу).

A – Anallуse – талдау (ақпаратты талдау, қорытынды жасау, себептерін атау).

L – Links – байланыс (болжамдар немесе қорытынды жасау, өзінде бар біліммен байланыстыру).

Түсіндірмелі салалас

жөнінде грамматикалық тақырыпта ақпараттар алады.

Түсіндірмелі салаластың құрамындағы жай сөйлемдер жалғаулық шылаусыз, іргелес тұрып байланысқан, сондықтан арасына қос нүкте қойылады

Мәтіннен түсіндірмелі салалас сөйлемдерді анықтайды. Олардың жасалу жолдарын айтып береді.

1, 5. Түсіндірмелі салаластың бірінші жай сөйлемінің баяндауышының құрамына сол сілтеу есімдігі

қатысқан, сондытан екі жай сөйлемнің аражігіне

сызықша қойылады.

2, 3, 4. Түсіндірмелі салаластың құрамындағы жай сөйлемдер жалғаулық шылаусыз, іргелес тұрып байланысқан, сондықтан арасына қос нүкте қойылады

«Бір сөйлеммен түйіндеу» Оқушылар олардың тақырып бойынша білімдерін түйіндейтін бір сөйлем жазады. Сөйлемдер кім, не, қашан, неліктен, қалай, қай жерде және т.б. сөздерден тұруы мүмкін. Содан кейін сөйлемдерді сыныптастар бағалай алады, немесе көшіріп жазады, т.б.

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

«Ноутбук» әдісі арқылы бағалау

Дескриптор

Білім алушы

- мәтіннің мазмұнын баяндайды-1 балл,

-негізгі ой мен көтерілген

мәселені анықтайды – 1 балл,

-ақпаратты талдап, қорытынды жасайды – 1 балл,

-өмірлік мәселелермен байланыстыра отырып, қорытынды

лайды – 1 балл.

Дескриптор

Білім алушы

-түсіндірмелі салаласты анықтайды – 2 балл,

-жасалу жолдарын түсіндіреді – 2 балл.

Дескриптор

Білім алушы

-түсіндірмелі салаласты анықтайды – 1 балл,

-жасалу жолын түсіндіреді – 1 балл.

Оқулық

9-сынып

«Атамұра» баспасы

2019жыл

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

9-сынып

ОҚЫТУ

ДАҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР ҚОРЖЫНЫНАН ЕСБОСЫН НАҒИША ҚОЖАҚ

ҚЫЗЫ

Оқулық

9-сынып

«Атамұра» баспасы

2019жыл

Бекітемін: ______________ Қысқа мерзімді жоспар Қазақ тілі 2-сабақ

Бөлім:

5-бөлім: Отбасы және демографиялық өзгеріс. Синтаксис

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 9

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Ұлттың болашағы – халықтың демографиялық өсімінде

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

9.2.2.1 -қазақ тілі стильдері мен шешендік сөздің түрлерін қолданылған тілдік құралдар арқылы тану

9.3.3.1- мәтін құрылымын сақтай отырып, бірнеше графиктік мәтіндегі (диаграмма, кесте) деректерді салыстыру, маңызды тұстары мен үрдістерді (тенденция) анықтап жазу

Сабақтың мақсаты

Қазақ тілі стильдері мен шешендік сөздің түрлерін қолданылған тілдік құралдар арқылы ажырата алады. Мәтін құрылымын сақтай отырып, бірнеше графиктік мәтіндегі деректерді салыстырады, маңызды тұстары мен үрдістерді анықтап жаза алады.

Құндылықтарға баулу

Құндылық: тәуелсіздік және отаншылдық

-халықпен/ мемлекетпен бірлікті және өз мемлекетінің дамуы үшін жеке жауапкершілікті түсіну;

Құндылық: әділдік және жауапкершілік

-нәсіліне, жынысына, жасына, дініне және басқа да ерекшеліктеріне байланысты кемсітусіз барлық адамдар үшін тең құқықтар мен мүмкіндіктерді қамтамасыз ету қағидаттарын басшылыққа ала білу;

-тапсырманы жоспарланған мерзімге сәйкес уақытылы және сапалы орындау.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

Сабақтың ортасы

5 минут

10 минут

Сабақтың соңы

5 минут

1.Сәлемдесу

2.Сергіту сәті «Жүректі тазарту»

Оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсаты, бағалау критерийлері айтылады.

Ойтүрткі

Отбасы құндылықтарына не жатады?

Өзіңді тексер

ЕББҚ оқушыға тапсырма

Кестемен жұмыс Сәйкестендіру

Кесте арқылы халықтың ұдайы өсуі және кемуіне әсер ететін факторларды түсіндіру

Табиғи-биологиялық

Халықтың жастық, жыныстық құрамы, некелесу.

Әлеуметтік-экономикалық

Көп балалы болу әдет-ғұрпының сақталуы.

Демографиялық

Халықтың көптеп қырылуы.

Мәдени-әлеуметтік

Халықтың әл-ауқаты, денсаулығы.

Стихиялық апат

Адамнаң тууы мен өлуі.

5-тапсырма

Мәтінді оқып, негізгі ойды айтыңдар. Мәтіннің стилін анықтап, дәлелдеңдер.

Тілдік құралдарын анықтаңдар.

Мәтіннің стилі

Стилге тән тілдік құралдар

Өзіңді тексер

Мәтіннің стилі

Стилге тән тілдік құралдар

Публицистикалық стиль, соның ішінде жанры – мақала. Себебі мәтінде егемендік алғанннан кейінгі қазақ еліндегі этноахуалға сараптама жасаған. Халқымыздың демографиялық жаңғыруы жөнінде жағдайларды талдаған.

Тақырыптқа қатысты термин сөздер мен нақыл сөздер, дәйектер берілген.

Термин сөздер: этнохуал, моноұлттық этникалық құрылым, демография т.б

Нақыл сөздер: «Ана тілі – ардың ісі», «Халықтың т үзелуінің ұміті- жастарда» т.б

Тақырыптық ақпарат

Мақала нақты шолу мен маңызды оқиғалар мен жағдайларды талдап, журналисттің әртүрлі жұмысының әдісіне сүйенеді, болған істерді түсіндіреді және оқырмандардың болашақтағы өзіндік ойларына бағыттайды. Мұндай басылымдарға жоғарғы әлемдік пікірлер қажет. Мақаланың авторына…